Dawna kopalnia „Morgenroth”

Zakłady wydobywcze „Morgenroth” (Zorza poranna) i „Bergtal” (Dolina Górnicza) należały do najstarszych na pograniczu dzisiejszego Janowa (katowickiego) i Szopienic. Pierwszymi właścicielami tytułowej kopalni byli Aleksander Mieroszewski i Daniel Dalibor – z zawodu sztygar.

Urzędowe nadanie pola górniczego nastąpiło w roku 1826, a do regularnej eksploatacji przystąpiono kilka lat później. Firma „Spadkobiercy Gieschego” odkupiła kopalnię od wyżej wspomnianej dwójki w roku 1838. W początkach działalności pole górnicze „Morgenroth” liczyło ponad 100 hektarów i było tym samym największym w całej okolicy. Pierwsze prowizoryczne szyby sięgały głębokości ledwie 34 metrów, co w tym czasie było całkiem odważną inwestycją. Załoga kopalni składała się początkowo z 20 górników dołowych i kilku pracowników nadzoru technicznego. W roku 1870, przed włączeniem pola do kopalni „Giesche”, pracowało w zakładzie 90 górników.

Nazwa kopalni należała do grupy dawnego nazewnictwa górniczego i oznaczała z języka niemieckiego zorzę poranną, zwaną też jutrzenką. Nazwa symbolizować miała w ogólnym założeniu nadzieję, z jaką brać górnicza witała nowy dzień. Pole górnicze „Morgenroth” to teren po prawej stronie ul. Oswobodzenia w Katowicach – Janowie. Wschodnia granica tego pola sięgała aż po Stawiska.

Podjęcie regularnego wydobycia wymagało budowy odpowiedniej infrastruktury. Obok tej typowo górniczej powstało nieopodal zakładu osiedle patronackie, na które składało się kilka familoków. W tych budynkach mieszkała m.in. załoga kopalni, a kilka mieszkań przeznaczonych było dla dozoru technicznego. Z opisów kronikarskich wynika, że życie w koloni Morgenroth nie należało do łatwych, ponieważ nawet mieszkania dla urzędników były bardzo skromnie wyposażone. Pierwszymi pracownikami zakładu byli okoliczni mieszkańcy, natomiast dozór i administracja to głównie Niemcy sprowadzani na Górny Śląsk z głębi Prus (najczęściej z Saksonii).

Na terenie pola górniczego „Morgenroth” powstało łącznie pięć szybów. Najstarszym był Albert (Wojciech), następnie Croneck (od nazwiska jednego z udziałowców spółki), Wilson I i II (pierwotnie Richthofen i Hulda) oraz Frankenberg, z czego typowo wydobywczymi były dwa szyby Wilson. W roku 1883 pole górnicze wraz z całym zapleczem gospodarczym zarząd spółki włączył do kopalni „Giesche”. Na terenie dawnej kopalni zbudowano później imponujący budynek cechowni. Kompleks wykonany z czerwonej cegły, utrzymany w stylu gotyku przemysłowego, zachował się w całości do dziś i służy jako galeria „Szyb Wilson”, w której odbywają się cykliczne imprezy kulturalne.

Dariusz Falecki