Mszo w noc po Wszyskich Świyntych. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Kożdy stary smyntorz mo swoje prziwiarki uo duchach. Przeca sam chowie sie ludzi, a niyros, jak tysz nôm godajôm starziki, widać duchy. Besto ludzie sie bojôm iś na smyntorz w nocy. Bo za dnia to sam tak strasznie ni ma, a ludzie radzi uodwiydzajôm swojich bliskich. Przeca tysz trza jym pouosprowiać, co w dôma sychać.

Jak byłach mało, to tedy uowdy na jesiyń baby sie słaziyły po chałpach piyrze drić. Dyć kożdy piyrwy chowoł gyńsi, to piyrzo mioł kupa. A trza było dziousze na wydaniu narychtować ausztojer, a w tym ausztojerze trza było mieć pierziny a zogôwki. Besto darcie piyrzo musiało być, coby te pierziny a zogôwki narychtować. Jak sie baby zeszły, to niy ino piyrze darły, ale tysz dużo uosprowiały. Jo siadałach w kôncie, coby mie żodyn niy widzioł, a suchałach, co tysz ciekawego te baby pedzôm. A niyros to były take uokropne rzecy, że potym niy spałach cołko noc!

I tak kyjsik zeszło na duchy. I dowiedziałach sie, jako to we wszystkich świyntych i dziyń zoduszny z tymi duchami bywało. Zowdy piyrszego listopoda po połedniu, ludzie chodzili na brzeziński smyntorz. Zapolali świycki i znicze, dowali kwiotki a wińce. Palmôw wtym casie jeszcze sie niy dowało. Bo wińce były robône z durś zielônyj chojny, co uoznocało żywot wiecny, a winiec był w kole, a to znacy, że ni mo kôńca, czyli tysz je wieczne.

Nô ale ludzie rzykali za umartych, a potym śli we procesyji, kaj sie rzykało za umartych rôżaniec. I tak to było we Wszyskich Świyntych. Ale jak sie mrocyło, to za dugo po cimoku na smyntorzu niy uostowali. Bo sie boli. Ludziska wierzyli, że po cimoku to poleku duchy wyłaziyły ze swojich grobôw a potym łaziyły po smyntorzu. A jak jakigo żywego w tym swojym cysorstwie umartych capli, to go jusz niy puścili. Uo niy! Musioł taki borok uostać ś`niymi na wieczne casy.

Tedy uowdy duchy uopuszczały smyntorz i szły uobocyć, co tam u nich w dôma sychać. Cy sie dobrze wiedzie, abo fto mo jako nowo biyda. Jak poza smyntorzym kogo żywego trefiyły, to go ino postraszyły. A tyn żywy uciekoł wiela wlazło, abo jeszcze feści rzykoł za duszycki. Tak samo we chałpach. Ludzie tego wiecora byli cicho i spôminali swojich umartych, a co nojwożniyjsze za nich rzykali. I wtyncos duszycki uostowiali tako chałpa w spokoju. Ludzie tysz wiedzieli, że w tako nocka duszycki mogôm jich uodwiedzić, besto na uoknie uostowiali jakeś jedzynie abo maszkety, coby duszycki môgły se pojeś abo i nawet pomaszkecić przed drôgôm na smyntorz i na drugi świat.

Ale kożdo duszycka, co prziszła ze smyntorza musiała uo pôłnocku być nazot na smyntorzu. Bo tukej robiyło sie to, co nojwożniyjsze.

Jak wybiyło dwanoście w nocy, to duchy zacły sie zbiyrać na brzezińskim smyntorzu. Te, co lotały po świecie, przilatowały z tego świata, a te, co wolały se jeszcze pospać we swojich grobach, wyłaziyły z tych grobów. A potym wszyjscy zbiyrali sie wele kaplicy uoblecyni w duge biołe koszule. A potym przilatowały duchy brzezińskich farorzôw. I wtyncos zacynała sie procesyjo duchôw. A procesyjo prowadziył tyn farorz, ftory był w Brzezince nojdużyj. I cołko procesyjo szła po alejach a drôżkach miyndzy grobami i nawiydzała kożdy grôb uod ludzi, ftorzi sam byli pochowani. A jak jusz uobeśli stary smyntorz, to procesyjo szła na nowy smyntorz i zaś uobchodziyła kożdo alejka i nawiydzała kożdy grôb. Aże doszła do krziża, ftory stoł na środku nowego smyntorza. Tam trocha procesyjo postoła, a potym wrocała na stary smyntorz.

Jak jusz procesyjo duchôw prziszła nazot ku kaplicy na smyntorzu, to duchy farorzy zacły sie szykować do uodprowianio mszy. A wszyske duchy ze smyntorza stanyły nauobkoło kaplicy. Potym zacła sie mszo umartych. Mszo uodprowioł duch tego farorza, ftory farorzowoł w Brzezince nojdużyj. A reszta farorzôw mu asystowała. Wszyske duszycki na tyj mszy szły na uofiara. I dopiyro jak sie mszo umartych skôńcyła, duchy wrocały do swojich grobôw.

I tak, jak niy wolno było żywym być po cimoku na smyntorzu, tak samo żodyn ze żywych niy śmioł być na smyntorzu w casie procesyji umartych. A jak była mszo to tysz niy śmieli ludzie być na smyntorzu. Bo jakby ftosik był i widzioł procesyjo duchôw, a potym jejich mszo, to duchy by go zebrały ku sia, a wiyncyj do świata żywych by niy wrôciył.

Mało tysz było tak uodwożnych, żeby w noc miyndzy Wszyskimi Świyntymi a Dniym Zodusznym łazić po cimoku wele brzezińskigo smyntorza. Groza była wielo miyndzy ludziami, a strach, coby niy trefić ducha jeszcze wiynkszy. I niy wiadomo, coby zrobiyły duchy, jakby po blisku na drôdze wele smyntorza uobocyły żywego? Czy by go zebrały ze sobôm? A może by taki umar ze strachu sôm? Ludzie na Brzezince wiedzieli, że sie niy werci ryzykować.

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

ausztojer - wyprawa ślubna,

besto - dlatego,

borok - nieborak,

capli - dorwali,

chowoł - hodował,

cimok - ciemność,

cysorstwo - cesarstwo (w języku polskim raczej używa się słowa królestwo),

dzioucha - dziewczyna,

feści - bardziej,

ftory - który,

godajôm - mówią,

kupa - dużo,

ku sia - do siebie,

kyjsik - kiedyś,

maszkety - dobre rzeczy do jedzenia lub słodycze,

mrocyło sie - robiło się ciemno,

nauobkoło - dookoła,

narychtować - przygotować,

nazot - z powrotem,

pedziały - powiedziały,

piyrwy - dawniej,

poleku - powoli,

pomaszkecić - zjeść słodycze,

pouosprowiać - poopowiadać,

przeca - przecież,

radzi - lubili,

rzykali - modlili się,

sam - tutaj,

słaziyły - schodziły się,

starziki - starzy ludzie, dziadkowie,

szykować sie - przygotowywać się,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trefiyły - spotkały,

trza - trzeba,

uoblecyni - ubrani,

wele - obok,

werci sie - warto,

zogôwki - poduszki,

zowdy- zawsze.