Utopek z Brzezinki. Legendy i podania z terenu Mysłowic

Utopcôw hańdowni było wszyndy pełno. W kożdyj strudze, stowku, a nawet kałuży! A jusz we wielyj rzyce to na pewno! Wszyndy było pełno tego diosectwa. Siedziały ino we wodzie abo na brzygu a zaglôndały, kyj chycić kogo za noga i zaros utopić! Ja, szkôd ludziôm narobiyły kupa, a wiela takich potopiyły, to ino jedyn Pôn Bôcek wiy! Jak myślicie, że na naszyj Brzezince jich niy było, to sie fes mylicie!

Jakbyście śli z Brzezinki na Wysoki Brzyg, to musicie dôńś na Kôniec. Haf płynie se rzyka, ftoro my mianujymy Przymsa. A w tyj Przymsie to hańdowni pływały ryby, żyły ślimoki i flyje, ale szło tysz trefić utopca! Miyndzy Brzezinkôm a Brzygym stoł se na rzyce most. I pod tym mostym żył utopek. Ludzie tedy uowdy go widzieli siedzieć na brzegu. Wtyncos mioł na gowie hut, uoblecôny był w szaket. I zowdy se pykoł fajfka. I niby wyglôndoł fes pociesznie, to sie go ludzie boli aże boli, bo przeca to był groźny gizd!

Niyros tysz utopek wyłaziył na most. I wtyncos stoł a zaglôndoł. Ludzie fes sie go boli, to bes most niy śli. Ale jedyn dowiedzioł sie uode utopka, że go puści, jak mu do tabak do fajfki. Noreście ludzie sie dowiedzieli, że idzie sie u tego pierôna uokupić tym tabakym! Tôż kożdy, fto chcioł przelyź bes most na Wysoki Brzyg, abo do Brzezinki, zowdy broł do kapsy tabak i dowoł tymu zielônymu gizdowi. Przinojmi môg we pokoju przelyź na drugo strôna.

Ludzie boli sie, że tyn pierôn może jich potopić we rzyce. A utoplec rod to robiył! Jak ino ftosik se szeł popływać we rzyce, to zowdy niy wiedzioł, cy z tyj rzyki wylezie, cy go wyniesôm! I ino w tyncos, jak takigo znojdôm. Bo sie niyros trefiało, że woda takigo, co sie w rzyce z utopcym trefiył, wypuściyła dopiyro za pora dni i to kasik daleko we Chełmie abo Bierôniu!

Ale jak ftosik dorosły jeszcze przed utopkym chociosz trocha poradziył się uobrônić, abo chociosz wiedzioł jak uciekać, to bajtle miały normalnie przesmolône! Dyć bajtle zowdy były ciekawe świata. A utopek to dobrze wiedzioł. Besto jak widzioł, że ku rzyce prziśli bajtle, to niy straszowoł jich jako zielono maszkara. Poradziył łôn sie przerobić na inkszy wyglônd. A to se pływoł po wodzie jako kacka, kyj ińdzi zaś widzieli go jako lalka, ftoro se pływo po rzyce. A jak to bajtle widzieli, to aże sie rwali do wody, coby se jôm chycić. Bo przeca tako lalka hańdowni to kupa pijyndzy kosztowała! Ale uojcowie przeszczygali bajtli, coby nawet za fajnymi rzecami, jak bydôm widzieć pływać po rzyce, do wody niy właziyli a niy chcieli tego chytać. Bo sie może pokozać, że to zwodzi jich utopek, coby jich chycić a pod woda wciôngnôńć! A wtyncos bydzie fertig! I richtig, niyros było sychać w downych casach na Brzezince, jako sie bajtle we wodzie potopiyli. Wtyncos nasze babki godały, że to na pewno był utoplec! Wtyncos strach padoł na inksze bajtle i jusz take skore do włażynio do wody niy były.

Babki na Brzezince tysz godały, coby niy stować na brzygu rzyki a do wody niy zaglôndać. A jusz po to, coby we wodzie wypatrywać utopca, to tego blank niy noleżało robić! Jerzina, przeca ino gupi kusiył utopca. A niyros sie to naprowda źle kôńcyło do takigo cowieka!

Ale tysz starzi padali, że jak cowiek uciyk utopcowi i tyn niy poradziył go utopić, to zowdy sie tyn utopek śmioł. Ale tak uokropnie, że aże ciary po plecach cowiekowi lotały! To było cosik uokropnego.

Bajtle suchały niyros przestrogi przed utopcami. Moja babka mi tela uo nich nauosprowiała, że jo za bajjtla ani żech sie do rzyki niy zbliżała. Mało tego, jak my z mamôm musiały jechać do Jaworzna, to jak autobus 321 wjyżdżoł na most, to jo zaroski żech matki chytała za rynka, a mocno ściskała. Zaros tysz zawiyrałach uocy, coby utopka niy uobocyć. Takech sie go boła! Aże moja mama sie znerwowała i jednego razu zakozała moji babce uosprowiać uo utopcach. I richtig, babka przestała uo tym godać, ale wy mie strach uostoł. I nic na to jako modo dzioucha niy môgłach poradzić!

Cy dzisiej tyn utopek pod mostym na Przymsy jeszcze jes? Tego niy wiym. Bo uod downa go żodyn niy widzioł. A jak zatruli rzyka, to ludzie przestali się w nij kômpać. To i niy słychać, coby ftosik uostoł przez tego gizda utopiôny. Zdaje sie, jedni z uostatnich, co jich utopek pôno potopiył, to byli ruske wojoki, ftorzi ze swojymi czołgami wlecieli do rzyki, jak most szprôngli w 1945 roku. Ale cy to prowda? A co z utopcym? Może sie przekludziył kaj ińdzi, kaj woda była cysto? Abo go uotruli tako jako i ryby, ftore fajnie we rzyce żyły? Fto to wiy?

Tômasz Wrôna

Słownik

a – i,

bajtle – dzieci,

bes – przez,

blank – cakiem,

diosectwo – diabelstwo,

fajnie – ładnie,

fertig - gotowy, tu: załatwiony,

fes – bardzo,

flyje - małe żyjątka wodne, rozwielitki,

fto – kto,

ftoro – która,

gizd - coś złego,

haf – tam,

hańdowni - kiedyś, dawniej,

hut – kapelusz,

kaj – gdzie,

kapsa – kieszeń,

kasik – gdzieś,

Kôniec - najbardziej na wschód wysunięta część Brzezinki w pobliżu drogi na Wysoki Brzeg,

kupa – dużo,

kyj – kiedy,

mianujymy – nazywamy,

pociesznie - radośnie, dający pozytywne odczucia,

pono – ponoć,

przekludziył – przeprowadził,

przesmolône - okropnie, dosłownie przesr...ne,

pykoł - palił fajkę,

richtig – rzeczywiście,

rod - chętnie, lubił,

struga – potok,

szaket – marynarka,

szprôngli - wysadzili w powietrze,

tabak – tytoń,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trefić – spotkać,

uoblecôny – ubrany,

uojcowie – rodzice,

wszyndy – wszędzie,

wtyncos – wtedy,

zawiyrałach – zamykałam,

zowdy- zawsze.