Rabsiki na piekle. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Piyrwy ludzie dużo piechty lotali. Fes jym zoleżało, coby iś jak nojkrôtszôm drôgôm. Besto niy lotali za gościńcami, inoś takymi drôżkami bes las. Wtyncos szło zôńś ros dwa. I po lasach szło trefiyć masa ludzi, ftorzi śli z jednyj wsi do drugij, abo jak mieli, to jechali bryckôm abo fôrôm.

W downych casach niy było tela chacharôw to i ludziska niy culi strachu jak śli bes las. Nawet po cimoku! Nô chyba że jich straszowały duchy abo utopce! Wtyncos uciekali aże uciekali! Tak sie boli. Ale żodno ludzko siła jich niy poradziyła zestrachać tak fes, żeby bes las niy iś.

Ale jednego roku na ludzi z Brzynskowic a tysz z Brzezinki pod blady strach. I to niy skiż duchôw, ino skuli dwôch rabsikôw, ftorzi se prziśli niy wiadômo skônd! I te rabsiki znodli se siedziba w losku za Podlasym, niydaleko fyśtrôwki, ftoro haf stoła. Wołali na nich Eliosz i Pistulka. A godało sie uo nich wszyndy! I to rostômajcie. Jedni godali, że to uokropne chachary i niy przepuszczôm żodnymu, jak go w lesie trefiôm. Inksi padali, że to dobre ludzie, bo jak komuś krziwdowali, to brali za nich zymsta abo dowali pijôndze, jak fto był w biydzie. Jeszcze inksi godali, że do dobrych byli dobrzi, a do złych źli. I jak tu uo nich myśleć?

Jak se żyli wele fyśtrôwki na Brzynskowicach, to niydaleko swojich szałasôw tak niy rabsikowali, coby ludziska za wiela uo nich niy uosprowiali. Tôż Brzynskowioki mieli uode nich pokôj. Ale kaj ińdzi mieli uod nich utropa! Brzynskowioki wiela jich niy znali, ale jak ni mieli co jeś, to prziłaziyli do ludzi i chcieli chleba, wusztu abo zimiokôw. A wele tego losku, na Podlasie żył jedyn wiely gospodorz. I do niego zaglôndali jak jodła ni mieli. Aże to był chop ciynszki roboty, ale serce dobre mioł, to zowdy jym dowoł chleba, syra, a jak mioł jakigo wusztu to tysz sie ś`niymi dzielił. Besto rabsiki mu niy robiyli krziwdy, a tym barzij, jak jym dowoł jodło. Mało tego, tedy uowdy uostowiali mu jaki złoty talarek, coby mu pokozać, że uôni, chociosz rabsiki, to porzôndne ludzie! Zaś jak jednego roku była fes uostro zima, a mrozy trzaskały jak sto diosôw, to Eliosz z Pistulkôm zaglôndali do fyśtra, coby u niego nocować. Bo sie boli, coby niy pomarzli. Fyśter tam sie niy przeciwiył, bo widzioł, jake pistôule chopy noszôm. I sie boł, coby jego i jego familije żywota niy pozbawili.

Ale na Brzynskowicach uo istnych rabsikach było coros gośnij, a siandary z Mysowic coros barzi sie niymi interesowali. Bestôż chopy znodli se nowo siedziba. Jusz sama nazwa była uokropno. Piekło. Ja, wiycie to je na Brzezince. Dzisiej to haf stojôm chałpy, ale w casach tych rabsikôw to żodyn się tam niy zapuszczoł! Bo bagna były, a tysz jakeś stocki, co miały woda zaruściało a śmierdzônco. Besto ludzie wierzyli, co gynau na Piekle sôm bramy do tego świata złego, a po cołki uokolicy diosi harcujôm jak piernik! A kyj tam żodyn niy zaglôndoł ze strachu, było to nojlepsze do rabsikôw. Besto znodli se haf tako mało grota i do nij sie przekludziyli. I zaś grasowali po cołki uokolicy, ale Brzeziniokôm to tak fes niy doskwiyrali. Ale jusz dalij, kasik na Dzieckowicach abo na Krasowach to ja. Na Dzieckowicach ludzie byli biydni, to jich niy napodali, ale tysz był haf dwôr, a w niym żył se grof. Tôż sie niyros wybiyrali do lasa wele Dzieckowic a wahowali, cy casym niy jedzie sôm grof, abo jego ludzie i wtyncos jich napodali a rabowali. To jym zebrali pijôndze, a to złoto keta, to zaś jakesik pieszczynie. Tak samo na Krasowach, jak byli bogate gospodorze, ale jeś jym niy dali, to tysz jich napodali, a złote talarki zbiyrali!

