Podciep. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Starzi ludzie godali, że piyrwy uokropnie straszowało i wszyjscy w to wierzyli. Cy i dzisiej jeszcze ludzi straszy? Tego mało fto wiy, bo ludzie sie niy prziznajôm. Fto by sie do tego prziznoł, że go kaj postraszyło, to wiy, że ludzie by sie ś`niego śmioli. Starzi ludzie mimo tego wszyskigo wierzôm we strachy, bo sami przeżyli rostômajte rzecy ś`nimi. Ale niy ino ze strachami, duchami, utopcami a tysz nocnicami ludzie musieli sie trefiać. Do tego trza było wachować swoje bajtle jak piernik! Bo przeca były take złe siły, ftore poradziły bajtla zebrać abo tysz w niego wlyź!

Do teraska syszy sie, jako ludzie wyzywajôm jedyn drugigo "ty podciepie". Abo jak bajtel niy chce suchać uojcôw, to tysz tedy uowdy godajôm mu "katać tyś je jaki podciep!". Abo "zachowujesz sie jako podciep". Kyj go wyzywajôm, uoznoco, że podciep musi być to ftosik niydobry. I tak richtig bywało.

Podciepy to złe dzieci, ale niy uode ludzi. Jak inoś matka se niy do pozôr, to zaroski tako zło Podciepa podciepowała swojigo bajtla, a zbiyrała grzecnego bajtla i chowała go za swoje. Bo przeca lepij sie żyje jak bajtel je grzecny, pra? A niy taki, co durś rycy abo wrescy jako gupi! Besto ludzie wachowali swoje bajtle jako ino môgli. Niy uostowiali takigo samego we chałpie, bo zowdy môgła prziś Podciepa a uostawić swojigo bajtla, a zebrać bajtla uod taki gupi baby. A jak jusz zamyni bajtle, to niy take proste, coby dostać swoje nazot. Niy myście se, że Podciepa tak prosto bydzie chciała uoddać dobrego, a przijôńć nazot swojigo, złego! Ale przeca Podciepa jako matka, zowdy pszaje swojymu, nawet nojgorszymu bajtlowi tak, jako kożdo matka poradzi pszoć. Besto po kryjômu zaglôndo, jako sie jeji podciepowi powodzi, cy dajôm mu pojeś, cy je cysty, cy go aby za fes niy pierôm. Bo przeca było u nos znane powiedzynie "pszoć, ale wkroć", to jednak żodno matka niy loła swojigo bajtla za fes. Ino tak, coby wiedzioł, że to śtrofa i że cosik źle zrobił. Besto bajtle wiedzieli, kaj jejich plac, a uojcôw mieli w zocy. Niy tak jako teros, kyj sie trefio modych ludzi, ftorzi swojich uojcôw w zocy ni majôm.

Z tymi podciepami to jednak było kupa utropy. A baby wachowały swoje bajtle, bo przeca lepi chować swoje jak cudze, pra? Ale niy kożdo baba była tako môndro. Były tysz baby gupie. Przeca i dzisiej tak mômy.

Ros tak tysz było na Kopciowicach. Żyła tu u nos tako gupio baba, ftoro ni miała zocy do nicego. Ani do ludzi ani do zwykôw ani do żywych ani do umartych. I nic se niy robiła z tego, co starzi godali uo złych mocach. A jak ji sie urodziło dziecko, to tysz niy suchała swoji matki ani teściowy. Robiła wszysko po swojymu, bo pedziała, że w gupie prziwiarki niy wierzy. Jak tak stare baby godajôm, to niych se same w te prziwiarki wierzôm. Ale uona niy bydzie i fertig.

Ros sie tysz trefiło, że zechciało ji sie fes potańcować. Besto uostawiła samego bajtla we chałpie i poszła ze swojym chopym na muzyka do Chełmu. Wiycie, piyrwy co sobota to we karcmach prziłazili muzykanty a grali do późny nocki wiela wlazło. I ludziska lotali na tako muzyka se potańcować. I tak tysz zrobiła naszo istno baba z Kopciowic. I tańcowała aże sie kurziło! Tak skokała, że keckôm wyzamiatała cołko sala we karcmie! I jak sie wyhulała, to nad ranym prziszła nazot do dôm. Ale jak jusz była wele chałpy, to usyszała, jak jeji bajtel uokropnie rycy. Pomyślała, że może sie uobudził i przelông cego, to i rycy. Ale jak wlazła do chałpy, to niy poradziła go uspokojić. Durś rycoł a ślimtoł! Dostoł jeś, ale dali rycoł. Śpiywała mu piykne pieśnicki, ale tysz niy pômôgło! Kolybała go i tysz rycoł. Do cysty szmaty wsadziła trocha cukru i dała mu do gymby i tysz nic to niy dało. Robiła mu tyjki z melizy, ftoro ji rosła we uogrodzie. I nic. Nawet zrobiła cosik, co syszała uod starych, że jak sie chciało bajtla uspać, to trocha zmełtego maku dowali do szmaty i to wrożali bajtlowi do gymby, a tyn jak se pocyckoł tego maku to potym społ jak janijołek! I tak zrobiła. Myślicie, że cosik to dało? Durś rycoł. I we dnie i w nocy. I żodyn niy poradził tego bajtla sturać! Jusz jeji chop tego tysz niy szczimywoł i zacon robić chaje, że mo cosik z tym bajtlym zrobić, bo uôn musi iś roboty wyspany, a tukej sie spać niy do! Nô baba niy wiedziała se ze swojym bajtlym rady! Durś to samo. Co by niy zrobiła, to bajtel rycoł a rycoł. W kôńcu somsiadka ji pedziała, żeby poszła do zielorki, może tysz uôna cosik pômoże.

