Kôłko. Legendy i podania z terenu Mysłowic

Dzisiej to mômy dobrze. Wszyndy idzie przyńś suchôm nogôm. Nikaj niy wleziecie do marasu ani się niy utopicie w jakiś barzołach. Ale niy zowdy tak było. Piyrwy tukej było masa mokradeł a bagnisk, kaj niyros ludzie potracili swôj żywot. Ni ma leko, zowdy trza było zaglôndać, kaś sie cowiek ciśnie. Ale potym zacli kopać ranty a krzipopy, to cołko woda zacła se iś ku rzyce. A jak prziszły sam gruby, to jusz na amynt zebrały cołko woda. Lasy porobiły sie suche, a ludzie przestali sie w bagnach topić.

Na Granicach, miyndzy Imielyniym a Dzieckowicami je taki kônsek lasa, na ftory wołajôm Kôłko. Inoś po jakymu? Ano piyrwy było haf bagnisko, ftore było uokrôngłe. Besto ludziôm sie to kojarzyło z kôłkym. A w postrzodku Kôłka był stocek, z ftorego wyciykała woda i to uôna sie tak rozlywała, że było bagno. Ludzie tyn stocek mianowali Studziynka. Ludzie haf zaglôndali, bo rosło tukej masa jochymy a żôrawiny. Besto to zbiyrali a robili z tego rostômajte dobre rzecy.

Ale ludziska na tyn stocek tysz radzi zaglôndali, bo uwożali, że tyn plac je pełny magije, a woda w stocku mo cudowno moc. Ludzie wierzyli, że woda z tego stocka lycy rostômajte morziska: na skôrze, jak boloł brzuch, rynce, nogi abo tysz serce. Wtyncos zielorki godały, coby pić ta woda, abo mocyć w ni nogi a rynce. A nawet kozały sie kômpać w tyj wodzie! I nawet jak gowiydź sie pochorowała, to ludzie dowali jim do picio wody z tego stocka.

Starzi ludzie padali, że to magicny plac, bo sam je masa duchôw. I tych dobrych i tych złych. Te dobre lotały po świecie za dnia, te złe po nocach. Besto ludzie boli sie tych złych duchów i za żodne skarby na świecie po cimoku sie do tego stocka niy chodziło. 

Był piyrwy jedyn magier, ftory wywoływoł duchy, a nawet diobła. Tedy uowdy robił z tego widowiska, a ludziska radzi na to lotali. Jak mu ludzie godali, coby zrobił take widowisko na Kôłku, to niy chcioł, bo padoł, że je za fes cima skuli wielych drzew, a duchy to tysz do niego żodno uciecha niy je!

Ale i tak ludzie uosprowiali uo Kôłku rostômajte historyje.

Ros była na Granicach gospodyni. Udojiła krowy i pozbiyrała śmietônka z mlyka. Wloła jôm do maśnicki i bes pora godzin działała. I nic. Masło sie niy chciało udziałać! I zaś działała i zaś nic. Jusz niy wiedziała se z tym rady! Noreście prziszła na to, że może w działaniu masła pômogôm ji duchy? Ja! To dobro myśl, ale tako uodwożno to baba iy była. Besto zawołała chopa i pedziała mu, że mo iś do lasa Kôłko, coby masło działać! Chop sie zdziwił, ale pedzioł, że pudzie. Besto baba wziyna rukzak i zapakowała do niego maśnicka. A potym wsadziła go na pukel swojigo chopa i kozała mu iś na istne mokradła, a polotać pora razy. I tak chop zrobił. Poszeł z maśnickôm w rukzaku do lasa, na Kôłko. Jak jusz doszeł, zacôn lotać nauobkoło. I tak bes pora razy. Lotoł i lotoł. Noreście sie usapoł i mioł jusz doś. Trocha se dychnył i prziszeł nazot do dôm. Jak z babôm wyciôngli maśnicka, to sie pokozało, że majôm piyknie udziałane masło. I tak ludziska sie zastanowiali, cy to dziynka dobrym duchôm z Kôłka, cy tysz skuli tego, że tyn borok chop lotoł jak gupi po barzołach i wyszelôntoł te masło. Ale prowda je tako, że masło mieli.

Dzisiej po tym stocku, co to go Studziynka mianowali, ni ma jusz śladu. Kyj na Granicach uotwarli kamyniołôm, to popsuli systym wodny. Porwali wodne żyły w ziymi, to i stocek wyschnył. Dzisiej po Studziynce ni ma jusz śladu! I skiż tego bagnisko tysz wyschło. Dzisiej rośnie tukej ino normalny las. Duchy sie kasik wykludziły. Cołko magijo znikła. Tak to ludzie poradzôm popsuć wszysko, co dobre. Ale tak tysz bywo. Dzisiej uo tym magicnym lesie wiedzôm ino nojstarsi na Granicach. I fes żałujôm, że tego ni ma, bo sie było kaj lycyć. A tak trza lotać do dochtora. I jodać chymicne pigułki. A piyrwy była magicno woda we stocku, dobre duchy i to stykało, coby sie lycyć!

Tômasz Wrôna

Słownik:

a - i,

baba - kobieta lub żona,

barzoły - zarośnięte i zabagnione tereny,

besto - dlatego,

chop - mężczyzna lub mąż,

ciśnie - pcha,

cima - ciemność,

cimok - ciemność,

dochtôr - lekarz,

dychnył - odpoczął,

działała - ubijała masło,

fes - bardzo,

ftore - które,

gowiydź - zwierzęta,

Granice - część Imielina wysunięta na południe, przylega do lasu,

gruby - kopalnie,

haf - tam,

istne - wiadome wszystkim,

jochyma - wilcza jagoda,

kaj - gdzie,

kasik - gdzieś,

kônsek - kawałek,

krzipopy - rowy odwadniające,

magier - czarnoksiężnik,

maras - błoto,

masa - duża ilość,

maśnicka - maselniczka, urządzenie do wyrobu masła,

mianowali - nazywali,

morzisko - choroba,

nauobkoło - dookoła,

nazot - z powrotem,

niy wiedziała se rady - nie umiała sobie poradzić,

piyrwy - w dawniejszych czasach,

polotać - pobiegać,

postrzodek - środek,

poradzôm - potrafią,

pukel - plecy,

ranty - rowy przydrożne,

radzi - chętnie lub lubili,

rukzak - plecak,

sam - tutaj,

skuli - z powodu,

stocek - źródło,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

wszyndy - wszędzie,

wykludziły - wyprowadziły,

wyszelôntoł - wytrząsnął,

zowdy - zawsze.