Kôńsko noga. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Piyrwy to ludzie howali rostônajto gowiydź. Ci, co mieli nojwuyncy polo, to chowali kônie. Abo to kôniym poradzili ciôngać fôry, wozić towory, uorać pole, sioć, a nawet jak wymyślili maszyny, to nawet i żniwować. Kôń był fes pômocny gospodorzôm, ale niy kożdego było na niego stykać, bo musioł mieć dużo trowy, siana a lepszego futru, jak na przikłod ziorna choby uowso. Bele cego niy zezar.

Chned wszyjscy mieli tysz krowy. Bo krowa tysz była fes dobro. Dowała mlyko. A z tego myka szło narobić kiszki, syra, śmietôny abo utrzyńś masła w maśnicce. Tych, co niy było stykać na krowa, to chowali kozy. I na wsiach i w mieście. Bo wiycie, jak fto był biydny musioł najmować sie do roboty u gospodorza abo we fabryce i ni mioł za wiela polo abo blank go ni mioł, ni mioł włosnyj chałpy, ino siedzioł na kômorze, to se tako koza chowoł. Bajtle wyposali te kozy w rantach wele gościńca, abo na banie abo nad rzykôm i strugom. Tako koza to była fes dobro. Dowała mlyko, chocioż myni jak krowa, ale wyżyrała wszyndy trowa a krzoki. Besto piyrwy nad rzykami, na banie i na rantach żodnych krzokôw świat niy widzioł. Niy tak, jak dzisiej, pra? Abo ludzie chowali barany. Te dowały mlyko, ale tysz dowały wełna, z ftoryj szło zrobić na warśtatach bes zima sztofu na łachy i cwist do śtrykowanio. Uo świniach, kurach, gysiach, cy kackach, to niy spômna, bo taki gowiedzi tysz wszyndy pełno było!

Ale z tôm wiynkszôm gowiedziôm to ludzie mieli jedyn problym. Jednak tyj trowy bes lato, a siana bes zima to zezarła kupa. Besto ludzie niyros prowodzali tako krowa abo kônie do lasa, coby se pozarły trowy. Bo przeca w lesie trowy tysz moc rosło. A tysz niyros brało sie kosa i w lasach trowa sie kosiło. Ino trza było dować pozôr, coby kosôm niy prasnôńć w drzewo, bo se szło narobić problymôw! Dyć tako kosa zaś trza było klepać na babce. Ale jak był uobrotny gospodorz, to zowdy poradził dobrze tako kosa wyklepać. I było po sprawie. Ale skoszôno trowa suszyło sie w lesie abo zwoziło na włosno łônka. I wtyncos było lepij, bo ji niy wyżyrała dziko gowiydź.

Besto ludzie radzi lotali do lasa, abo posyłali swoje bajtle i te brały kônie i krowy a śli do lasa je wyposać. A bajtle rade to robiły, bo przi tym wyposaniu szło se pogodać z kamratami, abo pozolycić z dziouchami, poleżeć w ciyniu pod drzewym abo pośpiywać jake śpiywki i pouosprowiać, co się komu trefiło. Ino trza było wachować, coby krowa kaj niy uciykła. A niy tak, jak na miedzach, że trza jeszcze zaglôndać, coby krowa niy wlazła w szkoda sômsiadowi na polu, bo z tego było ino kupa uostudy.

Ale na Wesołyj nojstarsi uosprowiali, że wszyndy po lasach szło fajnie wyposać gowiydź, ale był taki plac w lesie, kaj straszyło. I to niy żodyn duch, ino cosik blank inkszego!

Modzi boli się lotać z gowiedziôm pod wasserturm, ftory stoł w lesie niydaleko Wesołyj. Tam rôsła dobro trowa i uojcowie radzi bajtle posyłali, ale tedy uowdy pokozała sie kôńsko noga. I ta lotała za kożdym, fto mioł śmiałość iś posać krowy wele wasserturma! A było jôm słychać z dala, jak leciała po leśnyj śtrece. Jak ino bajtle posłyszeli bum, bum, bum, to wiedzieli, że tak dudni kôńsko noga. Trza było uciekać wiela wzlazło, bo fto môg wiedzieć, co takigo uokropnego zrobi ta kôńsko noga, co tak loto po lesie? Może ino uobali? Abo skopie, bo przeca kopyto było take wiele, że aze był strach na nie potrzeć! Matko Bosko, co ta noga narobiła bajtlôm i modym strachu, to ino jedyn Pôn Bôg wiy! Godôm wôm, jak ino posyszeli dudniynie, to zaroski wszyjscy sie brali uciekać. I niyjedna krowa uostała pod tym wasserturmym bes swojich. A potym w dôma chaja, kaj krowa i camu ji niy prziprowodził! I tyn strach, bo trza było zaros po tym, jak sie dostało szmary, lecieć pod tyn wasserturm po swoja gowiydź.

