Zymsta. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Na Kolônijach na Brzynskowicach jedna familijo miała sklep. Wiycie, kyj na Kolônijach, to był sklep kolônijalny. Szło w niym kupić szwarc, mydło i powidło. Jednym sowym - wszysko! Prowadziyła go Maryjka, bo jeji chop robiył i ni mioł casu na take gupoty jak handel. Ale jak Maryjka zowdy godała, że lepszy fônt handlu jak cetnor roboty, to jeji chop jakosik w to wierzyć niy chcioł. Aże pszoła tymu handlowi uokropicnie, to zowdy sie radowała, jak ftosik prziszeł do ni cosik kupić.

Było to jakosik trzi lata do wojny, jak Maryjka sie fes pochorowała i umarła. Jeji chop fes rozpoczoł, a bajtle rycały aże pod niebo, bo jako to żyć, kyj mamulki ni ma? Nô, ale przeboleli ta uokropno strata, ino mieli jedyn problym. Ftosik musioł w tym sklepie Maryjki handlować. A ros dwa sie pokozało, że richtig ze sklepu je wiyncy pijyndzy jak z roboty na grubie. I tak chop Maryjki, Achim, zacôn we sklepie przedować towor, a jego nojstarszy synek Erwin mu we sklepie pômogoł. I tak ciôngli ta biyda we dwóch.

Jak miała prziś wojna, to ludzie jakoś sie barzi zrobili nerwowi. Durś sie wadzili. We chałpach, na drôgach. Wszyndy. Jedni sie radowali, że przidzie noreście Hitler, bo bocyli, jak to za cysorza Wilusia było dobrze, a potym jak prziśli do Polski, to sie wszysko zepsuło! Niyros było sychać, jak ci śpiywali na melodyjo hymnu Polski tako śpiywka „Jeszcze Polsko niy zginyła, a jusz zginôńć musi, bo nôm Hitler na granicy swoja brzitwa brusi…”. Inksi sie na to fes gorszyli, bo przeca żyli w Polsce i niy godziło sie uo nij tak śpiywać. Besto jedni byli za Hitlerym a inksi za Polskôm.

Ale jak prziszła wojna, to ci, ftorzi byli za Nimcami sie radowali, a ci co byli za Polskôm niy. Ino że Hitler wszystkich pogodziył. Bo gańba zacło być tym co byli za Nimcami, jak Hitler kozoł ciymiynżyć tych, co byli za Polskôm, a jeszcze barzij tych, co byli Żydami. Jednych pozawiyrali do hysystôw, a inkszych wywiyźli do lagrów. Przeca ci ludzie nikômu nic złego niy zrobiyli. A potym jeszcze feści jich pogodził. Ludzie dostali folkslista do podpisanio i porobiyli jich uobywatelami Trzecigo Rajchu. I wszysko by było dobrze, ale zaroski po tym zacli jejich synkôw brać do wojska. I tak modzi chopcy we mundurach wermachtu, luftwaffe abo krigsmarine pośli wojować za Hitlera. Niy było chałpy, niy było familije, żeby ftosik przi wojsku niy był. Jedni, co jeszcze pośli przed wojnôm, byli we polskij armiji, drudzy w nimieckij. W kożdyj chałpie matki rzykały różańce za swojich synków, coby na wojnie niy pôminyli a szczyńśliwie do dôm prziśli.

Achimowi się tak doś darziło. Sklep dobrze działoł i Achim był zadowolôny. Ino te kartki… to była prowdziwo utropa. Nô i jeszcze syna wziyni do wojska. To tysz było uokropne. Ale skiż tego, że w powstaniach Achim niy był, a do polskich ferajnów sie niy cis, do uod Nimcôw dostoł drugo folsklista. Ci, co byli hańdowni powstańcami ślônskimi, zacli w nim widzieć wielkigo Nimca.

Ale ros dwa sie pokozało, że Hitler wojna przegroł i na Ślônsk wleźli Rusy. Co ci wyrobiali! Gwołcili baby i kradli wiela wlazło. Achim z bajtlami wloz do pywnice u sômsiadôw to niy widzioł, co sie wyprowiało. A jak prziśli na Kolônije Rusy, to zaros wleźli do jego sklepu. I zebrali wszysko, co w niym było! Môuka, cuker, nafta i inksze dobre rzecy, ftore ruske sołdaty zacli mianować, że sôm trofiyjne i zebrali je ze sobôm. Dobrze, że niy szukali właściciela sklepu, coby germańcowi urômbać łeb.

