Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Głymboke doły

Jakbyście sie wybrali z Morgôw drôgôm na Ćmok, a dali na Jônów, to jak śleziecie z góry, a zacniecie sie piôńć pod gôrka, zaros przed starôm hutôm Rôzalijôm wejrzyjcie se na lewo. Uobocycie haf las. Ale uôn niy je taki normalny. Sôm w nim starodowne doły, ftore w downych casach ludzie wykopali, coby dobywać rudy zielezła do kowoli i piyrszych hutôw, ftore tukej chodziły i dowały zielezło. Te miyjsce ludzie z Morgôw mianowali Głymboke Doły.

Jednego roku w te miejsce prziwyndrowali dwa rabsiki, ftore były jusz znane na cołkym Ślônsku. Mianowali się Elijasz i Pistulka. Kaj się niy pojawili, tam zaroski moc bogactw narabowali. Bestôż uod Bytômio aże po Pszczyna lotali za niymi siandary. Musieli się kasik schować w takim placu, kaj jich żodyn niy znojdzie. Ftosik jym pedzioł uo Głymbokich dołach i ku nim pośli. Na Głymbokich Dołach postawili se ziymianka - tako chałpka, trocha wkopano w ziymia. I do nij sie przekludzili. A jake mieli skarby ze sobôm, to zaroski pozakopowali pora kroków uod tych Dołôw.

Cniło się jym uokropicnie, to se szpacyrowali po lesie i poznowali uokolica. Wtedy uowdy trefiyli sie z ludziami, ftorzi śli do roboty na hucie Rôzaliji. Zowdy się ś`niymi pogodali. I moc rzecy nowych się podowiadowali. A chopy przezywali wtedy uowdy na swoje baby, ale nojcyńści na jednego jônowskigo karcmorza. A był to gizd chytry jakich mało. Do piwa i wina zowdy wody dolywoł. Nô, miało to niby dobro strona, bo sie chopy mało uożyrali, ale przeca culi się uokrodani! Karcmorz tysz źle ludziom wydowoł reszt pijyndzy, skiż cego ludziska byli na niego źli. I jak baby niy przezywały na swoich chopôw, że prziśli mało uożarci, tak norzykały, że w karcmie udali kupa pijyndzy! Jak rabsiki sie dowiedzieli, że karcmorz z Jônowa mioł przez swoje złodziyjstwa kupa bogactwa, tak postanowili go napaś i mu te bogactwo zebrać.

Jednego razu wziyni swoje pistôłle, ftore zowdy na rabunek nosiyli i pośli do karcmy. Jak jusz żodnego sam niy było, wyciôngli swoje pistôłle i wycylowali w karcmorza.

- Dowej nôm zaroski wszyjske swoje pijôndze! - groźnie wrzasnył Elijasz.

- Ale co wy uody mie chcecie??! - karcmorz się przelông, ale talarów dać niy chcioł. - Jo przeca wiela ni môm. Tukej żyje ino trocha robotników, a to przeca biydni ludzie!

Na to Pistulka:

- A wielaś dzisiej zarobiył? Dowej to zaroski!

Karcmorz to był gizd kuty na śtyry kopyta. I mioł we karcmie ino trocha zorobku. Reszta chowoł w rostômajtych kôntkach, ale nojwiyncyj bogactw mioł zakopane. Ino żodyn niy wiedzioł kaj.

Elijasz prôbowoł karcmorza zastraszyć, ale tyn był taki dusigrosz, że sie niy doł i niy pokozoł, kaj zakopoł swoje skarby. To Pistulka napisoł listek, kaj zarzôndoł skarbu jako okup za karcmorza. Listek podciepli pod chałpa, kaj miyszkała jego baba, a karcmorza wziyni i powiônzanego zaciôngli do swoji kryjôwki na Głymbokich Dołach.

Ale sie uokozało, że tyn chytrus i dusigrosz tak zakopoł swoje pijôncki, że nawet jego baba niy wiedziała, kaj to było. I ni miała z cego uokupu zapłacić! Elijasz i Pistulka sie tego niy dockali. Wyglôndali, zaglôndali, ale na ta leśno polana, ftoro wskozali we listku, żodyn niy prziszeł. Znerwowali sie inoś tym, a potym... A potym karcmorza zabili! W lesie wykopali dziura i wciepli do ni niyboszczyka.

Jeszcze trocha pomiyszkali na Głymbokich Dołach, trocha złota i pijônckôw porabowali i poblisku je zakopali w ziymi. Ale rychło prziszło jym sie przekludzić kaj ińdzi. Ros, skiż tego, że ludzie coros wiyncy zacli uo nich godać. A to prziciôngło siandarôw. Ale była jeszcze jedna sprawa. Głymboke Doły zacôn nawiydzać duch zamordowanego karcmorza. Jak sie rabsikôm zacôn w nocy pokazować jako bioło zjawa, ftoro na dodatek jyncała i płakała, żeby ji życie darowali, tak sie uôni zacli boć. Swoje skarby pochowane uostawili i sie wybrali w inny kôntek świata.

Ludzie to wrazicke stworzynia. Ros dwa zacli godać o elijaszowych i pistulkowych skarbach, zakopanych na Głymbokich Dołach. A jak wiymy, kożdy je przepadzity. I na Doły zacli łazić ludzie i łopatami garusić w ziymi. Drapko uokozało sie, że skarby majôm swojego wachtyrza, ducha karcmorza, ftory jich wachowoł. Kożdego, fto je chcioł wykopać, przegônioł, bo uznoł, że uône do niego przinoleżôm. A to pokozoł sie jako zjawa, a to wył niymiłosiernie. Ci, ftorzi w duchy niy wierzyli, uciekali stamtônd drapcij, jak ci, co w take prziwiarki dowali wiara! Ludzie ros dwa uznali Głymboke Doły za przeklynte. I jak fto môg, żodyn haf niy zaglôndoł, tak się ducha karcmorzowego boli!

I jeszcze kupa lot po wojnie, jak bajtle z Morgôw na jesiyń lotali do lasa grzibów szukać, to jejich ômki godały, coby wszyndy za grzybami śli, ale Głymboke Doły uomijali szyrokym kołym, bo haf straszy duch starego karcmorza, co go Elijasz i Pistulka nożym zadźgali i na drugi świat wysłali...

Tomasz Wrona

Rys. Zuzia Pilarska z SP4

Słownik:

baby - tu: żony,

chałpa – dom

chałpka – domek

chodziyły – działały

chytrus - człowiek chytry, chciwy

cniło się - nudziło się

cołkym – całkiem

drapko – szybko

drapcij – szybciej

ftore – które

ftosik – ktoś

garusić – grzebać

gizd - hultaj, zły człowiek

haf – tam

karcmorz – karczmarz

kasik – gdzieś

kupa – dużo

listek – list

mianowali – nazywali

pedzioł – powiedział

pijôncki – pieniążki

pijôndze – pieniądze

pistôłle - rewolwery, pistolety

plac – miejsce

podciepli – podrzucili

przekludziyli – przeprowadzili

przelông - wystraszył się

przepadzity – chciwy

przezywały – wyzywały

prziciôngło – sprowadziło

rabsiki - rabusie, zbójnicy

rostômajte – różne

sam – tutaj

siandary – policjanci

skiż - z powodu

śleziecie – zejdziecie

uokropicnie – okropnie

uożarci – pijani

uożyroki – pijaki

wachtyrz – strażnik

wachowoł – pilnował

wrazicke – wścibskie

zaroski – zaraz

zowdy – zawsze

zielezło- żelazo