Pocztówki „Salonu Malarzy Polskich” w Krakowie

Od 1895 r. działała w Krakowie firma wydawnicza „Salon Malarzy Polskich”. Jej właścicielem był Henryk Frist. Szacuje się, że „Salon Malarzy Polskich” wydał ok. 10 tysięcy pocztówek, co stanowiło niebagatelny wkład w rozwój kultury narodowej.

Historia przedsięwzięcia sięga Żyda Jakuba Mendela Himmelblaua, który w połowie XIX w. prowadził w Krakowie handel książkami. Himmelblau miał czterech synów i cztery córki. Jedna z córek poślubiła Henryka Frista, Żyda z Tarnowa. Młoda para zamieszkała w Krakowie. W 1875 r. Fristowie kupili kamienicę przy ul. Floriańskiej 37. Na parterze otworzyli sklep. Handlowali ramami do obrazów i przyborami do pisania. H. Frist, miłośnik sztuki, parał się również wyceną obrazów.

Właściciel sklepu zwrócił uwagę na nowość, jaką były karty pocztowe. Sprowadzał je z Niemiec i sprzedawał w sklepie. Oprócz kart korespondencyjnych, posiadał w ofercie pocztówkowe reprodukcje obrazów europejskich mistrzów. W Krakowie nie brakowało malarzy rodzimych. Tworzyli w tym czasie m.in. Jacek Malczewski i Juliusz Kossak. Henryk Frist zaproponował obu wykup ich obrazów wraz z prawem do ich reprodukcji na pocztówkach. Interes świetnie się rozwijał. Mieszczanie krakowscy i turyści mieli możliwość kupowania namiastki wielkiej sztuki za małe pieniądze.

H. Frist wieszał zakupione obrazy w pomieszczeniach kamienicy. Z biegiem lat powstała imponująca galeria. Firma Frista przyjęła nazwę „Salon Malarzy Polskich”. Henryk First pozyskał do współpracy Jana Matejkę, Juliana Fałata, Lucjana Adwentowicza i Piotra Stachiewicza. Szczególną rolę odegrał jednak Juliusz Kossak, który malował na zlecenie Frista niezliczone ilości widoków Krakowa wydawane na pocztówkach. Co ciekawe, w celu uzyskania wysokiej jakości, pocztówki „Salonu Malarzy Polskich” drukowano w najlepszych drukarniach w Niemczech.

Henryk Frist rozszerzył działalność o produkcję pocztówek artystycznych, etnograficznych i życzeniowych. Wydawał także widoki galicyjskich miast. „Salon Malarzy Polskich” wydawał też pocztówki patriotyczne. Były one formą podtrzymania ducha narodowego w czasach zaborów. Kraków, jako miasto królewskie i dawna stolica Polski, świetnie się ku temu nadawał. Na pocztówkach przedstawiano Wawel, Kościół Mariacki, Kopiec Kościuszki, czyli miejsca o wybitnie patriotycznej wymowie. Na stronie z widokiem umieszczano zwykle godło Polski i flagę (patrz ilustracja).

Henryk Frist zmarł w 1920 r. Przedsiębiorstwo przejęli synowie: Juliusz i Józef. Po odzyskaniu niepodległości bracia założyli w Krakowie własny zakład graficzny pod nazwą „Akropol”. Oprócz pocztówek drukowano plakaty, prospekty, reprodukcje obrazów, kalendarze i albumy. Kres wydawnictwu „Salon Malarzy Polskich” przyniósł wybuch wojny. Fristowie opuścili Kraków i udali się na wschód. Julian Frist zginął z rąk nacjonalistów ukraińskich, którzy ręka w rękę z Niemcami mordowali Żydów. Jego brat - Józef Frist zginął w 1943 r. na terenie Związku Radzieckiego. Przedsiębiorstwo Fristów przejęli Niemcy i przerobili na własne potrzeby. Po wojnie zakład upaństwowiono.

Dariusz Falecki

Na zdj.: Pocztówka patriotyczna wydana w 1905 r. przez firmę „Salon Malarzy Polskich” Henryka Frista. Na pocztówce galary z węglem na Wiśle koło Wawelu