Utopiec groł... Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Piyrwy to były pogrzeby. Niy to co teroski. Bo wiycie, jako żyjymy, tako my sôm chowani na smyntorzu! Teroski to sie żyje drapko. Na nic ni ma casu, a inoś durś w biegu! A jak ino co casu mômy, to zaroski ta pierzińsko lajera sie załônco a zaglôndo ino na jake filmy abo serijale. Ty mo pińdziesiônt tajlôw, a tamtyn uoziymset... Niy do wiary, jak to nôm zezyro cos. Ale tysz jak ino pôminymy, to nos zaroski do kośnice wsadzôm a zaros potym do krzinie. Prziwiezôm pod kościôł, a potym krôtko mszo z kozaniym, jaki to piykny, môndry a dobry tyn umrzik niy był i na smyntorz do doła. Jeszcze mu sprawiôm taki ciynszki dynkmal z kamynio, jakby sie boli, coby tyn niyboszczyk ze ziymie niy wyloz.

Ale sie niy starejcie, zaroski wôm powiym, jako ty było hańdowni, w casach, kyj ludzie żyli wolnij a tysz sie mieli we wiynkszy zocy jak teroski. Nojprzod trza spômnieć, że jak umiyroł, to sie wołało ksiyndza, coby cowiek z cystym sercym stowoł przed Pôn Bôckym. A jak szeł na drugi świat, to mu zapolali grômnica, coby jezusickowe światło wiydło go ku Nojwyższymu. Potym familijo go myła a uoblykała w nojlepsze łachy. Ale woda z mycio to trza było wyloć w naskwol narychtowanym placu na uogrodzie, bo przeca bele kaj sie tego niy wylywało. A to skuli tego, że sie boli, iże po taki wodzie nic niy bydzie rôsło. Sztalowali tysz truchła i wrożali umartego do nij. Trza było tysz zaciôngnôńć biołôm płachtôm uokna, coby wszyjscy widzieli, że w tyj chałpie je żałoba. Ale zaciôngali tysz wszyske źradła, bo sie boli, że duszycka umartego bydzie se żyła we takim. A potym zbiyrała sie cołko familijo, rzykać za umartego. A to rzykali rożaniec, a potym tako korônka za umartego "Do boku, do serca, do piyńciu ran Twojich, polecôm tôm dusze, Marijo, Jezusie, przijmijcie jôm!" A w dziyń pogrzebu to pod chałpa podjyżdżoł taki wôz rôżańcowy z cornymi kôniami, piyknie wyrobianymi uoknami, a tysz trupimi gowami i korônôm na wiyrchu. To do takigo wozu, iście po cysorsku, wrożało sie umartego, coby se uostatni ros jako wiely pôn pojechoł. Ale nojbardzij przejmujônce było, jako te łapiduchy żegnali cołko familijo i rodowo chałpa. Tôż brali truchła a klupali niôm uo prôg chałpy trzi razy a padali w imiyniu tego umrzika "Uostôńcie z Bogym". Dopiyro wtyncos pakowali go do wozu i jazda do kościoła, a potym na smyntorz.

W naszych strônach dużo chopôw robiło na grubach. A przi grubach to były uorkestry dynte. I jak umarło sie jakimu bergmônowi abo hutnikowi, to na jego pogrzyb szła tako uorkestra a grała piykne kônski muzyki. Niy, zaroski polek niy grali, ale naprowda fajniste a spokojne waloszki. I marsze. Ale take piykne, że niyjedyn by se zatańcowoł, keby pasowało!

Na Jônowie żył jedyn taki muzykant, ftory groł na trômpyjtli w uorkestrze dyntyj. Jeronie, jaki to był dobry chop. Ale jako kożdy mioł tysz feler. Był ś`niego uokropny pijus. Jak inoś sie trefiyło, to zaroski do keliszka zaglôndoł a ros dwa sie naproł. No i nasz muzykant, jak na pogrzebie groł, to zowdy jako kwaretka gorzoły za te granie dostoł. I potym ze swojymi kamratami popijali ta wygrano pogrzebowo gorzołka. Mieli take swoje polywanie skôrki.

