Historia tramwajów na Górnym Śląsku i w Mysłowicach (cz. 17)

O dalekowzroczności władz Katowic świadczył zamiar budowy tramwajowych linii normalnotorowych jeszcze pod koniec XIX w. Działo się to w czasie, kiedy większość miast i firm tramwajowych budowała i eksploatowała linie wąskotorowe.

W 1895 r. władze Katowic złożyły do rejencji opolskiej wniosek o budowę normalnotorowej linii tramwajowej o napędzie parowym. Wzorowano się na rozwiązaniu w Jeleniej Górze. Gaz miała wytwarzać i dostarczać tramwajom miejska gazownia. Pierwszy plan zakładał budowę linii rozpoczynającej się na rynku i prowadzącej do Bogucic oraz w przeciwnym kierunku do restauracji „Stadtwald”, znajdującej się w nowo utworzonym Parku Południowym (obecnie Park Kościuszki). Na przeszkodzie w tak wczesnym i śmiałym projekcie stanęła choroba burmistrza Katowic i zarazem inicjatora przedsięwzięcia, Augusta Schneidera.

W 1903 r. powrócił temat budowy linii, jako jednolitej z Bogucic przez centrum Katowic do Ligoty, gdzie wariant do Parku Południowego miał być tylko odgałęzieniem linii. Tej inwestycji także nie zrealizowano. Dopiero w 1912 r. firma „Schlesische Kleinbahn” (Kolejki Śląskie) otrzymała koncesję na budowę i eksploatację pierwszej na Górnym Śląsku tramwajowej linii normalnotorowej z katowickiego rynku do parku. Linia liczyła 1.927 metrów. Koncesji udzielono na 90 lat.

Trasa prowadziła z rynku dzisiejszymi ul. Pocztową, następnie pod wiaduktem kolejowym i ul. Kościuszki. Nie zrealizowano pętli wokół parku, zamiast tego na końcu trasy powstała prostokątna zajezdnia z halą o długości 31 metrów, z pięcioma torami. Mieściło się w niej ok. 15 wagonów. Prędkość maksymalną tramwaju ustalono na 30 km/h. Odbiór techniczny linii nastąpił 14 czerwca 1912 r. Tego samego dnia na trasę ruszył pierwszy tramwaj. Tramwaje kursowały co 15 minut, od godz. 07.00 do 23.00. Charakterystyczną cechą było prowadzenie ruchu tylko wagonami motorowymi.

Atrakcyjne położenie parku z dużą restauracją oraz liczne imprezy plenerowe przyczyniły się do dobrej frekwencji w tramwajach. Sielanka nie trwała długo. Wybuch I wojny światowej spowodował wstrzymanie ruchu. Główną przyczyną był brak personelu. Na przestrzeni lat 1915 i 1916 przywracano czasowo regularne kursowanie. Latem 1917 r. całkowicie wstrzymano kursy. Głównym powodem był brak przewodów trakcyjnych, skonfiskowanych na cele wojenne. Po zakończeniu wojny linia przeżywała niepomyślny okres. Mieszkańcy ograniczali korzystanie z rozrywek w parku, ponadto na G. Śląsku panowała niepewna sytuacja polityczna. Przez kilka następnych lat po wojnie jedyna normalnotorowa linia tramwajowa na G. Śląsku nie funkcjonowała, rozebrano nawet cześć torowiska.

Dopiero w związku z budową linii normalnotorowej z Katowic do Sosnowca powrócił temat odbudowy linii do Parku Południowego. 31 marca 1926 r. przeprowadzono jazdę próbną. Następnego dnia uruchomiono regularne kursowanie. Częstotliwość kursowania wynosiła podobnie jak przed I wojną co 15 minut. Z powodu dużej frekwencji pasażerów w niedzielne popołudnia i święta tramwaje kursowały nawet co 7 i 12 minut. Czas przejazdu z rynku do parku wynosił 10 minut. Wzrastający ruch uliczny i bardzo dobra frekwencja były przesłankami do modernizacji trasy. We wrześniu 1927 r. zbudowano na części trasy drugi tor. Obecnie linia jest częścią trasy do pętli w Brynowie.

Dariusz Falecki

Na zdj. zajezdnia tramwajowa przy Parku Południowym (Kościuszki), 1933 r.