Przyroda wokół nas. Grzyb i kwiaty

Wiosna, przede wszystkim żółć, nas zalewa, co widać po obsypanych kwiatami forsycjach. Po nieużytkach kwitną podbiały oraz mniszki. W niektórych lasach, chociażby na Kosztowach, pojawiają się ziarnopłony wiosenne. Odbywając wiosenne wycieczki można tropić kolejne osobliwości. To będą grzyby i kwiaty. Wiele z nich można podziwiać tylko o tej porze roku.

Na początku opowiem o grzybie, który coraz częściej jest prezentowany w różnych mediach. To czarki – Sarcoscypha. Należy on do workowców. Póki co z Polski znamy tylko cztery gatunki tego rodzaju, z których najczęstsza jest czarka austriacka – Sarcoscypha austriaca. Osobiście spotkałem ją kilka razy, między innymi w okolicy Zakopanego koło Czernej. Wszystkie gatunki tego rodzaju wyrastają z gałązek drzew liściastych nierzadko zagrzebanych w ziemi. Z wegetacją startują od zimy do wczesnej wiosny. Owocniki są pucharkowate lub kieliszkowate. Czasami bywa to miseczka z trzonkiem. Najbardziej wyróżniającą cechą jest szkarłatne, żywoczerwone lub pomarańczowoczerwone wnętrze. Poszczególne gatunki odróżnia się po wnikliwych badaniach mikroskopowych. Kiedyś wszystkie polskie gatunki podlegały ochronie prawnej. Obecnie tylko jeden. Jest to czarka jurajska preferująca gałązki lip. Czarki są grzybami jadalnymi. Wspomniana czarka austriacka najczęściej wyrasta na wierzbach, olszach lub klonach. Preferuje lasy łęgowe w górach i na terenach podgórskich. Czarki oczywiście można spożywać, ale moim zdaniem z racji rzadkości lepiej podziwiać.

Wiele wczesnowiosennych zielnych gatunków roślin wyróżniają okazałe kwiaty. Mamy przylaszczki, podbiały, miodunki. Ba, podczas wycieczki w rejon Szklar, trafiła się nawet zdrojówka rutewkowata, którą ewentualnie można pomylić z zawilcami gajowymi. Są jednak takie, których kwiaty są niepozorne. Należy do nich reprezentujący rodzinę wilczomleczowatych szczyr trwały. Cechuje go brak soku mlecznego. Ten gatunek posiada zielone lancetowate liście o ostro ząbkowanych brzegach. Łodyga posiada cztery kanty. Kwiaty są niepozorne, zielone. Okwiat posiada trzy lub cztery listki. W kwiaty mogą być męskie lub żeńskie, ponieważ szczyry należą do roślin dwupiennych. Roślina jest trująca. Po spożyciu podrażnia błony śluzowe, które w dalszym ciągu mogą powodować stany zapalne oraz biegunki. Najgroźniejsza jest dla zwierząt domowych. Zatrucia nawet śmiertelne przytrafiały się w czasach, kiedy wypas był prowadzony nawet w lasach. Na szczęście w nieszczęściu szczyr unika otwartych przestrzeni. Poza tym suche ziele nie jest trujące. Jest to także roślina lecznicza. Tym niemniej osobiście odradzam jej wprowadzanie do domowych apteczek.

Dla leniwych proponuję wycieczkę do ogrodu. Teraz między innymi kwitną szafirki. Dominują szafirek drobnokwiatowy oraz szafirek armeński. Czasami pojawia się szafirek szerokolistny reprezentujący grupę modnych ostatnio gatunków botanicznych. W 2022 roku spotkałem go na wolności w Chrzanowie. Teraz niechcący wszedłem w jego posiadanie po nabyciu mieszanki cebulek w portugalskim paleciaku. Liście tego gatunku są naprawdę szerokie i kiedy nasz bohater nie kwitnie, można go pomylić z tulipanem. Kiedy zakwita, to na jego łodyżce pojawia się grono kwiatów. Na jej szczycie są jasnoniebieskie. Im dojrzalsze, tym bardziej stają się ciemne, prawie fioletowe. Gatunek jest rodzimy dla flory południowej i zachodniej Turcji. Tamże preferuje sąsiedztwo rzadkich lasów sosnowych na wysokościach od 1100 do 1800 m. n.p.m. Optimum kwitnienia przypada na kwiecień i maj. Moje zakwitły po połowie marca.

Piotr Grzegorzek

PS. Siódma tegoroczna wycieczka odbędzie się dopiero w sobotę 11 kwietnia 2026. Start spod Muzeum w Chrzanowie o godzinie 9.00