Jednego razu w niydziela bajtle pośli, tak jak jim uojcowie kozali w te istne miyjsce w lesie krowy posać. Boli sie jak diosi, co to bydzie, jak zaś jich kôńsko noga zacnie gonić, ale kyj uojcowie kozali, to żodyn ś`nimi dyskutowoł niy bydzie, boby jeszcze po pysku dostoł szmatôm abo poskym po rzici. Jak bajtle prziśli, to po cichu se godali, a jejich krowy rade gryzły trowa aże hucało! Uoros sychać, jak cosik bes las leci. Jusz sie majôm dować do uciekanio, ale na szczyńście pokozoł sie na drôdze hazok. Bajtle jusz sie uradowali, że to ino hazok, chociosz jim tysz strachu zadoł! Ale uoros dojrzeli, co tego hazoka wystrachało. Za hazockym leciała kôńsko noga. Jak jôm modzi dojrzeli, tak zaros dali sie uciekać. Ale był ś`nimi taki trocha zawalaty Erwin, ftory niy poradził tak drapko lotać. Na dodatek powłôcył jednôm nogôm. Ale ino troszka. Ino, że to stykło, żeby borok sie uobalił! A jak sie uobalił, to go ta kôńsko noga dogôniła. Chopcy to widzieli, ale tak sie boli, że uciekali jeszcze drapci! I żodyn ani sie niy uobejrzoł, co sie z Erwinym wyrobio. Jak chopcy wypodli z lasa, a widzieli, że noga za nimi niy leci, to sztopli. Zacli godać, co widzieli i byli richtig wystrachani. Nô, ale przeca jejich krowy uostały w lesie. Dyć jak przidôm bes nich, to zaś bydôm w dôma szmary. Nô nic, ino trza wrocać do lasa. Trocha uodcekali, aż strach jim przyńdzie i pośli.

Śli po cichu i nic niy godali, ino dumali, co tam z tego jejich kamrata Erwina uostało, bo tako noga môgła go fes ukrziwdzić! Ale jak dośli do wasserturma, to sie pokozało, że Erwin żyje i se spokojnie krowy poso! To sie zdziwili niymożebnie. Fes byli radzi, że widzôm Erwina żywego i bes szwanku, ale pojôńć niy poradzili, jak to sie podzioło!

A Erwin jim pedzioł, że jak sie uobalił i widzioł, że noga leci prosto na niego, to jusz sie zacôn z żywotym żegnać. Ino, że noga do niego doleciała i sztopła pora cyntôw za nim. Pokryńciła sie i mu pedziała taki wierszyk: „Jak niy bydziesz jod w niydziela rano, to cie niy bydzie gôniło kôńske kolano!”. I poszła, a nic mu niy zrobiła! Besto Erwin wstoł i poszeł wachować krôw.

I uod tego casu, bajtle jak miały w niydziela iś do lasa wele wasserturma, to zowdy niy śniodały. I wtyncos końsko noga niy lotała i jich niy gôniła. Môgli se spokojnie wyposać swoje krowy!

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

babka - małe kowadełko do klepania kos,

bajtle - dzieci,

bana - kolej,

bes- przez,

blank - całkiem,

borok - nieborak,

byli radzi - cieszyli się,

chaja - awantura,

chned - prawie,

cynty - centymetry,

cwist - włóczka,

diosi - diabły,

dować pozôr - zwracać uwagę,

drapko - szybko,

drapci - szybciej,

dyć - przecież,

dziouchy - dziewczyny,

fajnie - ładnie,

fes - bardzo,

fto - kto,

futer - pokarm,

gowiydź - zwierzęta,

hazok - zając,

kaj - gdzie,

kamraty - koledzy,

kiszka - kwaśne mleko,

klepać - uderzać młotkiem w kosę,

kyj - kiedy,

maśnicka - maselniczka,

moc - duża ilość,

piyrwy - dawniej,

plac - tu: miejsce,

pouosprowiać - poopowiadać,

pozolycić - poflirtować,

prasnôńć - uderzyć,

radzi lotali - chętnie chodzili,

ranty - rowy przydrożne,

richtig - rzeczywiście,

rostômajto - różnie,

siedzioł na kômorze - wynajmował mieszkanie,

syr - twaróg,

stykać - stać,

stykło - wystarczyło,

szmary - lanie,

sztof - materiał wełniany,

sztopli - zatrzymali się,

śniodały - jadły śniadanie,

śtreka - ścieżka,

śtrykowanie - robienie na drutach,

trefiło - zdarzyło,

uobalił - przewrócił,

uojcowie - rodzice,

uosprawiali - opowiadali,

wachować - pilnować,

wasserturm - wieża ciśnień,

wszyndy - wszędzie,

zawalaty - oferma.