A nojbarzi radzi byli, jak w Mysowicach były torgi. Wtyncos ludzie brali pijôndze i jechali kupować rostômajte rzecy. Ale wtyncos jedyn z rabsikôw stoł na drôdze a cylowoł z pistôule w takigo boroka, a jak był chned umarty ze strachu, to drugi podlatowoł, broł mu bojtel i uoba lecieli dali. A tyn, co mu zebrali pijôndze szeł do dôm, bo jusz było po ptokach. Pijôndzkôw niy było!

I tak se we swoji grocie na Piekle zbiyrali te zrabowane bogactwa. Ale tysz sie zacli boć, że jym ftosik tysz te skarby zebiere. Nojgorsze było, że syszeli, że kasik w lasach nad Przymsôm zamiyszkoł nastympny rabsik. W kôńcu zacli je zakopywać. To blisko swoji groty, to zaś pod drzewym wele fyśtrôwki na Brzynskowicach, abo kaj pod krziżym a kaplickôm. Skarby pochowali wszyndy, kaj sie do. I se przisiyngli, że przidôm po nie, jak bydzie jym cosik trza. A potym... potym zaś zacli lotać za niymi siandary, bo utropa z tymi rabsikami była corosto wiynkszo. I chopy przeniyśli się kaj ińdzi. Pośli fôrt jak się to godo! Ale pozakopowane skarby uostawiyli. Ino że chned jich chyciyli a potym zawarli do hyrystu i jusz nigdy tych skarbów niy wziyni. Za to niyjedyn był taki, co tych skarbów szukoł. Cy znod? A przizno sie ftosik do tego, że je bogocym? Przeca, że niy. Boby zaś prziśli jake rabsiki i mu to wziyni. Choby do muzeum!

Tômasz Wrôna

Słownik

a – i,

bes – przez,

besto - przez to,

bojtel – portfel,

chachary - źli ludzie,

chałpy – domy,

chned - za niedługo lub prawie,

cimok – ciemność,

diosi – diabły,

familijo – rodzina,

fes – bardzo,

fôrt – daleko,

ftoro – która,

ftorzi – którzy,

fyśter – leśniczy,

fyśtrôwka – leśniczówka,

gościniec - droga lub trakt handlowy,

grof – hrabia,

gynau – akurat,

haf – tam,

hyryst – więzienie,

istny - znany wszystkim,

kaj – gdzie,

keta – łańcuch,

kyj – kiedy,

padali – powiadali,

piechty – pieszo,

Piekło - część Brzezinki na północ od miejscowości, za linią kolejową,

pieszczynie – pierścienie,

pijôndze – pieniądze,

pistôule – pistolety,

piyrwy – dawniej,

Podlas - część Brzęczkowic między ulicą Ziętka a Kolejową,

poradziyła – umiała,

przekludziyli – przeprowadzili,

rabsik – rozbójnik,

radzi byli – lubili,

rostômajcie – różnie,

rostômajte – różne,

siandary – policjanci,

stocki – źródełka,

syr – twaróg,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

utropa – utrapienie,

wahowali – pilnowali,

wszyndy – wszędzie,

wuszt – kiełbasa,

zaruściało – zardzewiała, rdzawa,

zowdy - zawsze.