Zoraza na Kosztowach. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic   

Hańdowni ludzie na Kosztowach żyli ciynżko. Jedni mieli pola, sioli, uorali i bes lato we wielym sôńcu zbiyrali to, co posioli a posadzili. Inksi ciynżko robili na grubie. Wiycie, stoła sam, kaj mômy Jôzefka i take miano nosiła. Codziyń zjyżdżali pod ziymia i przi karbidkach kilofami rômbali w corno szkała a wyciôngali swôj urobek na wiyrch. Niyjedyn przi taki robocie był zabity.

Jeszcze inksi robili na hucie, kero stoła za banôm, chocioż w tamtym casie bany jeszcze niy było. Hutniki topili we wielych piecach galmôn a robili ś`niego cink. Tysz ciynżko robota i niyjedyn był poparzôny przi taki robocie. Ale kożdy chop ze wsi musioł bocyć, że trza swoji familiji zapewnić byt. Bajtlôm dać jeś, a wszystkich uoblyc, coby jako wyglôndali. 

Ja, ludzie żyli ciynżko, ale byli szczyńśliwi. Pszoli se, a kożdy drugigo mioł w zocy. I wszysko było dobrze, ale jednego roku trefiło sie cosik uokropnego. Na Kosztowy prziszła zoraza.

Skônd sie wziôna? Tego niy wiedzioł żodyn. Stare babki godały, że to musiała Mora przejechać bes wieś a rozsioć miyndzy chałpami morowe powietrze. Inksze godały, że to diobły potruły studnie, abo że to kora bożo za grzychy, jake ludzie porobili. Jak richtig było, tego żodyn niy wiy, ale na ludzi to spadło jak pierôn z jasnego nieba!

Godali, że piyrsi, ftorych poraziło te morzisko,  żyli na Jazie. Nô ja, ale haf była granica i szło przejechać bes nia do Galicyje. To Mora musiała tysz ta granica przekrocyć uode Galicyjokôw. Ale chned Mora prziszła do Mysowic, a ludzie zacli godać, że zoraza prziszła uode ludzi zza wody, uode Polokôw. I ludzie tysz godali, że to kara bożo za to, że podniyśli rynka na swojigo krôla a sie buntowali. A tak sie niy godziło. Ale camu nos tysz pokoroł? Przeca my mieli swojego krôla w zocy i żodyn uo buncie niy myśloł. Ale take casy!

Piyrsi zacli mieć te morzisko ludzie, ftorzi lotali do Dzieckowic do kościoła abo na torg do Mysowic. Zacli sie źle cuć, a potym prziszeł durśfal, ftory śmierdzioł, choby fto ino ryby jod! Brzuchy jich bolały niymiłosiernie! Potym rzigali a byli coros słabsi. I jeszcze te boleści w rynkach i nogach. Ludzie uokropnie ciyrpieli! Ale nojgorsze było to, że ros dwa na te morzisko zapodały cołke familije. Matka, ftoro miała staranie uo swojego chopa a potym bajtle. Cołke familije chorowały, a ludzie zacli mrić tak, że ksiyndza niy stykało wołać. Zresztôm, nojbliższy był we Chełmie abo w Mysowicach. To ludzie we swojym niyszczyńściu marli bes suchanio i absolucyje. 

Marło coros wiyncy ludzi. Niy stykało jich wywozić na normalne smyntorze. Zresztôm ludzie sie boli jich chować na smyntorzach do wszystkich, bo sie godało, że te morzisko poradzi we ziymi przetrzimać i sto lot, a potym zaś zorożać ludzi! Besto na granicy Kosztôw i Brzezinki, w lesie, uoznacyli plac, i na tym placu chowali wszystkich, ftorzi pomarli na te diosecke morzisko! 

Do ludzi z Kosztôw to było wiele niyszczyńście. Uojcowie patrzeli, jak jejich bajtle w boleściach umiyrajôm, a potym sami uojcowie umiyrali. Niy mieli siły wyłazić ze swojich betôw, to tym durśfalym zaprali cołke łôżka i w tym umiyrali. To było naprowda uokropne!

