Lalka. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Ernest miyszkoł na Kôńcu. Wiycie, na Brzezince wele Przymszy, tam, kaj je most nad rzykôm. Chowali sie doś biydnie ze swojym bratym Rudzikym. Jejich uojciec robiył priyrwy na grubie „Nowo Przymsza”, ale jak jôm zawarli, to borok uostoł elwrym. Był taki kryzys, że nikaj roboty niy poradziył dostać bes pora lot. Dopiyro pod koniec staryj Polski udało mu sie robota trefiyć. I tak jego familiji wiydło sie jusz lepi. Matka Ernesta, jak kożdo ślônsko matka, zowdy była w dôma. Prała, warziła, doglôndała chopcôw, coby sie dobrze chowali.

Uojcowie mieli chałpa i mały kônsek polo, ftore uobrobiali. Sadziyli kartofle a tysz żyto, coby było na zur. To była dobro zupa, a jak to ludzie piyrwy godali, ze zuru chop z muru. Besto matka pora razy na tydziyń tyn zur warziła. Suła do niego zimioki a dowała trocha tustego i jako było. Abo kartofle, co sie na polu urodziyły. Uwarzyła, pożgała i z kiszkôm dała na uobiod. A niyros upiykła ku tymu zecaj i tysz było dobre. Bo chowali kury. A kaj sôm kury, to i jajca sie tysz mo. Przi kurach to sie z godu niy pomre. Niy starejcie sie. W ernestowyj familii jeszcze chowali jedna gowiydź. Jak padałach, polo mieli trocha, to krowy z tego niy szło uchować. Ale kozy jusz sie dało. Besto mieli dwie kozy. Ja, dobro to gowiydź, bo i mlyko dowo, z ftorego idzie porobić syra i miysa tysz idzie ś`nij pojeś. A nojlepsze je to, że tako koza zezre bele co. Toć, i kupa uostudy może być z tego, jak wlezie w szkoda, zwłoszcza sômsiadowi, ale jak sie ś`niôm połazi po jakisik chaboziach i barzołach, to tako koza zowdy znojdzie se cosik do pożarcio.

Skiż tego matka zowdy rano, jeszcze przed szkołôm, a potym po połedniu, jusz po szkole posyłała Ernesta i Rudzika z kozami, coby je posali bele kaj. Wele drôgi na rantach, wele bany, abo nad rzykôm. Besto nikaj niy rôsły żodne krzoki, jak to teros mômy. Wszysko wyszczigły kozy.

Jednego razu, a było to jeszcze przed wojnôm, chopcy pośli posać kozy nad Przymsza. Fajnie było na dworze. Cieplućko, słônecko piyknie świyciyło. A rzyka kusiła fajnôm wodôm! Normalnie niy chciało sie chopcôm za tymi kozami lotać. Ale mus to mus. Matka kozali i fertig. Jakby sie niy musieli kozami zajmować, to by sie pośli popluskać we rzyce. Ale jakby tak porobiyli, to by matka jym dała popolić i szmary by mieli murowane! Besto uo kômpaniu chopcy niy myśleli.

