Ludziôm na uostuda. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Hańdowni to wszysko wyglôndało inacy. Ludzie stowiali małe chałpy, przodzi drzewianne, a potym murowane. Wielke chałpy to ino sie widziało w miastach. Jak sie chciało uobocyć bogato chałpa, to cowiek połaziył po drôgach, co w Mysowicach były. Ale niy szło sie ino te chałpy pouoglôndać, przeca to tak sie robiyło, kyj cowiek szeł do magistratu, gerichtu abo na torg. Ale tysz nauobkoło miasta niy było żodnych wielych blokôw. Sam były łônki a lasy.

Jak byście śli z miasta w strona Jônowa, ale tego wiyjskigo, bo przeca był jeszcze miyjski, to treficie na tako wielo łônka a pola. Godali na to Skotnica. Aże były to wiele pola a łonki, to godali Wielko Skotnica. A wiycie co to uoznoco? To wiele pastwisko do bydła. Uo Matko Świynto! Dobrze, że ludzie niy rozumiôm po starodownymu, bo fto by chcioł mieć chałpa przi drôdze, ftoro mianujôm wielko łônka do bydła! Przeca by sie wszyjscy śmioli. Ale ludzie niy rozumiôm, a nazwa piyknie wyglôndo, to żodyn niy norzyko. Ale to prowda. Piyrwy ludzie na tyj Skotnicy ni mieli chałpôw, ale za to posali kowy a barany. Ale tysz mieli pola, ftore uobrobiali. Uorali, sioli, żniwowali, sadziyli kartofle. Wszysko robili, co trza, coby były dobre urodne plôny. Dzisiej sam żyjôm ludzie a stojôm wysoke bloki. Tak to je, casy sie myniôm.

Môj dziadek mi uosprowiali, że trocha za tymi łônkami był stow. I to taki wiely stow. Ludzie sam tedy uowdy lotali na ryby, ale małowiela nachytali, bo sam płynyła corno woda ze huty, co na Szopynicach stoła. Abo z mysowskij gruby? Jusz niy boca. Ale dziadek godali, że jednego razu uod tego stowu ftosik zacon kopać rant. Dugi rant. Ludzie sie tymu dziwowali, bo przeca fto to môg robić i po co? A nojdziwniyjsze było to, że wleźli z tym rantym w pola dwuch gospodorzy. Ci sie nerwowali, a jedyn myśloł, że to tyn drugi mu kopie po polu. I besto chopy sie powadziyli. Ale tak brzidko, że aże takim wywołanym gospodorzôm niy pasowało. Na dodotek rant był kopany dali. Do ludzi było to dziwne, że kopane to było ino po nocach, jakby ftosik niy chcioł, coby wszyjscy widzieli jak robi. Nô ale dobre. Ros dwa i na Mysowicach i na Jônowie ludzie zacli godać, że to pewnikym diobły kopiôm, bo chcôm, coby ludzie mieli jako szkoda abo sie wadziyli. I richtig tak było. Podwiyl kopali na polach dwuch gospodorzy, tak sie uôni jusz wadziyli. I jejich familije tysz.

Noreście chopy posli po rozum do gowy. Bes nocka pośli na ta Skotnica uobocyć, fto to jym kopie tyn rant. I jak prziszeł pôłnocek, tak ujrzeli jak przileciały diobły. Miesiôncek fajnie świyciył, besto chopy dobrze jich widzieli. Mieli corno skôra, kopyta, brzidke pyski a rogi. A uocy jym sie świyciyły na cerwôno. I to te diobły nojprzod dały sie do kopanio rantu, a potym gośno sie śmioły. Bo tak sie radowały, że ludziom robiôm na uostuda. A do sia na uciecha, bo te gizdy zowdy były rade, jak sie ino dało narojbrować, coby ludzie sie wadziyli abo nawet sie prali. Tak to dwuch gospodorzy uobocyło, co jym a polu tyn rant kopie.

Ale tyj nocki to diobły swoja robota skońcyły. Dośli do dolinki i bes tyn rant cołko woda ze stowu zeszła a zaloła pola. Zniszczyła ludziôm to, co posioli a posadziyli. Jak to inksi gospodorze uobocyli, tak sie zacli miyndzy sobôm pierzińsko wadzić! No bo jak sie niy nerować, kyj cowiek sie narobi, a sam ftosik przidzie a wszysko mu popsuje. Bo co bydom jedli bes zima? To było do nich niypojynte.

I tak diobły narobiyli kupa uostudy. Dopiyro kyj ino te dwa gospodorze, ftore widziały diobłow kopać rant, zacli ludziom godać, co sie wyrobio, ludzie przestali sie wadzić. Ale côs, kyj woda ze stowu durś płynyła a pola zalywała. Besto chopy sie zgodali a wziyni sie i zasuli trocha tego rantu, coby ta woda przestała płynôńć na pola. Ale rano zaś było to uodkopane. To bes dziyń zaś zasuli trocha tego rantu. Ale za nocka zaś to było uodkopane. Nô siedym światôw mieli z tymi diobłami. Co to robić?

W kôńcu pośli do mysowskigo farorza. A tyn jym pedzioł, że ni ma rady, ino trza to wszysko poświyńcić a rzykać, coby diobły sie tego przelynkły. I tak zrobiyli. Na drugi dziyń prziśli farorz i cołke familije uod gospodorzôw, ftorzi mieli sam pola. Baby śpiywały nabożne pieśni a rzykały rôżaniec, a farorz świyńciyli cołke pola, tyn rant, co prowadziyl woda ze stowu i sôm stow.

W nocy chopy zaś prziśli, uobocyć, cy przidôm diobły. Ale niy. Cicho było i nic sie niy dzioło. Pokozało sie, że te rzykania a świyncynie farorzowe dało tela, że diobły na Skotnica jusz niy prziszły. Besto chopy dali sie do roboty a w pora dni zasuli cołki rant, co jym zalywoł pola. A potym woda poleku uopadła, a pola wyschły. Ino, że latoś to ni mieli za bardzo z tych polôw co zbiyrać. Tak to diobły porobiyły. Do sia na uciecha, ale ludziôm na uostuda.

Tômasz Wrôna

Słownik:

a - i,

baby - kobiety,

bes - przez,

bocyć - pamiętać,

chałpy - domy,

corno - 1. brudna, 2. czarna,

do sia - do siebie,

durś - ciągle,

fajnie - ładnie, dobrze,

familije - rodziny,

farorz - proboszcz,

fto - kto,

gericht - sąd,

gruba - kopalnia,

hańdowni - w dawniejszych czasach,

ino - tylko,

kyj - kiedy,

latoś - tego roku,

lotali - tu: chodzili,

magistrat - urząd miejski,

małowiela - niewiele,

mianujôm - nazywają,

miesiôncek - księżyc,

narojbrować - narozrabiać,

podwiyl - dopóki,

powadziyli sie - pokłócili się,

prali sie - bili się,

przodzi - wcześniej,

rade - chętnie,

rant - rów,

richtig - rzeczywiście,

rzykać - modlić się,

sam - tutaj,

stowiali- budowali,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

uciecha - radość,

uobrobiali - uprawiali,

uosprowiali - opowiadali,

uostuda - kłótnia,

urodne - tu: urodzajne,

wadzić sie - kłócić się,

wywołany - znany, szanowany,

zasuli - zasypali,

zgodali sie - zmówili się, dogadali się.