Kônie niy chciały iś. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Joz to take fajne miyjsce na świecie. Leży nad rzykôm Przymsôm. Piyrwyj sam było przińście za granica do Galicyje. Stoł hań most, ale jak go szprôngli w cos wojny, to duge lata był sam prôm, na ftorym szło zajechać do naszych sômsiadôw na Jelyń. Dzisiej Joz je podzielôny. Jedyn kônsek noleży do Dzieckowic, a skuli tego do Mysowic, a drugo do Imielynio.

W downych casach, jak niy było jeszcze ani piaskownie ani zolywu, ftory mianujôm dzieckowskim, to blank dokładnie na tym miyjscu był teryn, na ftory godali Koło. Na tym Kole to były same dziwy. Hańdowni było sam bagnisko. Na pewno masa ludzi sie w niym potopiło. Ale potym na tym bagnisku wyrôsły drzewa. Aże ludzie hań niy lotali, to żodyn tym drzewôm niy zawodzoł. I jak nawet tedy uowdy rômbali drzewa wele Koła, to nigdy na samym bagnisku. Besto drzewa wyrôsły fes wiele. Wysoke aże pode niebo. A ku tymu jeszcze miały fes wiele korzyniska. Te korzynie tak sie pomotlały, że jedne właziyło na druge. Ale dziynka tymu szło po Kole łazić i niy boć sie, że maras cowieka wciôngnie a utopi. Za to, jak sie łaziło po tych korzyniskach, to drzewa sie trzynsły. Ja, my za bajtla naskwol hań lotali, bo my se po korzyniach poskokali. A wtyncos drzewa sie zacynały kolybać. Cegoś takigo w życiu niy widziałach! Jo hibłach jak nojwiyncyj poradziłach, a drzewa zacły sie kolybać astami, jakby siedziały na gumie abo na jakimsik lufcie. Nawet jak sie na Kole niy hibało, ino spokojnie sie szło, to i tak cuło sie, jako pod nogami je cosik lekigo- woda abo luft, a same drzewa na nij pływajôm. Co krok, to cowiek cuł jako sie ziymia pod niym ugino. Tak jakosik lotało sie miynko, a niy twardo jako po ziymi. Besto bajtle miały sam fajny ubow. Ale niy ino bajtke. Niyros my widzieli, jak po korzyniach na Kole łażom nasi uojcowie i dziadki, a jak zbiyrali jagody abo uochynie, to niyros se tysz poskokali a potym zaglôndali jako sie to drzewa trzynsôm. Tysz mieli ubow jak małe dzieci!

Moja babka mi uosprowiała, że niydaleko tego Koła stoła tako malućko, drzewianno chałpa. A wiydła ku nij drôga, ftoro była uobsadzôno wielymi drzewami, cheba dymby to były. Na jednym z tych dymbôw była powieszôno tako mało drzewianno kaplicka. Żodyn jusz niy bocył, camu jôm powiesili. Może skiż tego, że dusze potopiônych piyrwy w Kole sam straszowały? Abo jako ostrzeżynie, coby dalij niy iś, bo idzie sie utopić? Tego babka niy godali.

Godali za to, że w tyj chałpce miyszkoł jedyn chop ze swojôm babôm. Tedy uowdy starzi ludzie godajôm, jacy to teroski modzi sôm. Świyntości ni majôm w zocy, do kościoła niy chodzôm, żyjôm jak chcôm, a niy jak Pôn Bôg przikozoł. A myślicie, że piyrwy tak niy bywało? Tysz sie tacy ludzie trefiali. Jusz sie tam niy starejcie! I tyn chop, z tyj małyj chałpki wele Koła tysz taki był. Do kościoła niy łaził cołke życie, a co przełaziył wele tyj kaplicki, co wisiała na drzewie, to zowdy brzidko na nia zaglôndoł, a niyros tysz cosik tam złego pod nosym godoł do Pôna Bôga. Żył jako mu sie podobało, a niy zowdy tak, jako to by Pôn Bôcek chcioł! Uod ludzi strônił, a zowdy był ino do sia. Sômsiadôw mioł w rzici, jako to sie godo. Besto ludzie nawet niy bocyli, że majôm takigo cowieka za sômsiada. Bo ani we kościele ani na drôdze go niy widywali. A jak jusz, to mało kyj i na dodotek z nikim wiela niy godoł.

