Legendy i podania. Uogniki z Wesołyj

W downych casach to wszyndy żyła cołko mocka duchôw, straszkôw a rostômajtych inkszych uokropyństw. Jedne ludziôm pômogały, inksze szkodziły. Besto ludziska, jak te dobre widzieli, to byli fes radzi. Ale jak widzieli te złe, to mieli pierzińskigo stracha! I wtyncos nojlepi było uciekać, coby takigo niy trefić z bliska. Ale niy zowdy sie tak dało i tedy uowdy trza było takymu w gymba wejrzeć.

Besto ludzie szukali, co nojlepij zrobić, coby taki gizd cowieka niy ukrziwdził. A jak jusz cosik wynokwili, co pômôgło i uratowało cowieka, to potym przekozywali jedyn drugymu co noleży zrobić, coby taki duch doł pokôj a krziwdy niy zrobił! I besto przi wyszkubku abo we wiecôr bes zima uosprowiali uo duchach a strachach godzinami. Szło posuchać uo wszystkich prziwiarkach, jake ino były. Do bajtli to było uokropne. Boły sie pierzińsko tych powiastek, ale potym, jak jusz dorôśli, to wiedzieli se rada z tymi wszyskimi straszkami a duchami. I to było dobre. Fes dobre.

Na Wesołyj do teraska mômy nimało polôw. Gospodorzy je coros to myni, ale i tak jeszcze pola sôm uobrobiane. I ludzie trzimajôm sie starych prziwiarek, bo wiedzôm, że to jim pômogo. Besto świyncôm ziymia, wkłodajôm do ziymie palmiane krziżyki, a po procesyji Bożego Ciała bierôm z uôntorza poświyncôny tatarak i tysz go dajôm w pole, coby były dobre urodzaje. Jusz niy robiôm wiônkôw z mlycy i niy dowajôm krowom na gowy jak piyrszy ros je żynôm na posanie na łonkach. Ale zowdy bocôm, coby te krowy zegnać z polo na wiecôr, a niy robić tego po nocach, bo idzie fes dostać za swoje. Bo na wesolskich polach a łônkach żyły nocnice.

Nocnice to take duchy nocne, ftore wyglôndały jak małe uogniki. Lotały po polach a tańcowały i miały take piskliwe gosy. Wachowały, coby żodyn ciszy nocnyj niy psuł. Bo bes nocka na polach musiało być cichućko i fertig! A jakby fto chcioł se pośpiywać, abo dużyj porobić na polu, to musioł bocyć, że tako nocnica przileci i go pokoro! A wtyncos boznôw niy było! Bo tako nocnica robiła sie fes nerwowo a atakowała ludzi. Poradziła cowieka uobalić i narobić krziwdy aże narobić!

Moja babka mi uosprowiała, że uod downa ludzie boli sie tych uognikôw. I wiedzieli, co trza robić, coby niy być bes nie pokorany. Nojprzôd trza było bocyć, coby skôńcyć robota z wiecornymi zwônami. Jak zwôniły zwôny, to wôl niy wôl, trza było kôńcyć robota i brać sie do dôm. Abo jak sie wrocało po cimoku z roboty, ale tysz gościny, to trza bocyć, coby być cichućko. Iś i nic niy godać, abo godać po cichu. Bo jak sie godało gośno, abo niy dej Boże jeszcze sie śpiywało, to tako nocnica poradziła nawyrobiać! Nô, ale tak sie robiło, coby nocnice niy trefić. Abo coby niy dała pozôr na cowieka jak szeł po nocach. Ale côs zrobić, jak sie jôm trefiło? Babka zowdy godali, że noleży sie lygnôńć na ziymi i to gymbôm ku nij! Trza niy dychać i zawrić uocy. Bo tako nocnica to był żywy uogyń i môgła cowiekowi uocy wyporzić! Abo wydropać. Bo tysz tak poradziła! A jak sie tak leżało gymbôm do ziymie z zawartymi uocami i bes dychanio, a nocnica takigo dognała, to ino uobleciała go i uobwôniała. A jak go wôniała, to wydowała take gosy: psii, psii. Uoznocało to, że sie pyto, cy taki cowiek śpi. Ale jak sie taki niy ruszoł, to uznowała, że je umarty i dowało mu pokôj. Ale jak uodlatowała, to mu jeszcze najscała do ucha. Taki to gizd diosecki był ś`nij!

Niy dziwcie sie, że ludzie nocnic sie boli. Bo piyknie wyglôndały, ale były fes złe i poradziły ludziom ukrziwdzić wiela wlazło.

Tômasz Wrôna

Słownik

A – i,

bajtle – dzieci,

bes – przez,

besto - przez to,

bocôm – pamiętają,

bozny – żarty,

cimok – ciemność,

dała pozôr - zwróciła uwagę,

dychać – oddychać,

fertig – gotowe,

fes – bardzo,

fto – kto,

gizd - diabeł lub ktoś zły,

gymba – twarz,

mlyce - mniszek lekarski,

lygnôńć se - położyć się,

mocka - duża ilość,

najscała – nasikała,

nocnice - duchy nocne o wyglądzie ogników,

pierzińsko - bardzo mocno,

piyknie - bardzo ładnie,

prziwiarki – zabobony,

radzi - cieszyli się,

rostômajtych – różnych,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trefić – spotkać,

uobalić – wywrócić,

uobrobiane – uprawiane,

uobwôniała – obwąchała,

uokropiyństwa – okropności,

uosprowiali – opowiadali,

uôntorz – ołtarz,

wachowały – pilnowały,

wiedzieli se rada - potrafili sobie poradzić,

wôl niy wôl - chcąc nie chcąc,

wôniała – wąchała,

wszyndy – wszędzie,

wynokwili - wymyślili lub wynaleźli,

wyszkubek - skubanie pierza połączone z imprezą,

zawrić – zamknąć,

zowdy – zawsze,

żyniôm - wyganiają.