Ale uoros Ernest dojrzoł na rzyce pływać tako fajno lalka. Biyda była i bajtle chned żodnych zobowek ni mieli i tako lalka to niy było bele co. Fajnie uoblecôno, z porcelanowôm gowôm to była naprowda fajno rzec. I Ernest pomyśloł se, że trza ta lalka wyłowić. Pedzioł drapko Rudzikowi, coby wachowoł tych kozôw, seblyk sie i drapko pras do wody. Dobrze synek pływoł, to i gibko ku lalce dopłynył. Jusz wyciôngo do nij rynka, a lalka uoros poszła pod woda. To Ernest za niôm. Jusz mo jôm chycić, a tu uoros w cosik prasła rynka Ernestowo, abo cosik w nia prasło. Tego Ernest ni môg tak na jedno pedzieć. W kożdym razie pocuł jak go uokropnie rynka zabolała, aże ni môg niôm ruszać. Na szczyńście umioł dobrze pływać i bes tyj jednyj rynki jakoś do brzegu rzyki dopłynył i z wody wyloz. Ale tysz skôńcyło sie na dzisiej posanie kozôw. Chopcy zwołali swoje kozicki i pośli do dôm. Jak byli jusz niydaleko, trefiyli sie z uojcym. Tyn spytoł, co sie robi, to mu chopcy pouosprowiali. Uojciec sie zacôn starać, że ftosik co w rzyce utopił i sie wybroł z Rudzikym nad rzyka w te miyjsce, kaj Ernest mioł taki niyszczyńśliwy tref z cymsik twardym. Ale uojciec popływoł we rzyce, ponurkowoł i na nic niy trefiył. Dno rzyki było cyste i żodnego klamorstwa niy było w nij utopionego. Dziwne to było.

Jak Ernest trefiył do dôm, to sie uokozało, że mioł ta rynka połômano. Trocha kurowodôw z tym było, bo trza było iś do dochtora, ftory kości poskłodoł, a potym doł jôm do gipsu. Co sie borok upłakoł a namyncył, to jedyn Pôn Bôg wiedzioł.

We wiecôr wszyjscy se siedli do wiecerzy i uosprowiali, co sie richtig na rzyce trefiyło. Babka Ernesta wysuchała tego wszyskigo. I dopiyro uôna jym pedziała, co sie tam Ernestowi podzioło. Babka pedzieli, że haf nad rzykôm żyje utopiec. I uôn mo tako moc, że poradzi sie zmiyniać. A nojcyńści w lalka. I taki utopiec jako lalka kusi bajtle, coby wlazły do rzyki, bo chcioł je potopić. Tyn piernik musioł tysz pokusić naszego Ernesta. Ino jak uobocył, że synek fes dobrze pływo, to musioł mu połômać rynka, coby mu niy uciyk. Ale mimo to, Ernest wiedzioł se rady i do brzegu dopłynył. Może tego niy wiedzioł, ale uciyk utopkowi. Mioł synek pierzińske szczyńście, że go tyn utopiec niy utopiył!

Tômasz Wrôna

Słownik

a – i,

bajtle – dzieci,

bana – kolej,

barzoły - bagniska lub tereny podmokłe,

besto – dlatego,

chabozie – krzaki,

chowali - wychowywali lub także hodowali,

dochtôr – lekarz,

drabko – szybko,

elwer – bezrobotny,

fajno – ładna,

familijo – rodzina,

fertig – gotowy,

gibko – szybko,

gowiydź – zwierzęta,

gruba – kopalnia,

haf – tam,

kaj – gdzie,

kiszka - kwaśne mleko,

klamorstwo - rzeczy niepotrzebne, zdezolowane,

Kôniec - część Brzezinki nad samą Przemszą,

kônsek – kawałek,

nikaj – nigdzie,

padałach – opowiadałam,

poradzi – potrafi,

pouosprowiali – poopowiadali,

pras - uderzył, gwałtownie skoczył,

prasła – uderzyła,

ranta - rowy przydrożne,

richtig – rzeczywiście,

Rudzik - zdrobniale od imienia Rudof,

seblyk – rozebrał,

skiż tego - z powodu tego,

starać się - martwić się,

staro Polsko - Polska przedwojenna,

suła – sypała,

syr – twaróg,

tref – spotkanie,

trefiyć - tu: znaleźć,

trza – trzeba,

tuste – smalec,

uoblecôno – ubrana,

uobrobiali – uprawiali,

uostuda – awantura,

warziła – gotowała,

wachowoł – pilnował,

wele – koło,

wiecerzo – kolacja,

wiedzioł se rady - poradził sobie,

zawarli – zamknęli,

zecaj - jajko sadzone,

zowdy- zawsze.