Nigdy utopca niy widziałach. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Moja babka przeżyła cołke życie w Dzieckowicach. Ja, tu sie urodziła, tu posała gyńsi a krowy, tu lotała do szkoły, jeszcze przed wojnôm. Noreście w Dzieckowicach sie wydała, tukej uodchowała swoje bajtle, a potym pômogała wychowywać swoje wnuki. Przeżyła cosik kole dziewiyńdziesiyńciu lot. A jak umarła, to tysz uostała pochowano na dzieckowim smyntorzu. Cołke życie w Dzieckowicach.

Nasza wieś zowdy była zwiônzano z wodôm. Tukej płynie rzyka Przymsza, tukej były tysz strugi a stowy. A potym jeszcze zalyw na piaskowni. Wszyndy pełno wody! Wszyndy! To było fajne, bo ludzie zowdy mieli świyże ryby, bo sie szło uokômpać, jak było fes gorko, bo uod wody to zowdy lecioł chłôdny wiater. A bes zima to zaś uod rzyki szło jakeś take ciepło. Besto dzieckowske gospodorze zacynali roboty na polach nojpryndzyj. Jeszcze zanim ci z Kosztôw abo Krasôw zacli. Besto tysz i żniwowali pryndzyj i kopali kartofle. Jakoś to było inaczyj.

Moji babce dobrze sie na tych Dzieckowicach żyło. Ino miała jedyn problym. Skuli tego, że wszyńdzie było pełno wody, żyły w nich utopce. Wiycie, take stworoki, co były na meter wysoke, a skôra miały zielono. Żyły we wodzie, a rade porywały ludzi i jich topiły. Skiż tyj wody idzie pedzieć, że Dzieckowice utopcami stoły! Besto, jak jusz babka była mało, to jeji uojcowie i jeji dziadkowie niyros jôm przestrzegali, coby do wody niy właziła, bo jôm utopce porwiôm i utopiôm. Tak jak to niyjednego z Dzieckowic potopiły.

Nawet jak babka chodziła se poszpacyrować nad rzyka, to zowdy syszała, że mi ino dać pozôr na utopce. Bo to uokropne stworoki. I tak ciekawoś babki była coros to wiynkszo. Bo co prowda, niy chciałaby być uotpiôno rykami tego chachara, ale zowdy była ciekawo, jako tyn zielony stworok richtig wyglôndo! Besto na szpacyrach nad rzykôm zaglôndała, czy aby na brzegu kaj niy siedzi utoplec. Ale nigdy takigo niy widziała.

Jak ino ftoś prziszeł, a pedzioł, że nad rzykôm, abo nad farorzowym stowym widzioł utopka siedzieć na brzegu, abo pływać we wodzie, babka zowdy leciała tam, a zaglôndała, cy aby niy dojrzy tego wodnego gizda. Ale katać! Niy poradziła go dojrzeć i fertig!

Jak było darcie piyrzo, to hańdowni baby naprowda fes dużo uosprowiały uo bele cym. Śmiychu było kupa, bo i wice sie uosprowiało i co sie kômu cosik śmiysznego przitrefiło. Ale tysz było strasznie, bo baby uosprowiały uo duchach a inkszych demônach. Abo uo utopcach. Jak straszyły, jak topiły ludzi, jak robiły jim na bozny. I moja babka zowdy suchała uo tych utopcach z zainteresowaniym. Niy, uo duchach to niy chciała suchać, bo sie jich sama boła, ale uo utopcach? Camu niy? I suchała, co te utopce  robiły, kaj pochały, kaj je ludzie widzieli. I zowdy po takich szkubackach babka se szła tam, kaj godali, że były utopce. Ale nigdy utopca niy widziała. Mimo, że naprowda dużo jich szukała na brzegu Przymszy abo nad stowami, to jednak nic niy uobocyła. Pora razy coś na wodzie klasło. Babka jusz myślała, że to jôm utopek prôbuje nastraszyć i to uôn klasko szłapkôm uo woda, ale niy, pokozało sie, że to ino ryba z wody wyskocyła. I tela było tego utopca.

Ja, za bajtla babka mi naprowda dużo uosprowiała uo tym, jak życie wyglôndałao, jak sie ciynżko robiło, jak to było na świynta i bes tydziyń. Jake były zwycaje i prziwiarki. Ale uo jednym babka godała tak: „nigdy utopca niy widziałach, mimo że sie naprowda starałach i zowdy łaziłach tam, kaj inni utopce widzieli”.

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i, bajtle - dzieci, besto - przez to, chachar - ktoś zły, dać pozôr - zwrócić uwagę, fertig - gotowy, gizd - diabeł, ktoś zły, hańdowni - w dawniejszych czasach, katać - czyżby, kupa - dużo, lotała - chodziła, pochały - rozrabiały, prziwiarki - zabobony, rade - lubiły, richtig - rzeczywiście, skiż - z powodu, skuli - z powodu,  smyntorz - cmentarz, strugi potoki, stworoki - potwory, szkubacki - darcie pierza, uosprowiały -opowiadały, wice - dowcipy, wszyndy - wszędzie, wydała sie - wyszła za mąż, zowdy - zawsze.