Życiowa tułaczka Józef Hetmańskiego z Brzezinki

Józef Hetmański urodził się w 1897 r. w Brzezince w rodzinie górnika Jana i Joanny z domu Korus. Pochodził z wielodzietnej rodziny. Miał pięć sióstr: Rozalię, Martę, Agnieszkę, Marię i Annę oraz dwóch braci - Piotra i Antoniego. 

Po ukończeniu szkoły powszechnej Józef Hetmański praktykował w firmie budowlanej w Brzezince. Brał udział w I wojnie światowej na froncie zachodnim. Następnie w 1919 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. W I powstaniu śląskim walczył z Niemcami pod Słupną, Brzęczkowicami, Dziećkowicami i Brzezinką. Po upadku powstania uszedł do Jaworzna. Podczas II powstania pracował w Wydziale Wywiadowczo-Informacyjnym Głównego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu. W maju 1921 r. był dowódcą 9 kompani i 3 batalionu pułku Straży Granicznej Górnego Śląska, strzegł odcinka granicznego Herby Śląskie-Byczyna-Zawada-Fosowskie. Następnie w latach 1922-1925 pracował w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w Królewskich Hucie. W 1923 r. został członkiem Związku Powstańców Śląskich. Od 1924 r. należał do Polskiego Czerwonego Krzyża w Królewskiej Hucie. 

W 1927 r. został sekretarzem ZUS województwa śląskiego. W tym samym roku wszedł w skład zarządu gminy Jastrzębie-Zdrój jako ławnik. Pracował społecznie w różnych Komisjach Zdrowia i Opieki Społecznej. W 1936 r. wybudował w Jastrzębiu-Zdroju własny pensjonat pod nazwą „Boży Dar”. W lipcu 1939 r. przystąpił  do ochotniczego oddziału samoobrony na stanowisku dowódcy odcinka Olza-Lubomia. 24 września 1939 r. otrzymał przydział do Dowództwa Okręgu Korpusu V w Krakowie. Miał służyć w jednostce Batalionu Obrony Narodowej w Cieszynie. 19 września 1939 r. przekroczył na rozkaz dowództwa granicę z Rumunią. Tam został internowany. Od 1941 r. przebywał w obozach jenieckich. Wcielono go Arbeitskommando i wykonywał ciężkie prace ziemne w terenie. W 1945 r. udało mu się powrócić do Polski. 

Po wojnie rozpoczął ponownie pracę w Sanatorium Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Jastrzębiu Zdroju. W 1946 r. komisja lekarska wydała orzeczenie o jego 84-procentowym inwalidztwie, co było skutkiem pracy w niemieckich obozach. Był członkiem Związku Inwalidów Wojennych RP. Wstąpił do Związku Weteranów Powstań Śląskich, był członkiem Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Pracę zawodową kontynuował w Jastrzębiu-Zdroju.

Józef Hetmański był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona - Anna Gajda była córką ślusarza Józefa i Marii z domu Ziemczyk. Anna Gajda urodziła się 20 kwietnia 1901 r. w Mysłowicach. 18 kwietnia 1921 r. odbyła się ceremonia ślubna. Pierwsze dziecko Józefa i Anny urodziło się w Królewskiej Hucie, gdzie wówczas pracował Józef. Następne dzieci przychodziły na świat w Jastrzębiu: Pelagia, Józef (późniejszy prezydent Legnicy), Wanda i Kazimierz. Drugi związek małżeński Józef zawarł w 1964 r. z Heleną Pielot w Jastrzębiu-Zdroju. Józef Hetmański  zmarł w 1981 r. Pochowano go na cmentarzu parafialnym w Jastrzębiu-Zdroju. Był wielokrotnie odznaczany, w tym Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. 

Dariusz Falecki

Literatura:

D. Mazur, Losy Józefa Hetmańskiego (1897-1981) – powstańca i właściciela willi „Boży Dar”, (w:) Biuletyn galerii historii miasta, nr 1, marzec 2017

Na zdj: Jan Hetmański