20-lecie Muzeum Miasta Mysłowice (cz. 2)

W lutym 2026 r. Muzeum Miasta Mysłowice obchodzić będzie 20-lecie działalności. Powstało formalnie w 2006 r. W swojej historii przechodziło kilka etapów.

W 1922 r. z chwilą przyłączenia Mysłowic do Polski miejska Izba Pamięci nie wznowiła działalności. Po kilku latach sprawą zainteresowali się urzędnicy na czele z Emilem Casparim – radcą skarbowym i Janem Ryszką – kierownikiem działu oświaty, kultury i sztuki.

Władze miasta upoważniły Edumunda Korfantego (sekretarza miejskiego) do akcji pozyskiwania pamiątek od mieszkańców do tworzonego Muzeum Miejskiego. W 1927 r. Rada Miasta powołała Kuratorium Muzealne, inaczej mówiąc komitet organizacyjny w osobach: Emil Caspari, Jan Habryka, Henryk Waniek, Antoni Popek, Augustyn Muszała, Leon Januszewicz i Jan Ryszka.

Na muzeum wyznaczono aulę w preparandzie (ul. Mickiewicza 4, ob. Urząd Skarbowy), czyli nie zmieniła się siedziba. Miasto zakupiło 24 gabloty dębowe i szafy w miejscowej firmie stolarskiej Henryka Dietz. Pomieszczenie odmalowano, wykonano oświetlenie elektryczne. Powierzchnia wynosiła 112 metrów kwadratowych.

Uroczyste otwarcie odbyło się 15 września 1930 r. Inwentarz liczył aż 10 tys. eksponatów, w tym m.in. trąbka i halabarda stróża nocnego, sprzęt przeciwpożarowy oraz muzealia z czasów byłej Izby w tym samym budynku. Placówkę można było zwiedzać dwa razy w tygodniu, w godzinach 16.00-18.00. Personel składał się z dwóch osób. Wycieczki zorganizowane oprowadzał Emil Caspari.

W Muzeum wydzielono kilka działów tematycznych: dział bibliotekarski składał się w większość z księgozbioru przekazanego przez potomków Jacoba Lustiga – pierwszego kronikarza miasta.

Dział archiwalny gromadził akta miejskie i sądowe począwszy od XVI w., 100 obrazów, gazety mysłowickie, polskie i niemieckie. Dział mineralny był darem ks. Edwarda Kleemanna liczącym 2 tys. egzemplarzy. Dział ornitologiczny to niemal w całości dar Otto Natorpa, który przez wiele lat polował na patki, a następnie wyprawiał je w celu zachowania jako eksponaty (szukał ptactwa głównie w rejonie stawu Ewald, nieistniejącym, pomiędzy Pioskiem a Uthemannem). Kolekcję uzupełniał dar Jana Synowca, górnika kopalni Mysłowice.

Dział numizmatyczny składał się z kolekcji dawnych monet polskich, niemieckich, rosyjskich i francuskich, które zebrał Emil Caspari. Dział etnograficzny składał się ze strojów regionalnych. Dział „Varia” skupiał różnorodne pamiątki sprzed pierwszej wojny światowej, powstań śląskich i plebiscytu - broń, mapy, fotografie i pieczęcie miejskie.

W 1934 r. zorganizowano w Katowicach ,,I Wszechsłowiańską Wystawę Filatelistyczną, Numizmatyki, Pamiątek i Powstań Śląskich”. Gościły na niej eksponaty wypożyczone z Muzeum Miejskiego z Mysłowic oraz prywatny zbiór tematyczny mysłowiczanina Szczepana Kapuścioka.

W przedwojennym województwie śląskim muzea funkcjonowały w Cieszynie, Bielsku, Świętochłowicach i Mysłowicach.

W 1935 r. zmarł Emil Caspari, organizator i opiekun. Placówka podupadła. Zamknięto ją w 1937 r. W maju 1937 r. budynek wydzierżawili Salezjanie. W sali muzealnej urządzono kaplicę. Część zbiorów przeniesiono do piwnicy, część oddano do ratusza, część przekazano szkołom, jako materiały dydaktyczne. Muzeum Śląskie zakupiło kolekcję wypchanych ptaków z kolekcji Otto Natorpa. W ten sposób zakończył się drugi etap historii muzeum miejskiego.

W 1961 r. powstało Towarzystwo Przyjaciół Mysłowic. Inicjatorami byli Władysław Pochmara, Władysław Zadęcki, Jan Baran, Maria Kordek, Jan Ryszka, Roman Lubojański i Józef Ciepły. Zabiegali oni o utworzenie muzeum miejskiego. Prowadzili akcję zbierania pamiątek. Pieczołowicie dokumentowali historię miasta. Mieli na koncie szereg sukcesów, m.in. budowa pomnika T. Kościuszki, tablice pamiątkowe na obiektach i budynkach oraz publikacje książkowe.

Towarzystwo często zmieniało siedziby. Za każdym razem prezentowało zainteresowanym zbiory w tychże siedzibach, jednak bez posiadania statusu muzeum.

W 1966 r. udało się zagospodarować wystawienniczo karcer na terenie byłego obozu na Promenadzie. W karcerze utworzono ekspozycję stałą na temat historii i martyrologii tego miejsca. Prezentowano dokumenty i zdjęcia po byłych więźniach.

Była czynna dwa razy w tygodniu w środy i niedziele w okresie wiosenno-letnim. Ekspozycja została włączona do utworzonego w 1975 r. Muzeum Pożarnictwa. Przewodnicy oprowadzali po nich grupy wycieczkowe i osoby indywidualne.

Jedną z oprowadzających była p. Maria Doboszyńska – etatowy pracownik, muzeum i wieloletni kierownik wydziału dokumentacji zbiorów. Ekspozycję w karcerze zlikwidowano z powodu przeprowadzki muzeum pożarnictwa na ul. Stadionową.

Dariusz Falecki