Położnica. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Hańdowni to ludzie mieli fes staranie uo sia. Zowdy, kyj ino fto był chory, to zaroski go lycyli swojym zielym, abo wołali zielorka, ftoro miyszkała w kożdyj wsi. A jak to niy pômôgło, to wołali uowcorza. Tyn to dopiyro mioł wiedza. Jak niy uo zielach, ftore lycyły cowieka, to jeszcze uo urokach abo duchach, ftore poradziły zaszkodzić ludziôm. Takigo uowcorza to naprowda mieli we wsi fes w zocy.

Ale jeszcze była jedna baba, ftoro wszyjscy mieli w zocy. To była hebama. Ja, ta to miała tako wiedza, że sie uwożało, że bes ni niy do sie urodzić bajtla. I jak jako baba cuła, że zacyno rodzić, to zaroski jeji chop abo matka wołali hebama i sprowodzali jôm do chałpy. A jak hebama ino prziszła, to zaros kozała nawarzić wody i mocyć w nij płachty. Jusz ta hebama była môndro i wiedziała, że jak płachty bydôm corne, to idzie ros dwa sprowodzić na baba, ftoro rodzi jake niyszczyńście. Ale to niy kôniec!

Jak ino sie taki bajtel urodził, to na jego matka godali położnica. A tako położnica ni mogła robić, co ji sie podobało. Musiała bes sześ tydni leżeć we łôżku a sie niy ruszać. Wszysko za nia we chałpie robił jeji chop abo matka. Przeca na trzeci dziyń to uojciec broł bajtla a potkôw i śli do kościoła krzcić dziecko. To babka tego bajtla go doglôndała, przewijała a prała jego pieluchy. Matka musiała leżeć, dychać a tysz dować pojeś tymu, co sie narodził! I zowdy sie starali, coby tako położnica i jeji bajtel niy uostowali w doma same! Bo wtyncos sie môgło cosik złego jym przitrefić. Niyjedne złe stworoki cychtowały, coby położnicy abo jeji bajtlowi zrobić co złego.

Na Kopciowicach ros sie trefiło cosik takigo. Jedna położnica leżała we łôżku po tym jak urodziła bajtla. Jeji chop był w robocie, a matka musiała na chwila iś do sômsiadki. Gynau poprała pieluchy i je porozwiyszała na sznôrze w uogrodzie. I poszła. Niy trwało to dugo, jak połoznica uobocyła kôntym uoka, jak cosik na tyj sznôrze sie ruszo. Myślała, że ji sie prziwidziało, ale za chwila zaś to samo! Tak jakby po tyj sznôrze ze suszôncymi sie pieluchami skokały take malućke stworoczki. Cosik jakby malućke dosecki.

Ale za chwila dźwiyrza do izby sie uotwarły i wlazła tako dziwno staro stwora. Była brzidko, gymba miała cołko we krostach. Uoblecono była w tako fes szyroko kecka a jakla, trocha jak nasze chopiônki, ale łachy miała potargane i była bes zopaski. A te uocy... Tak brzidko zaglôndały na położnica, że naprowda wiely strach jôm przelecioł! I ta corno barwa we uocach, to naprowda strach!

Przibytnio stwora brzidko wejrzała na nasza położnica i zaros na nia sie ciepła. Mało tego, zacła jôm dusić! Jak sie tak szamotały na łôżku, malućki synecek nojprzôd zrobił sie nerwowy, a zaros potym zacôn gośno ryceć. Ale tak gośno, że wszyjscy go syszeli! Ale dobrze wiymy, że baba w połogu je słabo. Besto stwora zacła coros mocni zaciskać swoje łapska na szyji położnicy i jôm coros barzi dusić! Modo baba jusz poleku tchu niy poradziła chycić. Na dodotek zacła cołko sinieć. Jusz myślała, że ś`niom je kôniec. Ale dostała trocha siły i zacła rynkami wywijać. A spômniało ji sie, że niydowno rzykała na pociorkach i postawiła je na nachtiszlu wele łôżka. Jakimsik cudym udało jo sie chycić tyn rôżaniec z nachtiszla. I w tym mômyncie stwora skocyła jak uoparzono! Zeskocyła z położnicy a zacła uciekać. Jak uciekała, to charcała na cołki gos "aleś ty je môndro, aleś ty je cwano..." I tak rôżaniec uratowoł modo baba przed śmierciôm ze strôny stwory, ftoro chciała jôm udusić, a dusza zebrać i bajtla ukrziwdzić...

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

bajtel- dziecko,

chałpa - dom,

charcała - tu: mówiła chrapliwym głosem,

chop - tu: mąż,

chopiônka - kobieta nosząca się na ludowo,

ciepła - rzuciła,

corne - brudne,

cychtowały - czatowały, czaiły się,

diosecki - diabełki,

dychać - odpoczywać,

dźwiyrza - drzwi,

fes - bardzo,

gynau - akurat,

hańdowni - w dawniejszych czasach,

hebama - położna,

nachtiszel - stolik nocny,

płachty - prześcieradła,

położnica - kobieta w połogu,

potkowie - rodzice chrzestni,

przibytnio - ta, która przyszła,

robota - praca,

ryceć - płakać,

rzykała na pociorkach - modliła się na różańcu,

stwora - potwora,

stworoki - potwory,

uowcorz - człowiek mający wiedzę o leczeniu ziołami i kontakty ze światem nadprzyrodzonym,

wele - obok,

ziele - zioło,

zielorka - kobieta lecząca ziołami,

zoca - szacunek,

zowdy - zawsze.