Parobek. Legendy i podania z tereny Mysłowic i okolic

Hańdowni to ludzie ni mieli leko. Wszysko trza było robić rynkami. Niy było, jako teroski mômy, maszyn. Były ino dwie rynce a gowa do myślynio. Nô, jeszce mieli kônie, coby jym pômôgały we nojciynższych robotach na polu ale tys jak trza było cosik fôrôm abo drabiniokym przewyź. Baby prały na waszbretach, chopy môcili cepami, kosili wszysko kosami abo siyrpami. Te życie było ciynszke jak szlag. Toć, ludzie poradzili sie radować z kożdy chwile, ale jak chcieli cosik świata użyć, to trza było myśleć, jak z tych ciynszkich robot zebrać chociosz kwila na radoś.

Na dodotek ludzie żyli po wiynkszyj czyńści na wsiach. Ale niy kożdy mioł pola za tela, coby szło se dobrze żyć. Byli bogotsi gospodorze a tysz biydnijsi. Ale byli i tacy, co ino chalpa mieli a malućki kônsek polo. Côs wtyncos robić? Ano trza bylo szukać inkszych robôt. Ci, co byli uodwożnijsi, śli za robotôm do miast. Jako sie u nos godało ku hutôm a grubôm. Hań robili za hutnikôw abo bergmônôw. Tysz to siarôńsko ciynszko robota była, a i naprowda niybezpiecno. Bo bele co na grubie chopa zabiło i fertig.

Ale byli tacy, co ze wsi iś niy chcieli. Radzi byli polôm, łônkôm. Bes nich niy poradzili żyć! A przeca te ptoki świyrgajônce, te wiatry, co szumiały po drzewach abo zbożach, te rybki ftore sie pluskały we wodzie to do nich był istny raj. A te lasy? I te chojny, ftore szczylały w niebo i te brzôski, co astkami gôniły złe siły i te krzocki, kaj zowdy było masa kwiotkôw a pszczôłek. No i kopruchôw. Jak sie wejrzało na tako wieś, to do szczyńścio wiela niy trza a cołki świat uotwiyroł do korzôn swoje dźwiyrza. Ja, wszysko je piyknie, ale luftym a wiatrym se niy pojysz. Jakeś je z biydny familije, to tysz trza z czegoś żyć. Besto modzioki śli sie najmować do roboty. Za parobkôw. Jedni do bogatych gospodorzy, inksi do dworôw. Ja. Piyrwy to w niyjednyj wsi stoły dwory, kaj mieli kupa polo, masa gowiedzi a jeszce wiyncy roboty. Take dwory były i na Dzieckowicach i na Brzezince, na Jônowie, na Kopciowicach (ino hań niy idźcie, bo we dworze źłe pony żyjôm, to by wos môgli ukrziwdzić) i dali, jako sie godo hań, kaj gôry widać tysz były dwory.

Jedlina to tako malućko wieś. Zaś tak daleko uode nos to niy je. Jakbyście pojechali na Bierôń Nowy, to na skrziżowaniu pojedziecie prosto na Biasowice i Kopôń a potym wyjedziecie w Jedlinie. Tako fajno wiosecka, kaj dzisiej i kościôł majôm, chociosz go piyrwy ni mieli. W tyj Jedlinie tysz był dwôr, na ftorym najmowali sie do roboty modzioki.

Uosprowioł mi kejsik jedyn chop gynau z tyj Jedliny, że mieli we dworze takigo parobka. Ja, fajny to był synek. Jak sie na jego gymba wejrzało, to zaroski było widać, że uodwożny. Nicego sie niy boł! Wosy mioł jasne, jako pszynicka bes lato, modre uocy. Wszyndy był i wszysko widzioł. Do masy rzecy mioł grajfka. Ale nojwiynkszo to cheba do wyrobianio we drzewie a granio. Mioł taki fajny nôż, co poradził w kożdym konsku drzewa znojś dusza, a potym zrobić ś`niego jako figurka. A to janiołka, a to kocura, psa, abo tako ciga, co wszyskich bôdła. A jak trefił na fajny ruby patyk, to poradził flyjta ś`ni zrobić. Co tyn synek potym na tyj flyjcie niy nawygrywoł! Pewnie, keby żył w naszych casach, to by go uojcowie posłali do Katowic na szkoły muzycnyj. A tak posłali go za parobka w jedlińskim dworze. Dziouchy rade za nim lotały. Bo taki szwarny karlus to sie wszykim podoboł! Niy wynokwioł. Jak mu jako frelka dała bômbôna, to piyknie podziynkowoł, zjod, a chwolił, że dobre. Dostoł szekulada, tysz pomaszkecił. Taki to dobry synek ś`niego był.

