Stworok z mokradeł. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Drôgi zowdy były naprowda fes wożne do ludzi, tak jako i dzisiej sôm. Takimi drôgami jeździli handlyrze, woziło sie towory, jak choby wôngle z gruby, lotało do kościoła, abo do kogoś ze swoji familije. Chopy chodzowali do robôt. Ale tedy uowdy na takich gościńcach cychtowali rabsiki, a niyros szło trefić diobła, utopca abo innego gizda, ftory chcioł ukrziwdzić cowieka. Ja, ludzie leko ni mieli.

Jes tako staro drôga na Kopciowicach, ftoro idzie miyndzy dolinôm rzyki Przymszy a starôm groblôm. Jakby tym gościńcym iś, to miyndzy starodownymi chałpami Synowcôw a Rotherôw jakby ta drôga sie ugino i robi sie taki mały wônwôz. To je naprowda piykny plac. Z jednyj strony rosnôm starodowne dymby, a z drugij mômy take bagnisko i barzoły, ftore sôm porośniynte trowôm, trzcinôm cornym besym, kalinôm, uostrynżycami a wiyrzbôm. Pełno tam jes zmurszałych drzew, ftore leżôm abo stojôm umarte a suche. Hańdownij był to stow, ftory niy był tak zarośniynty, ale zowdy mioł muliste dno. Besto ludzie sie tukej niy kômpali, ale szło tam dojrzeć ptoki wodne jak kurki wodne, kacki, a niyros i łabyńdzie. Bliżyj brzegu, tam kaj było mało wody, rosły fajniste wodne leluje i kaczyńce. Na samym brzygu rosły krwownice. To naprowda piykne do uoka ziele, ale tysz do zdrowotności. Besto zielorki niyros przichodziły je tukej zbiyrać. Ale wszystke te kwiotki robiły piykny widok, że niyjednego kusiły, coby podeszeł blisko brzegu, abo nawet wloz do wody.

Ale te miyjsce miało zło sława. Tukej sie dzioły rzecy, z ftorymi cowiek niy wiedzioł se rady. Besto ludzie tôm drôgôm chodzili abo jeździli ino wtyncos, kyj musieli. A zowdy śli ze strachym, i tak drapko, jak sie ino dało! A jusz na pewno tyndy niy jeździli, jak była cima abo bes nocka. Za żodne skarby świata!

Camu tak było? Uod nojdowniyjszych casôw ludzie godali, że na tych bagnach żył jakisik corny stworok. Żył na tych mocarach i tedy uowdy wynurzoł sie z wody. Ci, co śli tôm istnôm drogôm, widzieli jego corno skôra a paskudny wyglônd. Jego ślypia ludzi napowały takim strachym, że niyros niy poradzili zrobić kroku, a inksi z wielym larmym uciekali co sił w nogach. Jak tyn paskurdy stworok wyłaził z mokradeł, zowdy dało sie syszeć take pomruki, jakby to była wielo gowiydź. Jaki miydźwiydź abo zuber. Jusz tyn gos był tak uokropny, że ludzie ani niy zaglôndali, co to stworok go wydowoł, ino uciekali jak sie ino drapko dało. Na dodatek, jak ludzie syszeli te pomruki, to zowdy z tamtyj strony dolatywoł do nich zimny wiater. I to wszyskim pokazowało, że ni majôm normalnyj gowiedzi przed sobôm, ale jakigoś dymôna. Nojgorsze było to, że był to złośliwy gizd i nojcyńści robił ludziom na złoś.

Tôm drôgôm nojcyńści jeździli fôrmany, ftorzi z mysowskich grubôw wozili ludziom wôngle. I niyros musieli tyndy jeździć uo świtaniu abo jusz po cimoku, a nawet w postrzodku nocy. I wtyncos zowdy sie cosik złego jym przitrefiało. Kônie zaros wycuły, że cosik złego siedzi na mocarach. Niy chciały tam jechać, abo stowały dymba. Jak jich fôrmôni batym przimuszali, coby jechały, to szły fes nerwowe. Szczigły uszami i dziwnie się rozglôndały. Ale fôrmôny mieli utropa niy ino w kôniami! Z fôrami tysz dzioły sie dziwne rzecy i to zowdy wele tych mokradeł! A to cosik jym luft spościło z kôł. Abo zacło szarpać za lyce i końsko uzda! Innymu połômała sie nogle krziwacka i cołko borta uopadła na ziymia, a potym masa wônglo sie wysuło na ziymia! Inny jeszcze spôminoł, że uoros tyłek z wozu wypod i tysz trocha wônglo stracił. Ale przi takich trefach z tym gizdym, to zowdy gospodorze pogôniali kônie, a wôngle zbiyrali dopiero na drugi dziyń, po widoku. Tak sie boli tego stworoka z mokradeł.

Ale jak ftoś mioł jusz przigoda z tym pierônym, to niy chcioł jeździć tôm drôgôm. To woloł jechać za gościńcym krakowskim, chocioż droga była dugszo! Ale przinojmnij niy było żodnych gizdôw, co robiły szkoda ludziôm!

Co na tych mokradłach grasowało? Tak naprowda żodyn tego niy wiy. Jedni godajôm, że to był utoplec. Ale utopce sôm zielone a niy corne. Inksi widzom w tyj maszkarze diobła. Ale co robił diobeł we wodzie? Dyć uône rade siedzôm przi uogniu, a we wodzie by jym było za zimno! Wiymy ino, że to była jakoś corno maszkara i tela!

Tômasz Wrôna

Na zdjęciu: Miejsce w Kopciowicach, gdzie straszyl stworok z moczar. Zdjecie wykonal Henryk Ganobis

Słownik

a - i,

barzoły - tereny zarośnięte krzakami,

borta - boczna ściana fury,

camu - dlaczego,

choby - choćby,

chopy - mężczyźni,

cychtowali - czatowali,

drapko - szybko,

familijo - rodzina,

ftory - który,

gizd - ktoś zły, diabeł,

gościniec - trakt handlowy, bita droga,

gowiydź - zwierzęta,

gruba - kopalnia,

handlyrze - kupcy,

hańdownij - w dawnych czasach,

ino - tylko,

istno - znana wszystkim,

kaj - gdzie,

krziwacka - pionowy słupek z przodu i z tyłu fury, na której opierają się borty,

kyj - kiedy,

larmo - wrzask, hałas,

lelujo - lilia,

lotać - tu: chodzić,

luft - powietrze,

lyce - lejce,

masa - dużo,

niy wiedzioł se rady - nie umiał sobie poradzić,

plac - tu: miejsce,

postrzodek - środek,

rabsiki - rozbójnicy,

rade - chętnie,

robota - praca,

stworok - potwór,

szło - można było,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

tyłek- tylna klapa\burta fury,

uostrynżyce - jeżyna,

utropa - utrapienie,

wysuło sie - wysypało się,

ziele - zioło,

zowdy - zawsze.