Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Grof Arco

We Kopciowicach stoji starodowny dwôr. Pod jedyn cos, a było to chned dwiesta lot nazot, żył w nim jedyn grof. Mianowali go Arco. Grof Arco to był uokropny gizd! Rzôndził twardo swojymi chopami Kopciowianami. Ale żeby ino! Uôn mioł wielo radoś, jak kogo krziwdowoł!

Jak kogo chycił, że mu broł drzewo z lasa, to mu przipoloł nogi uogniym! Abo go wiyszoł gowôm do dołu i tyn borok tak dugo wisioł, aże umar. Ale to jeszcze nic! Jednego dnia jeździł po Kopciowicach i szczyloł do ludzi. Camu? Bo tak mu sie podobało. A fto mu môg zabrônić, kyj wszysko było uod niego? A co sie wyrobiało na zômku? Sam we śpichlyrzu był hyryszt. Szło trefić do niego za bele co. A sam chopôw dowali do dybôw, abo prali tych borokôw aże wyziônyli ducha! Abo były take fes wiele kety. Wtyncos grof Arco zakuwoł do nich ludzi i trzimoł w hyryszcie, aże pôminyli! Ja, tyn grof fes źle zapisoł sie w historyji Kopciowic. Ale skuli tego, jak ludzi traktowoł, grofa niynawidzili. Ludzie go niynawidzili z cołkigo serca, ale nojwiyncyj z tych familijôw, ftore ukrzywdził. Baby uod chopôw i jejich bajtle. Niy poradzili wybocyć tego, co jejim uojcôm nawyrobioł.

Ale kożdy musi pôminôńć. Cy je biydny, cy bogaty. Kożdy stanie przed PônBôckym i zdo rachunek z tego, co wyrobioł na świecie. I prziszła tysz śmiertka po grofa Arco. We Kopciowicach zapanowała wielo radoś! To niy je normalne, że ludzie sie radujôm, jak fto pôminie. Ale jak umar taki gizd uognisty jak kopciowski pôn, to naprowda ni ma co sie dziwować, że ludzie byli radośni a tańcowali i śpiywali po chałpach dziynkczyniynia, że noreście PônBôcek posłoł tego stopierôna haf, kaj jego plac - do stu diosôw! Nô, ale jak był pogrzyb, to cołko wieś na niego poszła. Bo ludzie kcieli widzieć, jak noreście go sprawiydliwoś bożo dosiyngo. Mszo była w Chełmie w kościele, a potym trumna z grofym zawiydli na smyntorz chełmski i sam go pochowali. Wszyjscy byli radzi ino nojbliższo familijo smutno. I wszysko by było piyknie, ale...

Na drugi dziyń rano farorz chełsmki szeł z fary do kościoła mszo uodprowiać. Wejrzoł jak co rano na smyntorz, coby za swojich parafianôw porzykać pociyrz i... aże go zmroziło! Miyndzy grobami uobocył jak na kupce ziymi stoji jakosik trumna! A trocha dali stoło pora babek, ftore tysz szły na mszo do kościoła. Podeszeł bliżyj, a zaglôndo, cyja to może być trumna. Jernika, dyć to uod grofa Arco! Podeszeł ku babkom.

- Szczyńś Boże! A co sie tykej wyrobio?
- Szczyńś Boże farorzu! Dyć niy wiymy! Szły my do kościoła, a tu
zaglôndômy i widzymy, że ziymia wyciepła grofa na wiyrch.
- Jak to ziymia wyciepła? Co to godocie!?
- Katać niy wiycie, jakim był cowiekym. Wiela ludziom sie
nakrziwdowoł! Takigo chachora to pewnikym świyncôno ziymia niy
przijyna!
- Wiym, jaki grof byli, ale to sie niy trefio, coby ziymia
wyciepowała umartych!
- A jednak, farorzu, widzicie, że sie trefio!

I pośli wszyjscy na mszo. A po mszy jak babki poszły do chałpôw, po cołkim Chełmie i Kopciowicach gruchła wieść, że grofa Arco za wszysko złe, co sie nawyprowioł, świyncôno ziymia na smyntorzu przijôńć niy chciała! Powioło grozôm, a nojwiyncyj u tych, ftorzi krziwdowali drugich! Ludzie cołki dziyń uo nicym inkszym niy godali! A farorz zawołali groborza i kozali mu trumna zakopać nazot do grobu. Coby wszysko było jak sie noleży, poszeł z groborzym i stoł durś nad grobym, podwiyl groborz swoji roboty niy skôńcył.

