Lilpop Rau i Loewenstein i sprzęt pożarniczy

Początki firmy sięgają 1818 r., kiedy Anglicy Thomas Evans i Joseph Moris założyli w Warszawie odlewnię żelaza. Początkowo produkowano w tam szyny, sprzęt rolniczy i urządzenia dla przetwórni spożywczych.

W 1854 r. 60 proc. udziałów wykupili polski przemysłowiec Stanisław Lilpop i Niemiec Wilhelm Ellis Rau. W 1866 r. obaj przekształcili zakład w spółkę akcyjną. Dwa lata potem przystąpił do spółki baron Seweryn Loewenstein. Dzięki jego kapitałowi rozbudowano i unowocześniono produkcję. Rozpoczęto wytwarzanie silników parowych, taboru kolejowego, instalacji wodociągowych i pomp. Od 1873 r. oficjalna nazwa firmy brzmiała Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych Lilpop, Rau i Loewenstein Spółka Akcyjna. Po I wojnie światowej fabryka wznowiła działalność w 1919 r. W międzywojniu słynęła z produkcji wagonów kolejowych i lokomotyw elektrycznych.

W 1935 r. nastąpił przełom w dziedzinie rozwoju przemysłu ciężkiego w Polsce. Po kilku latach dotkliwego kryzysu, z inicjatywą stworzenia przemysłu samochodowego w Polsce wyszedł ówczesny wicepremier i minister skarbu E. Kwiatkowski. W celu pobudzenia rozwoju motoryzacji Prezydent Rzeczypospolitej Ignacy Mościcki wydał dekret o ulgach podatkowych dla nabywców nowych samochodów. Następnie obniżono cenę benzyny o 15 proc. Rezultatem akcji był wzrost liczby samochodów w Polsce. W drugiej połowie lat 30. najwięcej zarejestrowanych w Polsce samochodów stanowiły chevrolety, następnie fordy i fiaty. Co więcej w 1936 r. zarząd fabryki Lilpopa podpisał umowę z amerykańskim koncernem General Motors. U Lilpopa montowano chevrolety dostawcze, ciężarowe i podwozia autobusowe. Chevrolety oferowano w zróżnicowanym tonażu: 500 kg, 1,0 t., 3,0 t. i 4,5 t., na podwoziach których firmy strażackie prowadziły zabudowę pożarniczą.

W 1934 r. rozpoczęto u Lilpopa seryjną produkcję motopomp Syrena z własnymi silnikami benzynowymi. Ich konstruktorem był Stanisław Czernielewski, absolwent Politechniki Warszawskiej. W biurze konstrukcyjnym opracowano dwie wersje: Syrenę I i II. Pod koniec lat 30. XX wieku firma Lilpop Rau i Loewenstein została największym producentem motopomp w Polsce. W latach 1935-1940 odnotowano sprzedaż 700 sztuk na rynek krajowy. Syreny odznaczały się wieloma zaletami: posiadały małe wymiary zewnętrzne, niską wagę, nowoczesny system chłodzenia, istniała możliwość oczyszczania filtru paliwa bez konieczności zatrzymywania silnika.

W 1936 r. rozpoczęto budowę Centralnego Okręgu Przemysłowego. Nadrzędnym celem ambitnego przedsięwzięcia było uprzemysłowienie centralnej Polski, przeciwdziałanie skutkom wielkiego kryzysu z początku lat 30. XX w. oraz produkcja sprzętu mechanicznego na potrzeby wojska. Jednym z obszarów inwestycyjnych było przedwojenne województwo lubelskie. Udział w przedsięwzięciu zgłosiła m.in. firma Lilpop Rau i Loewenstein z Warszawy. Po akceptacji władz państwowych, zakłady Lilpopa zakupiły teren pod budowę nowoczesnej montowni samochodów w Lublinie-Tatarach. Obszar wynosił 36 ha. Poświecenie fundamentów odbyło się 27 września 1938 r. Uruchomienie produkcji silników planowano na koniec 1939 r. Wybuch wojny stanął na przeszkodzie śmiałym planom. W 1939 r. Niemcy włączyli fabrykę do koncernu Hermann Goering Werke. W 1942 r. wstrzymano produkcję, a w 1944 r. hitlerowcy wywieźli wszystkie maszyny i urządzenia. Pozostała jedynie część hali fabrycznej i garaże. Po wojnie, w grudniu 1948 r., władze partyjne powróciły do idei budowy na tym samym miejscu montowni pod nazwą Fabryka Samochodów Ciężarowych Lublin.

Dariusz Falecki

Okładka katalogu z ciężarówkami Chevrolet, wydanego w 1938 r. przez Zakłady Lilpop Rau i Loewenstein