Historia tramwajów na Śląsku i w Mysłowicach (cz. 1)

Historia komunikacji tramwajowej rozpoczęła się w 1832 r. w Nowym Jorku. Na kontynencie europejskim pierwsze tramwaje konne uruchomiono w 1853 r. w Paryżu.

Pierwsza linia tramwajowa (trakcja konna) na obecnych ziemiach Polski powstała w Warszawie w 1866 r. Następnie w Gdańsku (1873), Wrocławiu (1877), Szczecinie (1879), Poznaniu (1880) i Krakowie (1882). W następnych dziesięcioleciach o rozwoju tramwajów decydował napęd elektryczny. Pierwszy tramwaj o takim napędzie, zasilanym początkowo z trzeciej szyny, wyruszył na trasę 5 kwietnia 1879 r. w dzielnicy Berlina Lichterfelde, natomiast pierwszy tramwaj zasilany z drutu zawieszonego nad torowiskiem uruchomiono w Stanach Zjednoczonych na trasie Baltimore-Windsor.

Tramwaje elektryczne na Śląsku zadebiutowały we Wrocławiu w 1893 r. Tamtejsza sieć była niezależna od trakcji konnej (istniejącej od 1877 r.). Tabor składał się z 40 wagonów silnikowych i 25 doczepnych firmy „Herbrand”. Następne sieci tramwajów elektrycznych powstały w Bielsku i Elblągu (1895), Gdańsku i Bydgoszczy (1896), Szczecinie i Zgorzelcu (1897), Poznaniu i Łodzi (1898), Toruniu i Gorzowie Wlkp. (1899), Krakowie (1901) i Warszawie (1908). Do wybuchu I wojny światowej tramwaje kursowały jeszcze w: Legnicy, Słubicach, Wałbrzychu, Olsztynie, Gubinie, Słupsku, Cieszynie, Tarnowie, Inowrocławiu i Koszalinie.

Należy jeszcze wspomnieć o tramwajach napędzanych gazem. Trakcję tego typu uruchomiono w 1897 r. w Jeleniej Górze. Duża awaryjność oraz wysokie koszty eksploatacji spowodowały jej likwidację i zastąpienie trakcją elektryczną w 1900 r.

W prężnie rozwijającym się ośrodku przemysłowym na Górnym Śląsku dostrzeżono potrzebę stworzenia szybkiej komunikacji pomiędzy coraz większymi skupiskami ludzi. Koncepcja budowy linii tramwajowej zakładała połączenie dwóch miast Gliwic i Piekar Śląskich, położonych na przeciwległych krańcach regionu.

Pierwszy odcinek linii tramwajowej na trasie z Piekar Śląskich przez Szarlej i Rozbark do Bytomia oddano do użytku 27 maja 1894 r. Piekary Śląskie wybrano za punkt początkowy nieprzypadkowo. Ze względu na znajdujące się tam Sanktuarium Maryjne miejscowość od dawna była celem licznych pielgrzymek. Kolejny odcinek tej linii uruchomiono w sierpniu 1894 r. z Gliwic do Zabrza. 30 grudnia tego samego roku oddano do użytku trzeci ostatni odcinek tej linii z Zabrza przez Chebzie, Królewską Hutę i Łagiewniki do Bytomia. Cała trasa liczyła 34,5 km i łączyła największe miasta Górnego Śląska.

Po torach o prześwicie 0,785 m poruszały się początkowo tramwaje o napędzie parowym. Dwuosiowe parowozy przystosowane do trakcji miejskiej dostarczyła firma „Hohenzollern A.G. für Lokomotivbau” z Düsseldorfu. Moc silnika parowozu wynosiła 80 KM, masa całkowita 15 ton, firma dostarczyła dla obsługi połączeń 30 takich pojazdów. W pierwszych latach eksploatowano pięć typów czteroosiowych wagonów doczepnych do parowozu, producentem trzech z nich była firma „Waggonfabrik A.G.” z Kolonii. Kursowaniu pierwszych tramwajów towarzyszył hałas, na co skarżyli się mieszkańcy budynków sąsiadujący z linią tramwajową. Na obszarze miast powrócono czasowo do trakcji konnej, natomiast tramwaje-parowozy dojeżdżały do granic miast.

Dariusz Falecki

Na zdj. tramwajowa lokomotywa parowa firmy „Hohenzollern”