Stare krauzy. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Pierôny to zowdy sioły strach. Ludzie sie jich pierzińsko boli. Besto jak ino zacynało grzmić, to kożdy sie zbiyroł do chałpy. Lepi było siedzieć pod dachym, bo wiadômo, niyjednego pieron szczelił a zabiył. W niyjednyj familiji było skuli tego niyszczyńście. Niyjedyn szeł drôgôm, a tukej uoros pierôn w niego szczelył i tak naprowda niy było co ś`niego zbiyrać. Taki borok popolôny leżoł. Aże było przikro zaglôndać. Besto ludzie uciekali jak inoś sie burza zacynała, bo kożdymu przeca żywot miły!

 Ale nawet we chałpie żodyn niy cuł sie dobrze, jak była burzo a pierony leciały nauobkoło. Ale starzi ludzie mieli na to swoje sposoby! Nojprzôd wiyszali palma wielkanocno na chałpie. Wele dźwiyrzy abo wele uokna. We tyj palmie były astki lyski, a ta, jak wiadomo, brôniyła uod pierônôw. Ale niy ino. Ludzie mieli jeszcze jedna uobrôna. Świyciyli grômnica i stowiali na fynsterblacie. Ale niy myście se, że ta grômnica to ino tako wielo świycka. Uo niy! Coby miała ta grômnica moc chrôniynio chałpy uod pierônôw, to musiała być w Matki Boski Grômnicny aże siedym razy poświyncono. Tela, wiela Matka Bożo miała boleści! I dopiyro jak sie jôm siedym razy poświyńciyło, wtyncos grômnica miała swoja moc w chrôniyniu chałpy. A jak sie grômnica zapolyło, to ludzie rzykali uo to, coby pierôn w chałpa niy szczelył. Tak to ludzie brôniyli sie hańdowni przed pierônami. 

Ale przeca pierony szczylały niy ino we chałpy. Tedy uowdy wszyjscy widzieli jak pierôn trefio we drzewa. A nojlepi w te wiele a wysoke. Taki topôl abo dymby. Z tymi dymbami to było! Bo Nimce sadziyli je jako symbol państwa nimieckigo. Bo dugo żyjôm i sôm wiele. A tu uoros pras i pieron w niego trefiył. To sie ludzie śmiôli, że pierôn wygroł z Nimcami. Za to, jak prziszła do nos Polsko, to Poloki sadziyli lipy. Ale ros dwa skôńcyli, bo u nos godali, że Poloki sadzôm lipy, a cołko Polsko to tysz lipa. Ja, ludzie poradziyli sie ze wszyskigo śmioć.

 Pierôny tysz trefiały we woda. Besto wszysko, co żyło we wodzie, tysz sie musiało pierônôw boć. I żaby i ryby i utopce tysz...

Môj uojciec uosprowiali mi tako rzec, ftoro sie trefiyła, kyj był mody a dopiyro co sie uożyniył. To musiało być dugo przed wielkôm wojnôm. U nos na Brzynskowicach, zaros jakbyście skryńciyli za szkołôm, je stow. Godajôm na niego Polokowy Stow, bo tyn stow noleżoł do familije Polokôw. Zowdy dowoł tyn stow kupa radości ludziôm. Bo jak była hica, to śli sie kômpać. Abo chytali na niym ryby. Ale wtyncos włościciele przezywali. Ale jak sie chytało na niym raki, to wtyncos niy przezywali. Besto jo za modu lotoł na raki na Polokowy Stow. Ino, że w tym stowie żyły tysz utopce. Cołko familijo.  Ludzie sie jich boli, bo niyjednego sam utopiyły! Po co to robiyły to niy wiym, ale wiym, że to były pierzińske gizdy! A kaj miyszkały? Z jednyj strony, wele brzegu stowu była tako mało gôrecka. Ludzie godali, że ta gôrecka to wiyrch chałpki uod utopcôw, kaj miyszkali. I lepij ku tyj gôrecce niy podłazić, bo niy wiadômo, co te utopce wtyncos zrobiôm. 

