Wojoki Świyntyj Hyjdwigi. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

We Chełmie je tako fes wielo gôra. Mianujôm jôm Smutnôm Gôrôm. Ale piyrwy to wołali na nia Łyso Gôra. Ja, u nos tysz była Łyso Gôra! Ale niy tako, na ftoro przilatujôm heksy. Ino tako normalno. Ale niy, to normalno gôra niy była. To była gôra magicno, bo kupa uosprowek uo tyj gôrze we Chełmie sie godało. I dugo ta gôra była spokojno, aże prziszła na Ślônsk zoraza. I wtyncos, fto skiż zorazy pomar, to go pochowali na tyj naszyj istnyj gôrze. Aże naprowda kupa ludzi wtyncos pomarło, to i wszyjscy chodzili we żałobie. Kożdo familijo. I ludzie w tyj żałości zaglôndali na ta Łyso Gôra, kaj byli pochowani z jejich familije. Besto ludzie ta gôra zacli mianować Smutnôm Gôrôm. Ale to niy wszysko.

We Chełmie to sie mocka rzecy godało. A starzi ludzie to umieli naprowda dużo pedzieć. Przeca suchali swojich uojcôw a starzikôw. A ci suchali jeszcze starszych. I tak niyftore uosprowki miały poraset lot. A może i pora tysiyncy? Fto to może pedzieć?

Starzi ludzie we Chełmie niy zabocyli, że downo downo tymu na Ślônsku żyła ksiynżno Hyjdwiga, co to potym świyntôm uostała. A Hyjdwiga była babôm takigo ksiôży Hyndryka. To był ksiôża, jakich mało! Ale i Hyjdwiga była fes dobro. I besto ludzie jôm mieli we wielki zocy. Jako ino umiała, tako pômôgała ludziôm. Dowała biydnym jodło abo jake drobne pijôncki, do siyrôtôw stowiała chalpy, kaj mogły żyć, do tych, co ni mieli kaj miyszkać, schrôniska, kaj szło pospać. Zowdy pszoła ludziôm. Pônoć swojigo chopa tym szterowała, bo kyjby môgła, to by uoddała biydnym cołke pijôndze, jake na Ślônsku były. Ale miała chopa, ftory ji pozwoloł na to, coby pômôgała ludziôm, ale tysz niy rozdała wszyskigo. Hyjdwiga jeszcze kozała stowiać kościoły a klosztory. Bo pszoła ludziôm, to prowda, ale nojwiyncy pszoła Pôn Bôckowi. I ze zocy do Niego kozała stowiać te kościoły. A potym sprowodzała do nich ksiyndzôw, zokonnikôw a siostry klosztorne. I uôni tysz pômôgali biydnym.

We polityce to rostômajcie bywo. Ros jedni sôm na wiyrchu a ros drudzy. Tak tysz było i hańdowni. Kyj ino zawarli chopa uode Hyjdwigi, ksiôży Hyndryka, tako zaroski ta biydno baba musiała rzôńdzić za swojigo chopa. Jak prawili nasi starzi ludzie, to Hyjdwiga razym ze swojymi wojokami musiała zrobić wojna. I jedna bitwa musiał być kasik wele Chełmu. Ja, wtyncos jeszcze wsi niy było, ale sie godało, że kasik tukej bili sie wojoki świyntyj Hyjdwigi. Ale ksiynżno niyrada była, jak sie musieli jeji wojoki bić a loć krew. Zowdy wolała, jako jeji chop, godać ze nojwiynkszymi wrogami! Ale ji sie teroski to niy udało i trza było posłać wojokôw. Hyjdwiga naprowda robiła to z ciynżkim sercym. Bo jako to? Tak pszoła ludziôm, coby môgli godnie żyć, a teroski posyło jich na śmierć? Wiely lankor miała Hyjdwiga sercu. Ale wôl niy wôl, wojokôw do bitwy posłała. Ale kyj ino sie zacli bić, to fes rzykała do Pôn Bôcka, coby jeji wojoki niy poginyli w tyj bitwie. Ale tak fes rzykała, że jeji pociyrze uostały w niebie wysuchane. Starzi ludzie we Chełmie padali, że wojoki świyntyj Hyjdwigi niy ginyli, ino zasypiali. Jako kogo trefiła strzała abo miecz, zaroski zasypioł. Ale niy ginył! Takigo cudu świat niy widzioł!

A po bitwie, Hyjdwiga prziszła na plac boju i uoglôndała kożdego swojigo wojoka. I tych żywych, co bitwa przeżyli i tych ftorzi leżeli na ziymi. Kyj ino ksiynżno dojrzała, że te wojoki śpiôm, ale jich sie dobudzić niy do, kozała poszukać jakigo placu i tych śpiôncych wojokôw hań dać. I jak sie ludzie ksiynżny porozglôndali, to uobocyli Łyso Gôra. I to pod niôm Hyjdwiga kozała swojich śpiôncych wojokôw pochować. A jak jusz wszyskich dali pod ta gôra, to zanim zawarli piecara, we ftoryj poukłodali wojokôw, to jym pedziała, że majôm dockać, aże bydôm potrzebni. Muszôm dockać takigo casu, że Ślônskowi bydzie ftosik groził a jego miyszkańcy bydôm wyglôndali jaki pomocy. Dopiyro wtyncos te wojoki majôm postoć i iś na pômoc Ślônzokom! I tak wojoki świyntyj Hyjdwigi do teraska leżôm pod Łysôm Gôrôm, co jôm sie teros mianuje Smutnôm, a dowajôm pozôr na zignal, coby wstać a iś na nastympno wojna za wiara abo za Ślônsk.

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

baba - kobieta, tu: żona,

dockać - zaczekać,

dować pozôr - zwracać uwagę,

familijo - rodzina,

fes - bardzo,

ftoro - która,

hań - tam,

hańdowni - w dawniejszych czasach,

heksy - czarownice,

Hyjdwiga (Hyjdla, Hyjdwiś) - Jadwiga, księżna śląska wrocławska (1178-1243), święta od roku 1267,

Hyndryk - (Hajnel), najwybitniejszy książę śląski, z przydomkiem Brodaty, założyciel wielu miast i wsi, żył w latach 1165-1238,

istno - wiadoma, znana wszystkim,

jodło - jedzenie,

kaj - gdzie,

kasik - gdzieś,

ksiôża - książę,

kupa - tu: dużo,

kyj - gdy,

kyjby - gdyby,

lankor - żal,

mianujôm - nazywają,

mocka - tu: dużo,

padali - mówili, powiadali,

piyrwy - wcześniej, w dawniejszych czasach,

plac - miejsce,

pociyrze - modlitwy,

pszoć - kochać,

rostômajcie - różnie,

rzykała - modliła się,

siostry klosztorne - zakonnice,

skiż - z powodu,

starziki - staruszkowie, dziadkowie,

szterować - denerwować,

tukej - tutaj,

uosprowki - opowiadania,

wele - obok,

wojoki - żołnierze,

wôl niy wôl - chcąc nie chcąc,

zabocyli - zapomnieli,

zawarli - zamknęli,

zignal (czyt. z-ignal) - sygnał, alarm,

zoca - szacunek,

zowdy - zawsze.