Trzy powtórki

Ponownie nie byłem w stanie odwiedzić terenu w zasięgu naszych mediów. Powodów było kilka, ale najważniejszy to bardzo wysoka wilgotność powietrza. Dlatego sięgnąłem do swego bogatego dorobku. Oto te teksty po niewielkiej korekcie i aktualizacji.

Rodzina różowatych - Rosaceae obejmuje wiele gatunków roślin zielnych, bylin, krzewinek, krzewów i okazałych drzew. W rodzinie tej najbardziej charakterystyczną cechą są okazałe kwiaty o pięciokrotnej symetrii, licznych pręcikach oraz jednym lub wielu słupkach. Nie wszystkie gatunki trzymają tę zasadę nawet w klasycznym rodzaju pięciornik.

Ten który nosi nazwę pięciornik kurze ziele posiada kwiaty o czterech płatkach korony i oczywiście czterech działkach kielicha. Pręcików i słupków nie liczymy. Zasadniczo jest to bylina o grubym kłączu, na przekroju którego po pewnym czasie ujawnia się ślad zarysu jakby łapki kurzej lub czartowskiej. Łodygi tej rośliny są sztywne, osiągają przeciętnie 30 cm. Wysokości. Liście są dłoniaste, głęboko nacinane, zbudowane z pięciu łatek. Łodygi gatunku są sztywne, wyprostowane stąd pierwsza łacińska nazwa – Potentilla erecta. Z kolei do drugiej łacińskiej nazwy Potentilla tormenilla nawiązuje nazwa maści z jego udziałem – Tormentiol. Roślina jest często widywana tak w miejscach podmokłych jak i suchych.

Uważny obserwator przyrody zauważy w lesie dęby, które od gatunków rodzimych odróżniają zaostrzone klapy liści. To gatunek rodzimy dla flory Ameryki reprezentujący podrodzaj Erytrobalanus. Poza kształtem blaszek liściowych warto zauważyć, że żołędzie tu należących gatunków dojrzewają w drugim roku po zapyleniu.

W lasach to bardzo groźny zielony najeźdźca, chociaż w Mysłowicach znajdziemy okazy będące pomnikami przyrody ożywionej. Obecnie przyjmuje się, że jego łacińska nazwa to Quercus rubra a jej synonimem jest Quercus borealis. Niegdyś specjaliści uważali, że są to odrębne gatunki, teraz je zjednoczyli uważając obie nazwy za synonimy. Liście tego gatunku zdobią nasze monety. Poza tym sporego pożytku z niego niema, jeśli chodzi o jakość drewna. Był ceniony z racji odporności na wysokie skażenie powietrza. Teraz tak jakby sugeruje się konieczność jego eliminacji, ale wiele wskazuje, że jest na to za późno. Jest trwale wtopiony w nasz leśny krajobraz. Lasy z nim i sosną określam mianem boru bardzo mieszanego. W prawdziwym europejskim borze mieszanym sosnom towarzyszą rodzime dęby szypułkowe.

Powszechnie znanym i lubianym przedstawicielem botanicznej rodziny ogórecznikowatych jest okazała bylina o fioletowych kwiatach, czyli żywokost lekarski – Symphytum officinale. Przez długi czas jego korzenie dostarczały leków na wiele chorób.

On to bowiem obniżał ciśnienie krwi, silnie przyspieszał oddychanie, przyspieszał skurcze mięśni gładkich jelit i macicy, podwyższał apetyt, przyspieszał trawienie przy kolkach. Ponadto sprzyjał gojeniu się ran. Ta właściwość miała być na tyle silna, że według dawnych źródeł potrafił z rąbanki odtworzyć świniaka. W medycynie ludowej stosowano go ponadto przy gruźlicy płuc i kości. I można by tak wyliczać jeszcze przez wiele zdań. I wszystko to diabli wzięli, albowiem, jak wykazały ostatnie badania, zawiera on substancje wywołujące nowotwory. Dlatego został wykreślony w licznych farmakopeach. Dopuszcza się jedynie zastosowania zewnętrzne.

Piotr Grzegorzek

PS. Dwunasta tegoroczna wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 27 czerwca 2026