Stary i Nowy Bogumin

Przykładem na powikłaną historię Górnego Śląska jest czeskie miasto Bogumin. Współcześnie leży przy granicy z Polską. Część dawnego Bogumina to polskie Chałupki, znane po wojnie kierowcom jako przejście graniczne pomiędzy Polską a Czechami.

Za czasów czeskich i austriackich dobra bogumińskie leżały w księstwie raciborskim i należały do rodziny bankierów Henckel von Donnersmarck. W 1742 r. przedzielono je granicą państwową. Lewobrzeżną cześć z zamkiem i przedmieściem zajęły Prusy. Ta część przyjęła nazwę Annaberg (obecnie Chałupki). Prawobrzeżna część pozostała na Śląsku austriackim jako Bogumin, potem Stary Bogumin. W Starym Boguminie wyznaczono regularny rynek z ratuszem. Obok zbudowano kamienice mieszczańskie. Największym zabytkiem jest gotycki kościół p.w. Narodzenia Marii Panny z kaplicą Matki Boskiej Starobogumińskiej, do którego przybywały procesje pokutne. W kaplicy znajduje się obraz Madonny, którego koronacji dokonał papież Jan Paweł II w 2004 r. Z wdzięczności ufundowano przed kościołem pomnik papieża.

Annaberg i Stary Bogumin łączył od wieków drewniany most. Po jego likwidacji w 1838 r. pozostała tylko przeprawa promem. W 1899 r. zbudowano żelazny most ku czci cesarza Franciszka Józefa. Był kilkukrotnie niszczony i odbudowywany. Po 1945 r. most ten stanowił przejście graniczne pomiędzy Chałupkami (PRL) a Boguminem (CSSR). Ciekawa sytuacja panowała na tym terenie pod względem narodowościowym. Na przełomie wieków XIX i XX w gminie Bogumin 18 tys. mieszkańców podawało, że posługuje się językiem polskim, 10 tys. – czeskim, a 9,8 tys. niemieckim.

Przełomowym wydarzeniem w dziejach Bogumina była budowa w 1847 r. linii kolejowej łączącej Wiedeń z Krakowem. Mieszczanie starobogumińscy nie zgodzili się na jej przeprowadzenie przez miasto. Linię poprowadzono kilka kilometrów obok, przez wieś Sunychyl. W ten sposób Sunychyl został Nowym Boguminem, nazwanym potocznie: Bogumin-Dworzec. Rozbudowywana w następnych latach stacja graniczna należała do największych w regionie. Odprawiała pociągi w kilku kierunkach: Ostrawa, Karwina, Cieszyn, Hulczyn, Kędzierzyn-Koźle i Zebrzydowice. Linia kolejowa ożywiła gospodarkę. W Nowym Boguminie zbudowano zakłady przemysłowe i kolnie robotnicze. Przy nowym rynku koło dworca zlokalizowano ratusz, szkoły, nowy kościół katolicki i ewangelicki. Powstało nowoczesne miasto z reprezentacyjna ulicą, sklepami, restauracjami i hotelami.

Oddalony o prawie 4 km od życiodajnej linii kolejowej Stary Bogumin podupadł, co widać do dziś. Przeciwdziałając temu, zdecydowano w 1902 r. o połączeniu tramwajem konnym Starego Bogumina z dworcem. W 1903 r. uruchomiono trakcję parową, w 1916 r. elektryczną. Tramwaj pokonywał trasę Stary Bogumin – Nowy Bogumin (dworzec) w 12 minut. Tramwaje zlikwidowano dopiero w 1973 r. z powodu zdominowania komunikacji przez autobusy.

W 1924 r. Nowy Bogumin (dworzec) otrzymał prawa miejskie. Rok wcześniej władze Czechosłowacji zarządziły o budowie garnizonu wojskowego. Wpisywało się to w stworzenie systemu fortyfikacji strzegących granicy z Niemcami. W 1938 r. wkroczyły do Bogumina wojska polskie, w ramach przyłączenia do Polski Zaolzia. W 1939 r. wyparli Polaków stamtąd hitlerowcy. Po wojnie Bogumin znalazł się w granicach Czechosłowacji, potem Czech.

Dariusz Falecki

Literatura: Od Bogunu k Bohuminu, Historicky pruvodce mestem. Cesky Tesin 2006.