Utopcule. Poczet postaci, duchów i demonów występujących w podaniach i legendach

A słyszeliście, że utopce miały żony? Tak! To jest niesamowite, ale oprócz całej masy tych zielonych potworów, które topiły ludzi, mamy jeszcze ich towarzyszki życia. Zatem Proszę Państwa oto utopcule, żeńskie odpowiedniki utopców. Utopcowe baby, które zajmowały się tym, czym same utopce. Chociaz może nie tak do końca, bo były bardziej wybredne...

Utopcule mogły być żonami lub córkami utopców. Zazwyczaj żyły razem z nimi w ich domkach, tworząc całe rodziny. Mogły być ich żonami lub córkami. Jak wygladały? To zależy. W swojej podstawowej formie były dla nas brzydkie, a nawet bardzo brzydkie! Taki sam żabi pysk jak u utopca, szerokie usta, wyłupiaste oczy, zielona skóra i błona pławna między palcami. Więc czym się wyróżniała baba- utoplec od chopa- utopca? Na pierwszy rzut oka strojem. Mogła być ubrana w kieckę i fartuch. Wszak musiała prowadzić dom, a każda szanująca się gospodyni miała fartruch, bo mogła nim wytrzeć stół, albo posmarkany nos bajtla. Ale też musiała gotować obiady, prać, sprzątać. No po prostu wszystko to, co robiła ówczesna kobieta. Utopcule można było spotkać na brzegu rzeki lub stawu jak prały pranie albo myły naczynia. 

No i ważna sprawa, bo mogła mieć dzieci. Wiemy z podań, że utopce mnożyły się na dwojaki sposób. Albo właśnie utopcule rodziły młode albo nowy utoplec powstawał z utopionego człowieka. Ale jak się zdaje utopiec powstawał z mężczyzny, a utopcula z utopionej kobiety lub dziewczyny.

Jednym słowem znamy już wersję utopculi pracowitej, matki, prowadzącej dom. Ale ta istota miała jeszcze jedno wcielenie. Gdy miała powód, mogła przybrać formę pięknej młodej dziewczyny, ubranej w powabne stroje, z rozpuszczonymi włosami. Po co? Bo jak powiedziałem, utopcula była wybredna. Gdy utopce łapały i topiły, kogo popadnie, tak utopcule wybierały młodych, przystojnych chłopaków i młodych mężczyzn i tych zauroczały i wabiły do wody. 

Oczywiście! Utopcule, podobnie jak utopce, miały niesamowitą umiejętność. Nie dosyć, że swoim zachowaniem, powabnością, tańcem potrafiły zauroczyć chłopaków, to jeszcze umiały swoimi myślami wpływać na myślenie swoich ofiar. Właśnie to zauroczenie, czy też zahipnotyzowanie wzrokiem, myślami, hipnotycznym tańcem, sprawiały, że utopcule były bardzo skutecznymi myśliwymi, które jak już zagięły parol na kimś, to już nie odpuściły aż go utopiły w odmętach wodnych. Chyba, że ktoś był na tyle przytomny, że umiał krzykiem lub potrząsaniem, sprowadzić potencjalną ofiarę do rzeczywistości a przez to uratować mu życie.

W naszej okolicy utopcule występowały nader rzadko. Pojawiają się w opowieści o przerowadzce rodziny utopków w Bieruniu, próbie zauroczenia młodego chłopaka w Brzezince, czy próbie zwabienia do wody młodych dziewczyn w Dziećkowicach. To sytuacje, w których utopcule raczej pełniły złe role. Ale jest jedno podanie, które mnie samego wprawiło w osłupienie, gdy na Słupnej te wodne demonice zaatakowały radzieckich żołnierzy przeprawiających się przez Przemszę i próbujących naprawić most. I tu spotkali te istoty, które ich oczarowały, a potem wciągały pod wodę. To była prawdziwa katastrofa, tym bardziej, że oficerowie nie chcieli uwierzyć w dramat, który rozgrywał się nad Przemszą na Kącie Trzech Cesarstw, albo jak wolicie na Trójkącie Trzech Cesarzy. Także tu widzimy złe zachowania, bo mordowanie ludzi przez utopienie moralnie dobre nie jest. Ale widzimy też, że demony stanęły w obronie mieszkańców Słupnej, co stawia je w pozytywnym świetle. W sumie więc te utopcule wcale takie złe nie były.

Dodam, że te stwory w naszych stronach żyły głównie w Przemszy, gdyż bezpośrednie informacje o nich są ściśle związane z tą rzeka. 

I na koniec jeszcze dodam, że o ile utopce są do dziś bardzo popularne, o tyle utopcule już nie. Wśród zebranego materiału prawie 40 opowiada o utopcach, a zaledwie 4 o utopculach. Nie były aż tak popularne, albo po prostu o nich zapomniano. Taki już los naszego mitycznego panteonu, że się o nim zapomina.

Tomasz Wrona