Robota tyn synek mioł prosto. Pômogoł, jak żniwowali abo kosili trowa. Umioł tysz uodbywać gowiydź, uorać, abo wywozić gnôj na pole. Ale tysz codziynnie rano wyganioł krowy na pastwisko. A na połednie zganioł je nazot do dwora. Zowdy, jak wiyd te krowy, to rzełaził wele stowu. Pônoć jednego razu, jak gnoł te napasione bydło nazot wele stowu, to wele pidła uobocył na gelyndrze siedzieć takigo malućkigo synka we cerwony mycce. To było ciekawe, ale krowy sie tego synecka w mycce boły i niy chciały iś dali do dwora. Nasz istny parobek mioł bat w rynce. Jak szczelił z tego bata, to trefił tego synecka w łeb, że aże prasło a mycka śleciała mu z gowy. Zaroski tyn synecek wpod do wody i stracił sie bes śladu. Zdziwiło to parobka, ale nic. Poszeł z krowami dali. Jak zagnoł te krowy do obory, to pedzioł kamratôm, że idzie do stowu sie uokompać, bo była pierzińsko hica. I poszeł.

Ale synek cosik dugo niy wrocoł. Zacli sie uo niego starać, co to sie môgło porobić. Przeca zowdy, jak ino poszeł do stowu, to za chwila wrocoł. A dzisiej nic. Na dodotek krowy coros gośnij rycały, bo chciały iś na poszo na łônka. Tôż pośli tego parobka szukać. Pośli nad tyn stow. Ale zamias synka, znodli na brzygu ino jego łachy. Ale parobka niy było ani we wodzie ani na brzygu. W kôńcu go znodli za krzokym utopiônego. To było dziwne, bo i synek dobrze poradził pływać i woda za tym krzokym była płytko ledwo do klina. Dopiyro sie jednymu spômniało, jak mu dzisiej tyn parobek godoł, że trefił takigo synecka w cerwonyj mycce i że go szczelił z bata. Dopiyro wtyncos ludzie pojyni, co sie z tym parobkym porobiło.

Wszyjscy we dworze godali, że tyn synecek to był utoplec. I że tyn utoplec sie na tym synku zymścił za to, że go batym sproł. Za to se na niego dockoł, a potym utopił we płytkij wodzie. Tak to je zadziyrać z utopcym.
Dzisiej tego stowu wele dwora jusz ni ma. Bo woda ściôngła ś`niego gruba. Ale w pamiyńci starych ludzi zachowoł sie tyn synek, co był parobkym, ftorego utoplec pokoroł i utopił za to, że go rypnył batym.

Tômasz Wrôna

Słownik

a – i,

astki - gałązki,

bes - przez,

bômbôn - cukierek,

chałpa - dom,

ciga - koza,

do korzôn - na ościerz,

dockoł - zaczekał,

drabiniok - rodzaj fury, wóz drabiniasty,

dźwiyrza - drzwi,

fajny - ładny, przydatny,

fertig - gotowy,

flyjta - flet,

frelka - młoda dziewczyna,

gelynder - poręcz,

gowiydź - zwierzęta,

gruby - kopalnie,

gynau - akurat,

hań - tam,

hańdowni - w dawniejszych czasach,

hica - gorąc,

istny - znany wszystkim,

ja - tak,

kamrat - kolega,

karlus - młody chłopak, kawaler,

keby - gdyby,

klin - kolano,

kônsek - kawałek,

kupa - tu: dużo,

luft - powietrze,

łachy - ubrania,

masa - tu:dużo,

mioł grajfka - miał talent, miał żyłkę do czegoś,

modziok - młody chłopak,

modre - błękitne, niebieskie,

mycka - czapka,

nazot - z powrotem,

pierzińsko - łagodny odpowiednik przekleństwa pierôńsko,

radzi byli - lubili,

robota - praca,

rypnył - uderzył,

siarôńsko - łagodny odpowiednik przekeństwa pierôńsko,

starać się - martwić się,

synek - chłopak,

szekulada - czekolada,

szwarny - przystojny,

toć - słowo potwierdzające,

trza - trzeba,

uodbywać - karmić zwierzęta (ludzi to nie dotyczyło - futrować, kustować),

uojcowie – rodzice,

uosprowioł - opowiadał,

waszbrety - tarła do prania,

wele - obok,

wszyndy - wszędzie,

wynokwiać - wydziwiać, być wybrednym,

wyrobianie - rzeźbienie,

za tela - pod dostatkiem,

zowdy - zawsze.