Ale na świecie żyjymy, podwiyl nim Pôn Bôcek do. I cy nom sie to podobo, cy niy, kożdy musi umrzić a przed Nojwyższym stanôńć a zdać sprawa z tego jako to żył. Besto ludzie sie fes bojôm śmiertki. I jednego razu nasz istny chop, co żył z Panym Bogym na baker, pocuł sie źle. A potym corosto gorzij. Tak chop zrozumioł, że zbliżo sie kôniec. I wtyncos strach go uoblecioł, co to bydzie, jako sie na drugim świecie trefi z Pôn Bôckym? Besto pedzioł swoji babie, coby poleciała do farorza dzieckowskigo, a go sprowodziła, bo sie chce dać wysuchać, a dostać absolucyjo, coby môg z cystym sercym iś na drugi świat. Jako chop chcioł, tak baba zrobiła. Poleciała do Dzieckowic do farorza i prosiła go, coby przijechoł do jeji chopa.

Farorz wiedzieli, że chop niy chodził do kościoła, a niyros tysz złorzecył Pôn Bôckowi, ale że był to dobry chop, to wziôn sie uoblyk w komża, tako fajno ze szpicami, stuła, wziôn Przenojświyntszy a wsiod do brycki i pojechoł na Joz do chopa. I jedzie. A tu uoros farorz widzôm, że jusz je kaplicka, ftoro wisiała na starym drzewie. To wele nij niyros nasz istny chop złorzecył na wszyske świyntości. I jusz ta kaplicka mo mijać, a uoros konie sztopły! Stanyły dymba i ani kroku dali! Stojôm jak zaklynte. Woźnica na nie woło, bicym szczylo, ale konie nic! Choby jym ftosik zakozoł dali jechać. Jak w kôńcu woźnica śmignył bicym po kôńskich zadach, to te wejrzały na kaplicka i dalij sie ruszać niy chciały! Farorz na to zaglôndali a uocom niy wierzyli. Wiedzieli uod ludzi, że chop, do ftorego jechoł, niyros przeklinoł wele tyj kaplicki na wszyske świyntości, ale niy myśloł, że ta kaplicka stanie mu na drodze, coby chopa wysuchać a dać mu absolucyjo! Niypojynte, że to może być uode samego Boga! Ale farorz śleźli z brycki a pośli piechty, chociosz wiedzieli, że wtyncos bydôm śli dugsi. Ale kyj trza to trza. Idôm i rozmyślajôm, co to sie podzioło, że kônie niy chciały iś dali. Noreście dośli do chałpy tego chopa. A sam lamynt! Bo gynau przed chwilôm chopowi sie pomarło. I tak farorz niy zdônżyli z absolucyjôm i Przemojświyntszym do chopa, ftory cołki żywot mioł niy po drôdze z Pôn Bôckym. Ludzie potym godali, że kyj tak było, to potym i Pôn Bôcek go w niebie niy chcioł. Jako bes cołki żywot chcioł, tak i po śmierci mioł. Jako to sie godo w pociyrzu: jako w niebie tako i na ziymi...

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

absolucyjo - rozgrzeszenie,

asty - gałęzie,

baba - tu: żona,

bajtel - dziecko,

blank - całkiem,

bocył - pamiętał,

camu - dlaczego,

chałpa - dom,

chop - mężczyzna lub mąż,

dać sie wysuchać - wyspowiadać się,

fajny - ładny,

farorz - proboszcz,

fes - bardzo,

ftory - który,

gynau - dokładnie,

hań - tam,

hańdowni - kiedyś,

hibało - skakało,

hibnońć - skoczyć,

idzie - można,

istny - znany wszystkim,

Joz - osada znajdująca się na pograniczu Dziećkowic i Imielina, położona na terenie obu miejscowości, nad Przemszą,

kônsek - kawałek,

kyj - gdy,

lotali - chodzili, biegali,

luft - powietrze,

łazić - chodzić,

maras - błoto, bagno,

masa - dużo,

mianujôm - nazywają,

naskwol - specjalnie,

pociyrz - modlitwa,

podwiyl - jak długo,

pomotlały sie - poplątały się,

poradziłach - umiałam,

piyrwy - kiedyś,

rzić - tylna część ciała, na której się siedzi,

sam - w tym miejscu,

skiż - z powodu,

skuli - z powodu,

starać sie - martwić się,

szpice - koronki,

szprôngli - wysadzili w powietrze,

sztopły - zatrzymały się,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trza - trzeba,

uochynie - jagody bagienne,

uojcowie - rodzice,

wele - obok,

zawodzoł - przeszkadzał,

zoca- szacunek.