Uojca cosik w lesie wodziło. Podania i legendy z terenu Mysłowic i okolic

Môj tata mi uosprowiali, jako to piyrwy było. Wszyndy sie lotało piechty. Abo za drôgôm ku Kosztowôm abo za Przymsôm. Ale wtyncos ino za rzykôm sie lotało, jak trza było cosik we Brzezince abo w Mysowicach załatwić.

Na torg łaziły baby, do roboty chopy. Bo wiycie, na Dzieckowicach piyrwy było biydnie. Ludzie mieli ino trocha ziymie, to zowdy szukali, kaj by szło cosik dorobić. Ci, co mieli szczyńście, to robili we hucie abo na grubie na Dzieckowicach. Ci, co musieli iś trocha dali, to do Brzezinki drałowali. Haf była gruba Nowo Przymsa, to na nij kupa Dzieckowiokôw robiło za bergmônôw. Ale niyftorzi lotali do Mysowic na gruba, a byli i tacy, co musieli drałować na huta ku Szopynicôm abo nawet dali. Wiela takigo chopa w dôma niy było? Przeca robili po dwanoście godzin, a niyros dwie godziny drałowali do roboty a potym nazot do dôm. No to fto mioł w dôma wszysko na gowie? Jasne, że baba. Dzieci doglôndała, prała, przontała, chopa wyprowiała do roboty i cekała aże przidzie do dôm. Baba rzôńdziła tysz pijôndzami, ftore zarobił chop. Besto niyjedyn chop godoł "my rzôndzymy światym, a baby nami".

Ze sto szejdziesiônt lot nazot postawili bana. Ale niy na Dzieckowicach, inoś na Kosztowach. Szła uôna uode Katowic, bes Mysowice do Uoświyńcimio. I do tych, co musieli lotać daleko do roboty, to naprowda była wielo pômoc. Bo na take Mysowice, abo do Szopynic szło noreście zajechać i niy trza było drałować za Przymsôm do roboty. Inoś był tyn feler, że trza było se bilet kupić. A nojbliższy banhôf był na Kosztowach. Ale tak go postawili, że Dzieckowioki mieli do niego blisko. Ale ino wtyncos, jak sie szło niy za drôgôm, ale bes las wele Ulberga, prosto na Imielyńske Morgi. Wszysko piyknie, ale tyn las... To niy je wiely las, ale jakisik taki zacarowany! Ludzie durś norzykali, że tu jakisik duch straszowoł, a zaś kaj ińdzi diobły grasowały, abo jich cosik wodziło. I niy wiadômo co to było! Besto ludzie sie tego lasa boli i małowiela do niego włazili sami. Zowdy śli we dwóch abo i wiyncyj.

Tak tysz sie trefiyło mojymu uojcowi. Szeł do cuga na Kosztowy ze swojym kamratym a sômsiadym tysz. I tak idôm we dwôch. Wcas rano to było, a bes pôźno jesiyń, to jeszcze cima wszyndy panowała. Ale było naprowda cima, bo miesiôncka niy było na niebie. I tak idôm i idôm bes tyn las. Uoros jich cosik zamrocyło. I ani niy wiedzieli kyj, ześli ze drôgi, co wiydła prosto na te Morgi Imielyńske. Po tych krzokach, niyros wleźli do marasu. I łażôm i łażôm, a drôgi znojś niy poradzili. Ros dwa sie kapli, że niy idôm tam, kaj trza iś. I widzôm, że drôgi znojś niy umiôm. Trocha sie wystraszyli, bo culi, że jakeś złe siły jich wodzôm po tych krzokach. A zaglôndali, kaj sôm, może cosik poznajôm, przeca w tym lesie niyros byli zbiyrać grziby abo za bajtla bawić sie. Postawili se kasik szałas, kaj sie niyros we wolnym casie chowali. Ale dzisiej, tak jich zamrocyło, tak jich wodziło, że niy poradzili poznać żodnyj polanki, leśnyj śtreki abo gôrki. I tak chned na ślepego łazili a szukali drôgi, coby dôńś na kosztowski banhôf a pojechać do roboty na szychta.

Jusz wiedzieli, że do cuga je niyskoro i jym tyn cug ucieknie. Ale côs zrobić, kyj i tak bywo. Ale niy dowali sie tymu złymu i mimo, że jich wodził po tym lesie, starali sie szukać tyj prowdziwyj drogi na banhôf, ale durś łazili nauobkoło a drogi znojś niy poradzili.

Noreście zacło sie robić widno. Jak sie jusz zrobiło tak, że wszysko w lesie szło uobocyć, zaroski sie uojciec kapli, kaj byli. Stoł ze swojym kamratym na kroju lasa, zaroski wele Dzieckowic. A zza krzokôw widzieli dwôr a piyrsze dzieckowske chałpy...

Tak wodziło mojigo uojca, a uôn mi uo tym godoł, jak byłach mało. A godać to tyn môj uojciec umieli. Bardzo piyknie sie jich suchało. Pamiyntôm to do dzisiej.

Tômasz Wrôna

Słownik

a – i,

baba - kobieta lub żona,

bana – kolej,

bajtel – dziecko,

banhôfm - dworzec kolejowy,

bes - przez, w czasie,

bergmôn – górnik,

chałpy – domy,

chned - prawie, niemal,

chop - mężczyzna lub mąż,

cug – pociąg,

drałować – maszerować,

durś – stale,

feler – wada, błąd,

gruba – kopalnia,

haf – tam,

Imielyńske Morgi - kosztowski przysiółek najbardziej wysunięty na południe w stronę Imielina,

ino – tylko,

kaj – gdzie,

kamrat – kolega,

kapli się - zorientowali się,

kupa - tu: dużo,

kyj - kiedy, gdy,

lotać - tu: chodzić,

małowiela – rzadko,

maras – błoto,

miesiôncek – księżyc,

nauobkoło – dookoła,

niyskoro – późno,

piechty – pieszo,

piyrwy - kiedyś, we wcześniejszych czasach,

poradzić – umieć,

szychta - dniówka w pracy,

śtreka – ścieżka,

trefiyło – spotkało,

trza – trzeba,

Ulberg - inaczej Węzłowa Górka, owiana legendami góra z widocznymi do dziś ruinami, być może niewielkiego zamku,

uosprowiać – opowiadać,

wele - koło, obok,

widno – jasno,

wszyndy – wszędzie,

za Przymsôm - wzdłuż Przemszy,

zowdy - zawsze.