Zielorka zaros prziszła, jak ino baba dała na nia skozać. Inoś wejrzała na bajtla i zaros wszysko wiedziała. Pedziała naszyj babie, że przeca to niy tyn bajtel! To niy je bajtel uod tyj baby ino to je podciep uode Podciepy! To sie baba załômała, bo myślała, że teroski bydzie bes cołke lata miała takigo bajtla, ftory bydzie sie durś dar! Ale zielorka doradziła, co trza zrobić. Kozała poświyńcić cołko izba wodôm świyncônôm, a potym uokadzić cołko chałpa i cołki plac. Na pytanie baby, cym kadzić, zielorka pedziała, że mo urwać pora astkôw palmy wielkanocnyj i to zapolić na jakiś blasze. Może być tako do kołoca. Bo jak wykropi a wykadzi wszysko, to złe ucieknie, abo bydzie sie w tym źle cuło i same bydzie chciało uciyc! A jak skońcy kadzić, to jeszcze kozała ji rzykać do Przemyniynio Pańskigo. Może sie Pôn Bôcek ulituje nade lekomysnôm babôm i podciep pudzie fôrt z chałpy, a jeji bajtel przidzie nazot.

I tak ta baba zrobiła. Jak zacła świyńcić chałpa, to podciep zacon wresceć jeszcze gośnij, a przi kadzyniu to jusz sie tak dar, jakby go ze skôry uodziyrali! Tak samo, jak baba rzykała. Besto cheba Podciepa syszała jak jeji bajtel wrescoł, bo w nocy uoros zrobiło sie cicho. Jak baba wejrzała do kolybki, to podciepa w nij niy było. Za to na progu uod chałpy siedzioł bajtel, ftory cichućko społ. Baba sie fes uradowała, a zaroski wziyna bajtla na rynce i wycałowała z wielki radości. Potym go dała do kolybki. A malućki społ piyknie a był cichućki jak janijołek. A w tyj chałpie noreście spali piyrszy ros uod dugigo casu.

Na Kopciowicach dugo uosprowiali uo tym, co sie tyj babie przitrefiło. Ale tysz jusz żodno modo matka nigdy niy uostowiała bajtli samych. Bo wolała mieć swoje bajtle a niy chować bajtla uod Podciepy. Nawet jak chciały być take nowoczesne i uodciepowały stare prziwiarki, to jednak podciepôw sie boły!

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i, astki - gałązki, baba - kobieta, bajtel - dziecko, chałpa - dom, chować - wychowywać, dać pozôr - zwracać uwagę, dała skozać - prosiła, by przekazać, by ktoś przyszedł, drić sie - wrzeszczeć, durś - stale, fertig - gotowe, fes - bardzo, fôrt - daleko, istno - znana wszystkim, kaj - gdzie, katać - czyżby, kolybka - kołyska, kupa - tu: dużo, kyj - gdy, kiedy, muzyka - zabawa ludowa, potańcówka, piyrwy - wcześniej, we wcześniejszych czasach, pocyckoł - possał, podciep - podrzutek, Podciepa - demon, który podrzuca ludziom na wychowanie swoje nieznośne dziecko, podciepać - podrzucić, pra - słowo potwierdzające, nieprawdaż, prać - tu: bić, prziwiarki - zabobony, pszoć - kochać, rycy - tu: płacze mocno na cały głos, sturać - opamiętać, przywrócić do porządku, ślimtoł - płakał po cichu, śtrofa - kara, mandat, tedy uowdy - od czasu do czasu, tyjka - herbata, uojcowie - rodzice, utropa - utrapienie, wachować - pilnować, wkroć - zbić, zielorka - kobieta zajmująca się leczeniem ludzi, zoca - szacunek, zowdy - zawsze, zwyki - zwyczaje.