Kôncert na smyntorzu. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Hańdowni to ludzie radowali sie kożdym razym, jak ino szło. Ciynżko robili, biydnie żyli, to przinojmi tedy uowdy sie poradziyli ucieszyć. Radzi witali w Gody Pastuszkôw abo Herodôw, a we Sylwestra muzykantôw, ftorzi jich uogrywali coby jym sie dobrze wiydło w Nowym Roku i uo dobre zakôńcynie starego. Toć, starsi śli do kościoła rzykać a dziyńkować Pônbôckowi za wszysko, ale modzi woleli tańcować. Tak było i cheba tak bydzie zowdy.

Było to jeszcze przed wojnôm, zdaje sie, że w roku trzidziestym siôdmym. We Sylwestra na Supny wele Mysowic, jak kożdego roku, uogrywało sie ludzi po chałpach. Tôż wybrało sie trzech karlusôw. Jedyn z trômpyjtlôm, drugi z cyjôm, a trzeci ze skrzipkôm. Zacli uod poczôntku wsi. Grali w jednyj chałpie, w drugij i tak za rajôm aże dośli do swojigo kamrata. U niego trocha popili, rozweselili sie jeszcze barzi a potym lecôm dali. Jak uograli cołko wieś, to jedyn z muzykantôw namowioł jich, coby pośli jeszcze grać do Mysowic. Zgodziyli sie na to i idôm. A było piyknie. Wszyndy leżoł śniyg, a miesiôncek blyndowoł na tym śniegu jak piernik! Besto było fajniście a jasno jak bes dziyń. Jak przełaziyli wele smyntorza, Karlik, ftory był ze Ćmoka pado do kamratôw:

- Może zagrômy naszym umartym?

- Camu niy? Uodpedzieli tamci.

I zacli grać marsza żałobnego. Grali nojlepi jak poradziyli. I tak gośno, że niysło się po cołki uokolicy. I tak chopy grali umartym, a nade smyntorzym leciała jejich piykno muzyka. Ale uoros Jônek wejrzoł na smyntorz i uobocył... kupa ludzi jak łażôm po smyntorzu. I zestrachoł sie fes, bo pojôn, że to duchy powyłaziyli ze swojich grobów, coby posuchać fajnistyj muzyki! Jak to pedzioł kamratôm, tak uôni tysz sie zestrachali a zaros przestali grać! Wejrzeli na smyntorz i… richtig! Jônek mioł recht! Cołko chmara duchôw, prowdziwych duchôw! Tak to chopôw przeraziyło, że kożdy doł sie uciekać! Kożdy w inno strôna. Karlik śmiatoł w strona Ćmoka ze swojôm skrzipkôm, a Jônek i Zeflik w strôna Mysowic. Karlik to po drôdze nawet straciył kaś swôj smycek. Tak sie boł!

Chopy byli tak zestrachani, że bes cołko drôga niy pedzieli ani słowa. A do dôm prziśli w takim amoku, że byli chned bes przitômności. Normalnie ledwie dychali!

Z tego strachu to sie pochorowali. Zeflik leżoł z tego przerażynio aże dwa dni. Zdo sie dugo, ale Jônek bes dwa tydnie niy poradziył z łôżka wylyź. Nojgorzij mioł Karlik. Tyn ze Ćmoka. Tyn borok tak sie pochorowoł, że trefiył do lazarytu. I haf musioł być cołki miesiônc.

Jak Karlik wyszeł z tego lazarytu, to sie zaś kamraty trefiyli, coby se pogodać. I tysz uo tym, co sie richtig na smyntorzu trefiyło. Dopiyro baba jednego z nich pedziała, jak to richtig z tymi duchami na smyntorzu było. W Nowy Rok cołke Mysowice godały uo piyknym kôncercie na smyntorzu. I jak chopy śli a grali, to starzi ludzie i bajtle, ftorzi haf byli tak radzi suchali tyj fajnistyj muzyki, że aże wleźli na smyntorz, coby lepij syszeć i po cichu śli pod pot, coby muzykantôm we muzyce niy zawodzać. Take to były duchy!

Ino że uod tego casu naszych trzech karlusôw jusz niy było widać na sylwestrowych uogrywkach.

Tômasz Wrôna

Słownik:

a - i,

baba - żona,

bes - przez,

blyndowoł - błyskał,

borok - nieboraczek,

camu - dlaczego,

chałpa - dom,

chned - za niedługo,

cyja - akordeon,

doł sie uciekać - zaczął uciekać,

dychali - oddychali,

fajniście - przepięknie,

ftory - który,

haf - tam,

hańdowni - kiedyś lub dawniej,

Herody - bożonarodzeniowa grupa kolędnicza dorosłych, która chodząc po domach przedstawiała wydarzenia związane z narodzeniem Jezusa na dworze króla Heroda,

kaś - gdzieś,

kamrat - kolega,

Karlik - śląskie zdrobnienie imienia Karol,

karlus - młody chłopak,

lazaryt - szpital,

miesiôncek - księżyc,

Pastuszki- dziecięca grupa kolędnicza, która wraz ze stajenką odwiedzała domy od drugiego święta do Trzech Króli,

poradziyli - potrafili,

radzi suchali - chętnie słuchali,

raja - kolej lub kolejka,

recht - racja,

richtig - rzeczywiście,

robili - pracowali,

rzykać - modlić się,

skrzipka - skrzypce,

śmiatoł - żartobliwie: uciekał,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

toć - słowo potwierdzające zdanie,

trefiyli sie - spotkali się,

trefiyło - zdarzyło,

trômpyjtla - trąbka,

tydnie - tygodnie,

wele - obok,

zdo sie - wydaje się,

Zeflik - śląskie zdrobnienie imienia Józef,

zowdy - zawsze