Utopce z Traugota. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Na Morgach je tako fajno gôra. Mianujôm jôm Skałka. Ale piyrwy wolali na nia Traugot. Jaki był z tyj gôry widok! Cołko uokolica było piyknie widać! A nojlepij to cołko dolina, kaj postawili Katowice. Za dnia widziało sie chałpy, kôminy, wieże z grubôw. A wiecôr, kyj inoś sôńce zaszło, zaroski świyciyły sie światła. Zaros po wojnie było jich trocha, bo sztrôm był drogi a ludzie byli szporobliwi.

Ale teros? Teros to sztrôm je tôni. Chociosz norzykomy na jego cyna. Ale durś sie lampy świycôm wele drôgi, a w kożdyj chałpie durś ludzie świycôm światło. A przeca hańdowni, jak ni mieli pijyndzy, to jak prziśli goście, w niydziele abo świynta, to sie świyciyło elektrykôm, a bestydziyń dali naftôwkami. Bo to przeca było tôni. Tak mi uosprowiali môj starzicek. A jo ni môm powodu, coby jym niy wierzić. Zowdy uôni godali prowda i zowdy to, co godali było môndre.

I tak tyn Traugot był fes wysoki, chociosz na Morgach niy nojwyższy. Była jeszcze jedna gôra wiynkszo. Ale niy bydymy sie uo to wadzić. Na tyj gôrze postanowili postawić plômpownia do wody i miały stoć fes wysoke wieże. Z tego Traugota to miała być plômpano woda chned na cołki Ślônsk. Ale wiela z tego niy powstawiyli. Zdônżyli postawiyć te basyny z wodôm piytnoście metrôw duge a na sześ - uoziym metrôw głyboke, jakoś chałpa, kaj były plômpy a tysz wieżo. Ino, że dugo to niy postoło. Bo jak była wojna, to te wszyske budynki uostały szprôngniynte do luftu abo uoszczylane i zamyniyły sie w kupa kamynio. Ale te basyny z wodom to uostały.

Wiycie, że ludzie zowdy radzi do wody lecôm. Jak je wielo hica, to zowdy szukômy jakigo stowu abo basynu, coby se popływać. Besto te basyny, ftore uostały na Traugocie, to naprowda były uodwiydzane. A nojwiyncy bes modych. Ci sie pluskali, loli wodôm, pływali, skokali na kepa i na rzić. A co śmiychu było! A radości.

Inoś starzi mieli strach. Jedna staro babka godała, że widziała, na brzygu tyj traugutowyj wody siedzieć zielono maszkara. I ni ma godki - to był na pewno utopiec. Pônoć w tym basynie żyło jich pora. Ni ma co sie dziwać. Dyć w cołki uokolicy, jak ino była wiynkszo kałuża, stow abo struga, to zaros w nij siedzioł utopek. Tego pierôństwa piyrwy było dużo. I besto ludzie musieli fes zaglôndać, coby takigo utopca niy trefić, a jusz na pewno z wody wtyncos uciekać, bo tyn pieron môg utopić! Ale jak sie po Morgach rozniysło, że na Traugocie tysz som utopce, to niyjedna matka zakozała swojym bajtlôm tam lotać, coby sie kômpać. Tak sie boły, że utopiec chyci bajtla za noga i pod woda wciôngnie.

Ja, byli i tacy, co se z tych godek starych babôw nic niy robiyli. A nawet sie śmioli! Utopce? To dobre do starszynio starych babôw a małych bajtli! I mimo przestrogi ze strôny uojcôw, dali lotali na Traugot sie kômpać.

Ale jako sie syszy uo utopcach, to trza wiedzieć, że przyndzyj cy późni bydzie tak, że utopiec kogo chyci a utopi. I richtig. Jednego dnia taki môndrala z sômsiedni wsi, co nojwiyncy sie z utopcôw śmioł, na Traugocie sie wziôn i utopiył! I wtyncos dopiyro modzi zacli suchać tego, co starzi godali. Żeby dować pozôr, żeby niy gupieć we wodzie, żeby niy chodzić sie kômpać przed świyntym Jonym. Bo wtyncos utopce majôm nojwiynkszo siła! A na dodotek, jak jedyn z synkôw, co był razym z tym, ftory sie utopił, pedzioł, że widzioł, jak utopek wypłynył z wody wele tego kamrata i go chyciył na noga a pod woda wciôngnył, to jusz żodyn niy chcioł na Traugot łazić sie kômpać. Ale tak richtig to niy wiym, czy pedzioł to na poważnie, czy tysz do picu. Ale prowda je tako, że dugo jeszcze uo utopcach z Traugota na Morgach sie godało. Uoj, dugo.

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

bajtle - dzieci,

bes - przez,

chałpy - domy,

chned - prawie,

do picu - dla żartu,

dować pozôr - zwracać uwagę,

durś - stale, ciągle,

dyć - przecież,

fajno - ładna,

fes - bardzo,

godka - tu: mówienie, pouczanie,

gruby - kopalnie,

hica - upał, gorąc,

ino - tylko,

kepa - czoło,

kyj - gdy, kiedy,

lotać - tu: chodzić,

maszkara - coś brzydkiego,

mianujôm jôm - nazywają ją,

piyrwy - dawniej,

plômpano - pompowano,

postawili - zbudowali,

przeca - przecież,

radzi - chętnie,

richtig - rzeczywiście,

rzić - d*pa,

starzicek - dziadek,

szporobliwi - oszczędni,

szprôngniynte do luftu - wysadzone w powietrze,

sztrôm - prąd,

Traugot - wzgórze na Morgach, obecnie nazywane Skałką,

uojcowie - rodzice,

uosprowiali - opowiadali,

wadzić sie - kłócić się,

wele - obok, koło,

zowdy - zawsze.