Mały utoplec. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Hańdowni to chned w kożdyj chałpie chowali krowa. Bo to fes dobro gowiydź była! Zarła trowa, a dowała mlyko. Z tego mlyka szło zrobić kiszka, syry, a nawet hauskyjza. Szło zebrać śmietônka. A ś`ni szło w maśnicce udziałać masła. A jako dobro była z tego maślônka! Nô i krowa miała mode. Jak były bycki, to szło je zabić i była dobro cielyńcina. A jak jusz trza było sama krowa zabijać, to była fes dobro uowiyńzina. Cołko familijo miała co jeś dugi cos.

Krowy trzimali w uoborze. Biydnijsi mieli tako we chałpie. Bogatsi stowiali jôm wele chałpy. Sam krowa spała. Ale bes dziyń trza było jôm dojić, uodbywać i prowodzać na łônka, coby se pozarła dobry trowy. I tym prowodzaniym na łônka zajmowały sie bajtle. Ale niy take malućke, bo te posały gysi abo kozy. Inoś take trocha starsze, co jusz lotały do szkoły, abo modzi, ftorzi jusz szkoła pokôńcyli. I côs tukej przi takich krować porobiać? Jedni brali bal do kopanio, inksi ksiônżka do cytanio. Jeszcze inksi sie ucyli do szkôł, abo śpiywali pieśnicki. Nô wiycie, take, co znali z chałpy abo ze szkoły. Tedy uowdy bajtle zbiyrali z chałpôw kartofle. Wtyncos robili fojerka i wciepowali te zimioki do popiołu. A potym mieli co jeś. Może i taki wiely maszket to niy był, ale przinojmi przi tyj nazartyj trowôm krowie niy lotali godni.

Tak tysz było w Dzieckowicach. Jak matki posyłały swoje bajtle z krowami, to jednego razu Zeflik, Ymil i Alfryd wziyni swoje krowy a pośli na łônkula nade Przymszôm. Krowy sie posały, a chopcy trocha pogônili sie, trocha pośmioli, wice pouosprowiali. Ale w kôńcu poculi, że majôm gôd. Nazbiyrali patyków i słożyli uogyń. A potym wyciôngli z kapsôw zimioki, ftore z chałpôw porwali i wciepli je do sobôtki. I tak chopcy piykli kartofle, a niy poradzili sie dockać, kyj bydôm miynke.

A Ymil przismycył z chałpy taki drôt. Tôż tym drôtym w fojerce grzeboł, a filowoł, cy jusz kartofle sôm miynke. A tu uoros, niy wiedzieć skônd, uoros prziszeł ku fojerce taki mały bajtel. I wele uognia siedzi. Nic niy godo, ino zaglôndo ros na jednego, ros na drugigo, zaś na tego trzecigo! A chopcy filujôm na niego. Co to może być?

Bajtle siedzôm a zaglôndajôm na gościa, ftory nic niy godo. A był uoblecôny tak jakosik dziwnie ino w tako fes krôtko koszula. Ale była tako krôtko, że mioł wszysko na wiyrchu. Że mu tak gańba niy było! Ale dalij zaglôndoł na chopcôw a nic niy godoł. W tym casie drôt ymilowy był w uogniu i cołki sie nagrzoł aże do cerwôności. To Ymil wziôn go i wraził w przirodzynie tego synka. A jak to Ymil zrobił, tak synek skocył i prosto pras do rzyki! Ale tak fes, że woda plusła może ze piyńć metrôw do gôry!

Jak to chopcy ujrzeli, to jusz wiedzieli, fto był gościym! Utoplec! Tak sie przelynkli, że wszyjscy pognali do swojich chałpôw! Krowy uostawili tam, kaj sie posły i polecieli jak pofyrtani. Ale z wielym strachym. Jak przilecieli do dôm, matki jich spytały, kaj te krowy sôm? Bajtle pouosprowiali, co sie trefiło, ale żodni uojcowie wiary tymu niy dali. I jeszcze chopcy dostali take szmary po rzici, coby popamiyntali, że sie krowôw samych niy uostawio!

Tômasz Wrôna

Słownik

A – i,

bajtle – dzieci,

bal – piłka,

chałpa – dom,

chned – niemal,

chowali – hodowali,

familijo – rodzina,

fes – bardzo,

filowali - zaglądali lub pilnowali,

fojerka – ognisko,

ftorzi – którzy,

gańba – wstyd,

gowiydź - zwierzę lub zwierzęta,

hańdowni – dawniej,

hauskyjza - ser domowy z kminkiem,

kaj – gdzie,

kapsa – kieszeń,

kiszka - kwaśne mleko,

kyj – kiedy,

maszket – smakołyk,

pofyrtani – szaleni,

pouosprowiali – poopowiadali,

pras – skoczył,

przismycył – przytaszczył,

rzić – tyłek,

sam – tutaj,

słożyli – zapalili,

sobôtka – ognisko,

syry – twarogi,

szmary – lanie,

szło - można było,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trefiło - wydarzyło się,

tukej – tutaj,

uoblecôny – ubrany,

uodbywać - karmić zwierzęta,

uowiyńzina - mięso wołowe,

utoplec - demon wodny zamieszkujący rzeki, potoki i stawy,

wciepli – wrzucili,

wele – obok,

zimioki - ziemniaki.