Pożarniczy Ikarus

Węgry zapisały się w historii powojennej motoryzacji nietypowo. Podczas gdy większość krajów produkowała osobówki i ciężarówki, na Węgrzech kluczową rolę odgrywały autobusy. Nietypowe były również samochody strażackie.

Historia Ikarusa sięga warsztatu kowalskiego założonego przez  Uhri Imre Kovacsa w 1895 r. w Budapeszcie. Kovacs rozpoczął działalność od produkcji bryczek konnych. W 1921 r. władze Budapesztu zamówiły u niego wykonanie zabudowy autobusowej na kilkunastu zagranicznych podwoziach. Był to czas rodzącej się w Europie komunikacji autobusowej. W 1928 r. firma Kovacsa wykonała tysięczną zabudowę autobusową. Dalszy rozwój firmy zahamował Wielki Kryzys z przełomu lat 20 i 30. XX w. Z chwilą rozpoczęcia II wojny światowej zaklasyfikowano zakład jako niezbędny dla celów strategicznych. Dzięki temu załoga uniknęła powołań do wojska. W latach wojennych prowadzono naprawę ciężarówek wojskowych, produkowano łodzie i mosty pontonowe oraz ciężarówki specjalistyczne dla wojska. W tym czasie zbudowano również pierwsze karoserie pożarnicze i karetki pogotowia. Za podwozia dla samochodów użytkowych posłużyły głównie marki niemieckie oraz węgierskie Mavag i Raba. W 1944 r. naloty alianckie zniszczyły w znacznej części hale fabryczne. 

Nowy rozdział historii rozpoczął się wraz z zakończeniem wojny. W ocalałych halach załoga naprawiała ciężarówki wojskowe, tym razem dla armii czerwonej. Bracia Kovacs, synowie założyciela, rozpoczęli budowę nowych hal w budapesztańskiej dzielnicy Matyasföld. Po wojnie Węgry znalazły się w radzieckiej strefie wpływów. W 1948 r. doszło do wywłaszczenia braci Kovacs. Majątek fabryczny przejęło państwo. W 1949 r. przyjęto dla zakładu nazwę Ikarus na cześć mitologicznego bohatera. Produkcję zdominowały autobusy. W 1962 r. rozpoczęły się rozmowy na szczeblu rządowym w sprawie połączenia fabryk i mniejszych zakładów w kombinaty. W styczniu 1963 r. połączono Ikrausa z fabryką maszyn w Szekesfehervar. W oddziale tym wykonywano od 1958 r. zabudowy specjalistyczne na podwoziach węgierskiej firmy Csepel. Pod szyldem Ikarusa powstawały w Szekesfehervar ciężarówki pożarnicze, beczkowozy, ponadto samochody warsztatowo-naprawcze, do transportu mebli, mleka i chłodnie. 

Pożarnicze Ikarusy produkowano w latach 1964-1965 w filii w Szekesfehervar. W ten sposób próbowano uniezależnić się od importu. Model oznaczono symbolem 526. Wersję pożarniczą zbudowano na podwoziu Csepel 344 z napędem na cztery koła. Maksymalna prędkość pojazdu wynosiła 82 km/h. W kabinie zlokalizowano przedział dla dziewięcioosobowej załogi. Pod siedziskami umieszczono skrytki na narzędzia. Do kabiny wchodziło się przez harmonijkowe drzwi, podobne do rozwiązania stosowanego w autobusach. Karoserię wykonano z tworzywa sztucznego, co stanowiło ewenement w samochodach pożarniczych. W części pożarniczej ulokowano zbiornik na wodę o pojemności 2 tys. litrów.

Pożarniczy Ikarus należy do grupy mało znanych pojazdów tego typu w Europie. Używały go straże pożarne na Węgrzech, gdzie model ten spotkać można sporadycznie w muzeach i kolekcjach prywatnych. Rozwój fabryki Ikarus w Budapeszcie oraz aspiracje do stania się największym producentem autobusów na świecie spowodowały przeniesienie montażu autobusów także do zakładu w Szekesfehervar. Z tego powodu zaprzestano produkowania samochodów specjalistycznych na rzecz autobusów i przyczep autobusowych. 

Dariusz Falecki

Literatura:

J. Janos, A tuzrendeszet fejlodese az oskortol a modern idokig. Budapest 1986.

Ch. Suhr, Ikarus. Büsse für die Welt. Halle 2014.

Pożarniczy Ikarus 526 z karoserią z tworzywa sztucznego