Niydzielne ryby. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Na Dzieckowicach żyła jedna familijo. Uojcowie mieli nojprzôd dwóch synôw, a po poruch latach urodził jim sie trzeci. Jak ci starsi chopcy podrôśli, to radzi lotali nad Przymsza. Matka zakozali jim do rzyki włazić, to ino ciepali do nij kamynie a zaglôndali, jak daleko wpadnôm. Potym ciepali kôncki drzewa abo kory, bo niby to były galary, ftore po Przymsie pływały. I tako to mieli chopcy zabawa.

Ale jak jusz byli takimi modziokami, co jusz na zolyty zacli lotać, to z dziouchami chodzowali nad rzyka szpacyrować. I radzi zacli we rzyce pływać. Ale chopcy widzieli, że we rzyce pływajôm fajne ryby i to cołkym sroge. Besto zacli sie interesować, jak te ryby chytać.

Chopcy mieli sômsiada, takigo starego Francka, ftory cołki żywot ryby chytoł. To jak mu pedzieli, coby jich naucył je chytać, to sie chop uradowoł. Nojprzôd pokozoł jim jak se zrobić wyndka. Kozoł znojś taki fajny patyk, a potym pokozoł jaki sznôr wiônzać, coby sie niy urwoł, jak sie ryba chyci. Na kôniec pokozoł, jak wiônzać hocek do tego sznôrka. I co dować na tyn hocek. Bo jak sie chciało chycić szczupoka, to musiała być glizda abo mało rybecka. A jak karpa, to zaś stykła buła chleba.

Po takich szkołach chopcy wybrali sie na ryby ze starym Franckym. Kożdy zaciepuje swoja wyndka. Co rusz, Francek wyciôngo ryba, a chopcy nic! Żodno ryba niy chce ku nim iś. Normalnie jak zaklynte. Jak chopcy zacli jusz przezywać po cichu, stary Francek jim pedzioł ino jedno

- Niy starejcie się. Hańdowni godali „Ubung macht meister” - ćwiczynie robi majstra. Jak bydziecie durś ryby chytać, to sie naucycie.

I tak richtig było. Chopcy ros dwa chycili grajfka do chytanio rybôw a zowdy naznosili do dôm jich w piguły!

Jednego razu, a była to niydziela, chopcy prziśli z kościoła, zjedli uobiod i łokropnie jim sie cniło. Myśleli, kaj by tu iś i wymyślili, że pudôm nad rzyka ryby chytać. Wziyni wyndki i pośli. Ale jakoś niy bardzo te chytanie jim szło. Żodno ryba niy chciała dać sie chycić. I jak jusz myśleli, że przidôm do dôm z prôżnymi rynkami, uoros jedyn z nich chycił takigo wielego szczupoka! Ale takigo dorodnego to jeszcze niy widzieli. Wciepli go żywego do miecha i drapko polecieli do chałpy.

Matka, jak go uobocyła, to była fes rada, ale przi niydzieli niy chciała z tôm rybôm robić. Besto kozała chopcôm w kômôrce naloć wody do małyj waniynki i tam trzimać szczupoka do jutra, coby go zaczaś, wybebeszyć i upiyc na uobiod.

Wiecôr trocha posiedzieli i pośli spać. Ale tak wele dwanostyj uoros matka posyszała, że cosik we dźwiyrza wali. Uobudziło jôm to i ros dwa sie uoturała, bo pojyna, co wie wyprowio. Ale przôd myślała, że ftosik wali we dźwiyrza, co szły na dwôr. Dopiyro po chwili posyszała, że to ftosik wali we dźwiyrza z kômôrki! Wystraszyła sie, że to może jaki złodziyj. Wiycie, Dzieckowice sôm nad granicôm i niyros sie trefiało, że zza wody prziłazili rostômajci ludzie a kradli, co popadło. Besto drapko pobudziła swojich synkôw, a kozała jim uobocyć, fto abo co tak wali we dźwiyrza uode kômôrki. Chopcy nasuchujôm i richtig. To dźwiyrza do kômory. Uotwiyrajôm te dźwiyrza, a tu wyłazi utopiec! Przelynkli się go fes. Ale uôn ino rynkom jim grozi a godo:

- Żeby wôm sie wiyncyj niy chciało w niydziela na ryby iś! Jak jo jeszcze roz byda wos widzioł iś na ryby w niydziela, to jusz do dôm niy przidziecie! Jo wos tam byda wachowoł. Już sie niy starejcie! I poszeł ku rzyce. A chopcy jusz nigdy niy śmieli iś nad rzyka w niydziela ryby chytać, ino jak przistoło porzôndnym ludziôm, świyntowali niydziela jak sie noleży!

Tômasz Wrôna

Słownik:

a – i,

chyci – złapie,

chytać – łapać,

ciepali – rzucali,

cniło – nudziło,

drapko – szybko,

durś – stale,

dziouchy – dziewczyny,

dźwiyrza – drzwi,

fajny – ładny,

familijo – rodzina,

fes rada - bardzo chętnie,

ftory – który,

galary - barki rzeczne,

glizda – dżdżownica,

grajfka – żyłka,

hańdownij – dawniej,

hocek – haczyk,

kaj – gdzie,

kômôrka – spiżarka,

kôncki – kawałki,

miech – wór,

modzioki - młodzi chłopcy,

radzi lotali - chętnie chodzili,

polecieli – pobiegli,

prôżne – puste,

rostômajte – różne,

richtig – rzeczywiście,

sroge – duże,

starejcie się - martwcie się,

uojcowie – rodzice,

utopiec - demon wodny żyjący w rzekach, potokach i stawach na całym Górnym Śląsku,

wciepli – wrzucili,

wele – obok,

włazić – wchodzić,

wybebeszyć – wypatroszyć,

zaciepuje – zarzuca,

zolyty- randka.