Malownicza linia tramwajowa Będzin-Wojkowice

Dwa województwa: śląskie i kieleckie łączyła w okresie międzywojennym tylko jedna linia tramwajowa z Katowic do Sosnowca (obecna 15). Drugie połączenie 26 powstało dopiero w 1953 r. i połączyło Sosnowiec z Mysłowicami. Planowano również budowę linii tramwajowej Bytom-Będzin. 

Finalnie fragment tej linii powstał tylko na obszarze Zagłębia, pomiędzy Będzinem a Wojkowicami. Pierwszym pomysłodawcą budowy linii tramwajowej z Będzina w kierunku zakładów przemysłowych Grodźca i Wojkowic był Stanisław Ciechanowski, właściciel Grodzieckiego Towarzystwa Kopalń Węgla i Cementowni. Już w 1898 r. uzyskał na to zgodę od władz Będzina. Inwestycja nie doszła do skutku. Podczas I wojny światowej niemieckie władze okupacyjne rozważały budowę linii tramwajowej z Bytomia do Będzina przez Wojkowice i Grodziec. W Brzezinach Śląskich ułożono nawet kilkaset metrów torowiska. 

Do pomysłu budowy linii tramwajowej z Będzina do Bytomia przez Grodziec i Wojkowice powrócono w 1949 r. W kwietniu 1950 r. ruszyły prace przygotowawcze od strony Będzina w kierunku Grodźca. Prezydium Radny Narodowej  w Grodźcu przekazało bezpłatnie grunty na ten cel.  W budowę zaangażowali się mieszkańcy Grodźca. Odcinek Będzin-Grodziec oddano do użytku 22 stycznia 1951 r. Na jednotorowej linii zbudowano dwie mijanki. Tramwaj linii 25 rozpoczynał kurs (początkowo) przy moście na Przemszy w Będzinie, a kończył w sąsiedztwie browaru w Grodźcu. Linie tę przedłużono niebawem do dworca kolejowego w Będzinie. Długość odcinka wynosiła 4,4 km. Tramwaj pokonywał go w czasie 15 minut. Była to pierwsza w Zagłębiu Dąbrowskim inwestycja komunikacyjna w ramach planu sześcioletniego. Na otwarciu linii nie zabrakło ówczesnych władz państwowych. Jerzy Ziętek podkreślił w przemówieniu fakt posiadania przez górników kopalni Grodziec połączenia szynowego z Będzinem.

W 1955 r. ruszyła budowa torowiska od Grodźca w kierunku Wojkowic Komornych. Wykonawcą robót było Sosnowieckie Przemysłowe Zjednoczenie Budownictwa Miejskiego. Budowa posuwała się w wolnym tempie. Oddanie brakującego odcinka do Wojkowic nastąpiło 27 października 1957 r. Pętlę zlokalizowano w Wojkowicach-Żychcicach. Cała linia Będzin-Wojkowice liczyła w sumie 12 km. Tramwaje kursowały w rytmie co 10 minut. Czas jazdy wynosił ok. 50 minut. Na całej trasie zbudowano pięć mijanek.  

Linię tą określano jako najbardziej malowniczą w Zagłębiu Dąbrowskim. Posiadała charakter kolejki podmiejskiej. Prowadziła nieopodal Góry św. Doroty, pałacu Ciechanowskich w Grodźcu, cementowni i kopalni Grodziec, kopalni Jowisz, cementowni Saturn i parku miejskiego w Wojkowicach. Posiadała skomunikowanie z przystankiem kolejowym w Wojkowicach (na linii kolejowej: Ząbkowice-Brzeziny Śląskie). Torowisko tramwajowe prowadziło z dala od dróg kołowych, momentami przez zieleńce i osiedla, „ocierając się” o ogródki i posesje prywatne.

Linia funkcjonowała do marca 2006 r. Jedną z przesłanek do jej zawieszenia był spadek frekwencji spowodowany likwidacją zakładów przemysłowych i zwiększeniem ruchu samochodowego. W czerwcu 2006  r. uruchomiono kursowanie wagonu zabytkowego na odcinku Będzin-Grodziec (tramwaj typu N4 kursował do końca 2006 r.) W listopadzie 2008 r. dokonano całkowitej likwidacji torowiska i tym samym linia tramwajowa 25 przeszła do historii. 

Dariusz Falecki

Zbudowany w chorzowskim „Konstalu” wagon typu „Bremen” na ostatniej mijance linii tramwajowej 25 Będzin-Wojkowice, foto ok. 1965 r.