Wele chałpy ze sklepym Achima miyszkoł taki stary powstaniec ślônski Francek, ftory za Nimca mioł fes ciynżko i rod był, że do lagru nie trefiył. I jak przeszeł ruski front, to prziszeł do niego jedyn kamrat, ftory sie ś`niym znoł jeszcze uod powstań. I tyn mu pedzioł, coby iś Nimcôm sprawiydliwoś wymiyrzyć za wszysko złe, co uode Hitlera dostali. I tak Francek doł sie namôwić, coby iś za kora podpolić sklep Maryjki i Achima. Jakosik go tyn kamrat tak podszpôntowoł, że tyn sie zgodziył i pośli uoba, z jeszcze jednym starym powstańcym ślônskim szukać pomsty na Nimcach, to je na sklepie a chałpie achimowyj. Wziyni ino ze sobôm sztrajhecle a tako wielko flaszka nafty.

Dźwiyrza do sklepu dziynka Rusôm niy były zawarte, to ros dwa do sklepu wleźli. Zdziyli sie fes, jak uobocyli, jak Rusy wyszabrowali wszysko, co we sklepie było. Nô to dali sie do podpolanio. Znodli ściepniynte z uokiyn gardiny a trocha starych gazyt, pololi je naftôm i wciepli na to jaki drzewianny stołek a inksze klamory, co sie rade polom. I jusz wyciôngli sztrajhecle i jusz mieli to podpolić, jak uoros cosik zagwizdało i zawioło takim zimnym wiatrym, że aże Francka uotrzynsła zima. Jerôna, pomyśloł se Francek, śmiertka mie pocałowała! Ale zaroski sie spômiarkowoł, że na ciaperze uod sklepu sychać jaki ruch. Widać, że ftosik tam łazi. Ale tysz było sychać, że tyn ftoś idzie do sklepu. Chopy zamarli, bo co by to było, jakby sie jaki ruski wojok jeszcze tukej pałyntoł?

Ale zamias wojoka, z ciapery wylazła baba. Inoś tako znajômo. Tych chôd, ta figura… tako jakoś znajômo ta baba i te take dziwne swiatło nauobkoło nij… Uoros Francek pojôn. Jerzinie, dyć to Maryjka Achimowo! Ino uôna jusz niy żyje dobre dziesiyńć lot! I ta myśl przeraziyła go niy na bozny! A Maryjka swojymi smutnymi uocami wejrzała na Francka i nic niy pedziała. Ino Francek we swoji gowie usyszoł, jakby mu godała: sômsiedzie, jakeś ni mioł roboty, a bajtle twoje ni miały co do gymby wrazić, toch ci dowała na bôrg wszysko, co inoś potrzebowoł. Tak dugo, podwiyl żeś sie niy zaprzedoł tym ze sanacyje i niy wstômpiył do powstańców ślônskich. A uôni jako swojymu dopiero załatwiyli ci robota. Tak sie uodpłocosz za moje serce? Krziwdôm?

Jak tysz to Francek posyszoł we swoji gowie, tak sie wystrachoł jeszcze feści. Zacôn wreszceć, ze to duch Maryjki Achimowyj, co pomarła jeszcze przed wojnom! Drapko pociep flaszka z naftôm i sztrajhecle a gibko uciekoł aż sie kurzyło. A jego kamraty za niym!

Tak to duch Maryjki, co piyrwyj przedowała we sklepie na Kolônijach, uratowoł achimowo chałpa i sklep przed spolyniym.

Tômasz Wrôna

Słownik

A – i,

bajtle – dzieci,

bocyli – pamiętali,

bôrg – kredyt, na książkę,

cetnor - 50 kg,

chałpy – domy,

ciapera - pomieszczenie gospodarcze,

durś – stale,

dźwiyrza – drzwi,

familijo – rodzina,

ferajny – związki, organizacje,

fes – bardzo,

feści – bardziej,

flaszka – butelka,

fônt - pół kilo,

gańba – wstyd,

gardiny – firanki,

hyrysty – więzienia,

kamraty – koledzy,

Kolônije - część Brzeczkowic wzdłuż ulicy Kolejowej,

kyj – kiedy,

lagry – obozy,

mianować – nazywać,

môuka – mąka,

niy na bozny - nie na żarty,

podszpôntowoł – podburzył,

podwiyl - jak długo,

pôminyli – poumierali,

pszoła – kochała,

rzykały - modliły się,

sołdaty - po rosyjsku żołnierze,

stołek – krzesło,

sztrajhecle – zapałki,

ściepniynte – zrzucone,

trofiyjne - z rosyjskiego – zdobyczne,

utropa – utrapienie,

uotrzynsła zima - przeszły dreszcze,

wele – koło,

wojok – żołnierz,

wszyndy – wszędzie,

wyrobiali – wyprawiali,

wyszabrowali – wykradli,

zowdy - zawsze.