Rano leci do kościoła na mszo i widzi, że zaś pora babek stoji na smyntorzu i sie żegnajôm a rzykajôm. I widać, że sôm fes zestrachane. Zaglôndo w strona grofowego grobu i stanył jak wryty! Bo na kupie ziymie zaś widać stoć grofowo trumna ze samym grofym przeca! Puścił sie biegym ku grobowi.
- Co sie tukej wyprowio?
A babki na to:

- Dyć my wôm jusz wcora godały, że takigo cowieka to świyncôno
ziymia niy chce przijôńć. Trza bydzie grofa kaś ińdzi pochować, coby
niy był we świyncônyj ziymi!
- Co wy to godocie. Kożdy uokrzczôny mo być pochowany we
poświyncônyj ziymi!
- Ale widzicie, że tego ta ziymia niy przijmuje!

I zaś cołki dziyń w Kopciowicach uo nicym inkszym niy godali. Jedni ze zgrozôm, inni ze śmiychym, jak to nawet smyntorz sie uodpoco złymu grofowi! A farorz zawezwoł groborza i zaś pochowali grofa do
grobu. I tak sie dzioło bes cołki tydziyń. Babki, co szły do kościoła codziyń widziały, jak trumna z grofym Arco je wyciepniynto ze grobu, a farorz sie ino nerwowoł! I myśloł, cy to niy zymsta jakiś familiji, ftorych ukrziwdził grof, cy richtig świyncôno ziymia niy chce go do sia przijôńć. Utropy skiż tego mioł kupa. Bo co powiy, ja przidzie familijo grofa? Jak wachowoł smyntorza? I richtig, po poruch dniach do farorza zawitali krewni grofa. Ale niy gorszyli sie na niego ino na to, co sie wyprowiało na smyntorzu. Pedzieli farorzowi, że grôb uod grofa Arco uobtocôm potym z kety. A na pômniku napiszôm przeklyństwo do tego, fto bydzie chcioł naruszyć spokôj grofowi. Farorz trocha sie uopiyroł uo te przeklyństwo, bo to jak klôntwy ciepać? To sie niy godzi! Ale w końcu doł se przegodać. I tak familijo grofa zrobiła jak farorzowi pedziała. Na środku grobu postawili wiely krziż, a na nim stoło: „Vertluhe sie wer Ruhe meine Gebeine”, co by po naszymu było „Przeklynty bydzie, fto naruszy spokôj mojigo uodpocywanio”. A na dodatek nauobkoło grobu postawili potek z kety. Ale takij srogij, z kolcami, jak korôna ciyrniowo. I uod tego casu ziymia przestała wyciepować grofa z grobu. Ale pamiyńć uo złym grofe uostała. A starzi ludzie w Kopciowicach i Chełmie do teraska uosprowiajôm ze strachym uo diobelskich postympkach grofa i uo tym, jak go wyciepowała świyncôno ziymia na chełmskim smyntorzu!

Tomasz Wrona

Na zdj. grób grofa Arco na cmentarzu w Chełmie Śl.

Słownik
baby – żony,
bajtle – dzieci,
borok – nieboraczek,
chachor - ktoś zły,
chned - za niedługo,
diosi – diabły,
doł se przegodać - dał się przekonać,
drzewo – tu:drewno,
durś – stale,
familije – rodziny,
fara – probostwo,
farorz – proboszcz,
fes – bardzo,
fto – kto,
gizd - diabeł lub zły człowiek,
godocie – mówicie,
gorszyli się - denerwowali się,
grof – hrabia,
hyryszt – więzienie,
inkszy – inny,
kaś – gdzieś,
katać - słowo pytające lub potwierdzające następne zdanie
(odpowiednik czyżby),

kety – łańcuchy,
krziwdowoł - wyrządzał krzywdę,
kupa – dużo,
mianowali – nazywali,
nazot - z powrotem,
nawyrobioł – nawyprawiał,
niy poradzili - nie umieli,
niy trefio - nie zdarza,
pociyrz – modlitwa,
podwiyl – dopóki,
pôminyli – umarli,
porzykać - pomodlić się,
pot – płot,
prali – bili,
przeca – przecież,
puścił sie biegym - zaczął szybko biec,
radujôm sie - cieszą się,
richtig – rzeczywiście,
sam – tutaj,
skuli tego – z tego powodu,
smyntorz – cmentarz,
srogo - dużych rozmiarów,
szło trefić - można było spotkać,
stopierôn - ktoś bardzo zły,
śmiertka - demon śmierci przedstawiany jako biały szkielet w białej
szacie z kosą,
uobocył – zobaczył,

uobrocôm – otoczą,
utropa – utrapienie,
wachowoł – pilnował,
wyciepła – wyrzuciła,
wyrobio – wyprawia,
wtyncos - w tym czasie,
zawiydli – zaprowadzili,
zestrachane- wystraszone.