Jak kogo trefi niyszczyńście, to ludzie szukajôm retunku. Jedni śli rzykać. Aże kościoła niy było, klynkali wele krziżôw, a nojwiyncy lotało pod kaplicka, co jôm niy tak downo Gniyłki postawili wele drogi, ftoro leciała z Brzezinki ku Dzieckowicôm i krziżowała sie z drôgôm z Kosztôw na Bioły Brzyg. Wele tyj kaplicki tysz niyjedyn pomar. Ludzie tysz lotali do zielorek. To były baby, ftore uod babki prababki porały sie lycyniym. Zbiyrały ziele, wiedziały kyj to noleży robić i jak nimi lycyc morziska. Uokodzały tysz zielym chałpy, coby wszysko złe wygnać. Ale mimo cołkij wiedzy, z tôm nowôm, dioseckôm zorazôm niy wiedziały se rady. A coby było gorzi, to same sie pozarożały uod ludzi i pomarły skiż tego morziska. 

Ale na Kosztowach niy ino były zielorki. Żył tysz jedyn uowcorz. Tyn niy ino sie znoł na lycyniu chorych ludzi, ale jeszcze poradził godać z duchami i uodcyniać uroki. Wszyjscy mieli go we wielkij zocy. Tôż, jak zielorki niy wiedziały se rady ze zorazôm, to ludzie pośli po rada do uowcorza. Tyn pomedytowoł, co trza robić. Bo kyj ziele niy wiy se rady z tôm zorazôm, to jak z tym wojować? Na koniec uowcorz pedzioł ludziôm, że noleży rzykać do Pônbôcka uo politowanie, ale tysz to, żeby niy śmieli pić wody ze studnie. Bo w tych studniach tysz siedzi te morzisko a zorażo ludzi. Pytali go, skônd brać woda do sia i do gowiedzi? Uowcorz jim pedzioł, że trza pić woda ino ze stocka. Ale ino z jednego. Poszeł do lasa, ftory był miyndzy gościńcym na Mysowice a Biołym Brzegym (dzisiej to nazywômy Dzieckowskimi Morgami) i pokozoł stocek, z ftorego noleży pić woda. Z inkszych niy!

I tak, za radôm starego uowcorza, ludzie zacli pić woda z tego jednego stocka. Co w nim było, żodyn niy wiedzioł. Ale... Ci, kerzi byli zdrowi, niy zarożali sie jusz morziskym. A chorzi zacli zdrowieć. Przichodzili do sił, a wszyske durśfale i boleści zacły być coros myńsze, aże noreście chorzi wyzdrowieli. A wszysko dziynka starymu uowcorzowi, ftory kozoł ludziom pić woda z jednego stocka, kery był na Dzieckowskich Morgach.

Tômasz Wrôna

Słownik:

A – i,

absolucyjo – rozgrzeszenie,

bajtle – dzieci,

bana – kolej,

bes – przez,

bety – pościel, łóżko,

Bioły Brzyg - kosztowski przysiółek nad Przemszą w bezpośrednim sąsiedztwie brzezińskiej Toboły,

bocyć – pamiętać,

camu – dlaczego,

diosecke – diabelskie,

durśfal – biegunka,

ftorzi – którzy,

hańdowni – dawniej,

Galicyjo – Galicja,

gruba – kopalnia,

Jôzefka - obecnie nazwa osiedla w Kosztowach, dawniej nazwa kopalni,

karbidki - lampy na karbid,

kerzi – którzy,

kyj – kiedy,

lotali – chodzili,

miała staranie - troszczyła się lub opiekowała się,

miano – nazwa,

Mora - kościsty demon na koniu, który rozsiewał choroby,

morzysko – choroba,

niy wiedziały se rady - nie potrafiły sobie poradzić,

postawili – wybudowali,

pszoli se - kochali się,

rzigali – wymiotowali,

rzykali - modlili się,

sam – tutaj,

skiż - z powodu,

suchanie – spowiedź,

stocek – źródło,

stykało – wystarczało,

uojcowie – rodzice,

wiyrch – powierzchnia,

zaprali – ubrudzili,

ziele – zioło,

zielorki - kobiety zajmujące się ziołolecznictwem i odczynianiem uroków,

zoca- szacunek.