Ale jednego razu sie porobiyło aze porobiyło. Jedyn chop chytoł ryby na wyndka a widzioł, jako sie to dzioło. Uoros prziszła burzo. Ale tak drapko, że tyn borok niy pozbiyroł swojich klamorôw. A jak sie zacôn swijać, to uoros trefiył we stow pierôn. Ale tak trefiył, że gynau w ta chałpka uod utopkôw! Nô ja. To niy były świynte stworoki, to ani palmy ani grômnicy ni mieli, to ni miało jich co chrônić przed pierônami. Ale jako prasnył w ta chałpa pierôn, tak zaroski te utopki zacły uciekać. Ale cołke stado wypłynyło na środek stowu i zaros potym do brzega aże stanyły na ziymi. Widać tysz sie boły, że pierôn szczeli jeszcze ros i to we woda, a potym jich pozabijo. Ale tyn chop dojrzoł jeszcze, że z tyj utopcowyj chałpki  zacły wypływać jakisik krauzy. Jedne cyste a nowe, inksze stare a jusz zaleziałe. Widać, że miały kupa lot. I jak te krauzy utopce dojrzały, tak ciepły sie jako gupie do wody. Niy patrzały, że leje, że pierôny walôm i mogôm jich ukrziwdzić. Cołko familijo utopcôw ciepła sie ku tym krauzôm a zacły je chytać i nazot do chałpki zanosić. Zdziwiył sie tyn chop, co to widzioł, ale niy bydzie sie wciskoł w utopcowe sprawy, bo wiedzioł, że może za to mieć taki zapłat, że straci żywot. Ale nic. Poszeł do dôm, bo burzo była coros to wiynkszo i boł sie, że i w niego pierôn trefi. 

Ale jak w dôma uosprowioł, co na stowie widzioł, to mu jego włosno matka pedzieli, camu tak utopce chytały te stare krauzy. Przeca uône w nich zawiyrały duszycki tych, co jich potopiyły. Bo uone rade zbiyrały duszycki potopiônych, a potym je trzimały we krauzach, ftore se stowiały na kośranckach abo na wertikołach. Po co? Może po to, coby sie chwolić, fto mo jich wiyncyj? Tak jak nasze fyśtry, ftore na gônie poszczylajôm jakigo dzika abo sorka, a potym dowajôm jego łeb do wypchanio i to wisi na ścianach. Tako u utopkôw stojôm krauzy z duszyckami. Take to pierońske gizdy sôm z tych utopcôw!

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i, 

astk i- gałązki, 

besto - dlatego, 

borok - nieboraczek, 

chałpa - dom, 

ciepły sie - rzuciły się, 

drapko - szybko, 

dźwiyrza - drzwi, 

familijo - rodzina, 

fynsterblat - parapet, 

fyśtry - myśliwi, 

gizdy - złe istoty, 

gôn - polowanie, 

gynau - dokładnie, 

hańdowni - w dawnych czasach, 

hica - upał, 

klamory - różne przedmioty, 

kośrancki - szafki kuchenne, 

krauzy - słoiki, 

kyj - kiedy, 

lyska - leszczczyna, 

pierôny - pioruny, 

podłazić - podchodzić, 

pras - uderzył, 

przezywali - wyzywali, 

rzykali - modlili się, 

sam - tutaj, 

skuli - z powodu, 

sorek - samiec sarny, 

stworoki - potwory, 

swijać sie - pakować się, 

tedy uowdy - od czasu do czasu, 

topôl - topola, 

trefiyła sie - wydarzyła się, 

uosprowioł - opowiadał, 

utopce - demony wodne, 

wciskoł sie - pakował się, 

wele - obok, 

wertikoły - ozdobne szafki pokojowe na bieliznę i fartuchy, 

wielo - duża, 

wtyncos - wtedy, 

zaleziałe - pokryte patyną starości, 

zapłat - cena, 

zowdy - zawsze.