Ros tysz tak po pogrzebowym graniu se z kamratami tak fes popił. Ale wszysko mo swôj kôniec i trza było wrocać do dôm. A szeł z Nikisza. Mioł drôga do dom jedna wele kina, a drugo wele stowu. Ta drugo była krôtszo, ale hań było kupa wody. Ino, co tam uożyrokowi szkodzi. Poszeł na skrôty wele stowu.

Idzie tak i idzie, ale we gowie mu sie zawroco. Uoros kopyrt i jusz był do posa we wodzie. Ale był na tela krziźwy, że se pomyśloł, że wszysko wszyskim, ale żeby mu sie ino ta jego trômpyjtla niy zamocyła. A szkoda było mu tyj trômpyjtli jak szlag! Besto dźwignył rynce z tôm trômpyjtlom i tak idzie. Ale wiycie, jak cowiek je uozarty, to jusz mo ciynszko gowa, rynce i cołko reszta, a co dopiyro jak musi jeszcze co ciynszkigo tachać! Besto jak było mu tak niywygodnie jôm trzimać, to prziszeł na to, coby se na nij grać. I tak idzie bes tyn stow a na trompyjtli gro marsza żałobnego! A gos sie niesie daleko. Wszyjscy syszeli jako gro tra tata tra ta ta... A nojlepsze to było to, że gynał we kinie skôńcył sie film i ludzie wrocali do dôm. I niykerzi śli tysz wele stowu. I jich trocha wytraszyło, jak uobocyli na stowie utopca, ftory piyknie wyglondoł jak świyciył na niego miesiôncek. Dyć mioł uoblecôny mundur bergmôński, na gowie czako z cerwônymi piôrami. A złote knefle i ta trômpyjtla tak piyknie w tym miesionckowym świetle blyndowały! Trocha sie go przelynkli, ale stanyli jak wryci, jak tyn utopiec zacôn piyknie grać na trômpyjtli marsza pogrzebowego. I tak stoli jak prziklejyni a suchali tego utopcowego, jako jym sie zdowało, kônceru. A utopiec szeł bes stow a goł...

Na drugi dziyń cołki Jônow uosprowioł uo tym utopcu, ftory groł na stowie. A na drugi dziyń, jak prziszeł wiecôr, to nad stow poszło kupa ludzi, bo myśleli, że zaś bydzie utopiec na trômpyjtli groł. Zaglôndali na woda i zaglôndali, ale utopca niy uobocyli...

Tômasz Wrôna

Słownik

a – i,

bergmôny – górnicy,

blyndowały – połyskiwały,

chałpa – dom,

chopy – mężczyźni,

chowani – grzebani,

drapko – szybko,

durś – ciągle,

dynkmal - pomnik,

fajniste - przepiękne,

familijo - rodzina,

feler - błąd, wada,

fes - bardzo,

gruby - kopalnie,

gynał - akurat, dokładnie,

hańdowni - w dawniejszych czasach,

kaj - gdzie,

kamraty - koledzy,

keby - gdyby,

klupali - uderzali, stukali,

knefle - guziki,

kośnica - kostnica,

kônski - kawałki,

kopyrt - zrobił wywrotkę,

krzinia – skrzynia,

krziźwy - trzeźwy,

kupa - tu:dużo,

kwaretka - ćwiatrtka wódki,

kyj - kiedy,

lajera - oryg. katarynka, tu: telewizor,

łachy - ubrania,

miesiôncek - księżyc,

naproł się - opił się alkoholu,

naskwol - specjalnie,

pijus - pijak,

piyrwy - wcześniej,

płachta – prześcieradło,

polywanie skôrki - potocznie o stypie,

pôminymy - umrzemy,

prziszeł na to - doszedł do wniosku,

rzykać - modlić się,

skuli - z powodu,

starać się - martwić się,

sztalowali - zamawiali,

tachać - nosić ciężkie rzeczy,

tajle - części,

trômpyjtla - trąbka,

truchła - trumna,

uoblykała - ubierała,

uosprowioł - opowiadał,

uozarty - pijany,

uozyrok - pijak,

waloszki - walce,

wele - obok,

wôz rôżańcowy - karawan,

wyrobiane - rzeźbione,

zaciôngali - zasłaniali,

zoca - szacunek,

źradło - lustro.