Jak go uobocys, pochyl gowa. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Jak byłach mało, to môj uojciec uosprowioł mi rostômajte rzecy. Aże umioł godać, to jo, tako mało dzioucha rada go suchałach. A godoł uo wszyskim. Historyje uo wojnie, uo tym, jako świat piyrwy wyglôndoł, jake były zwycaje, jak żyli we biydzie. Ale zowdy nojciekawsze było, jak uosprowioł uo duchach, utopcach abo inkszych dziwach. Tego sie suchało naprowda z zainteresowaniym, ale tysz strachym. A potym, niyros po takich uosprowkach cowiek niy poradził spać, a chowoł sie pod pierzinôm, jak ino cosik klupło abo mraukło. Dzisiej to jusz ani pierzin ni môm, ino sztepdeki, ani sie pod nie niy chowia, jak ino cosik klupnie, bo cowiek sie jusz takich rzecy niy boji. Ale uojcowe uosprowki sie pamiynto.

Ros mi uojciec uosprowiali, że cynsto lotali na Kosztowy. Do cuga. A to trza było iś bes las, ftory je miyndzy naszymi Dzieckowicami a Kosztowami. A w tym lesie żyła niy ino dziko gowiydź. Besto ludzie lotali bes tyn las ze strachym. I nigdy sami. Zowdy sie lotało z kamratami, sômsiodami abo z familijôm. Hań szło trefić ducha, utopca, diobła, abo jake inksze szkaradztwo. W tym lesie żyły tysz świytlorze. Uo, dużo sie u nos na Dzieckowicach godało uo tych świytlorzach. Przeca niyjedyn cowiek, jak szeł po nocach, to sie ś`niymi trefiył. To były take jakby duchy, ale cołke ze światła. I fes świyciły. Cy były dobre? Ja, tata spôminali, że pômôgały ludziôm. Jak sie szło po cimoku bes las, to podłaziły ku ludziôm i uoświytlały jym drôga. Ale trza było bocyć, że jak ino sie takigo świytlorza dojrzało, to zaroski trza było pochylić gowa, a na niego niy zaglôndać, bo tymu był niyrod! Ale rade szły a świyciły na drôdze, coby cowiek niy pobłôńdził po nocy w naszym lesie. Coby tedy uowdy niy skryńcił w jako drôżka bocno, bo wtyncos do dôm niy trefił tak łatwo! Besto świytlorze były naprowda fes pômocne.

Bez pomocy świetlorzy człowiek by chodził po takich barzołach a nie po drodze

Ale tysz trza było jym podziynkować. Tata mi godali, że jak sie wyłaziło z lasa, a taki świytlorz nôm świycił, to zowdy trza było mu pedzieć "Bôg zapłoć!". Bo jak sie zabocyło, to kôniec! Wtyncos sie pokazowało, jak świytlorze były mściwe. Poradziły na drugi ros takigo boroka wodzić cołko noc. Świyciły mu tak, żeby śloz z drôgi, a potym łaził kasik po barzołach. Niyros tako zymsta świytlorza dowała chopôm do wiwatu. Jak ino niy podziynkowali, to zowdy go tak prowadziły, coby do dôm tak prosto niy trefił. I niyros cołko noc taki chop łaził za świytlorzym po lesie i ani niy wiedzioł, kaj je! A przeca ludzie dobrze znali tyn las. Bo lotali hań za grzibami abo jagodami! A potym sie pokazowało, że psinco wiedzôm, a lasa niy znajôm. Przeca po cimoku wszysko wyglôndo inacy!

Ale ze świytlorzami to była jeszcze jedna rzec. Chopy radzi zaglôndali do karcmy napić sie piwa. Jak śli z cuga, to zaglôndali na Kosztowy, a jak niy, to do Dzieckowic. I tedy uowdy posiedzieli, wypili jedne piwo a śli do dôm. Ale bywało i tak, że dobrze sie godało a piwsko piło. Jedne, druge, trzecie. A cas lecioł. Jak uo pôłnocku trza było iś do dom, to jakosik trza było babie pedzieć, camu sie tak późno prziszło. Aże baby barzi uode chopôw we prziwiarki wierzyły, to wtyncos sie godało, że to skuli świytlorzy. Bo uone mi droga źle pokozały i żech musioł łazić po lesie choby tyn gupi. I jeszcze taki chop kozoł sie radować babie, że tak wcas prziszeł do dôm. Ja, niyjedyn swoje pijaństwo swoloł na świytlorzy, że go wodziły po lesie a do dom skiż nich niy poradził trefić. Naprowda, te świytlorze to były fes dobre, przeca jak sie we karcmie zasiesiadziało, to szło na kogo swalić! Ale baby może i w prziwiarki wierzyły, ale przeca gupie niy były. I dobrze wiedziały, co to za świytlorze „wodziły” jejich chopôw po Dzieckowicach. Tym barzi, jak chop po pijoku rod śpiywoł, to go z dala syszały, jak ze śpiywym był "wodzony" bes świytlorza. A jak prziszeł do dôm, to z metra było go piwskym cuć. To może se i z tym świytlorzym jeszcze popił? Ale do zgody, do miłyj zgody, baby udowały, że chopôm wierzôm. Widzicie, jake te świytlorze były dobre? Niy doś, że świyciły ludziôm w lesie, to jeszcze dziynka nim niy było chajôw u ludzi na Dzieckowicach...

Tômasz Wrôna

Słownik:

a - i,

baba - tu: żona,

barzoły - krzaki,

bes - przez,

bocyć - pamiętać,

borok - nieborak,

camu - dlaczego,

chaja - awantura,

cimok - ciemność,

cug - pociąg,

dzioucha - dziewczyna,

familijo - rodzina,

fes - bardzo,

ftory - który,

gowiydź - zwierzęta,

hań - tam,

kaj - gdzie,

kamraty - koledzy,

klupło - uderzyło,

lotali - tu: chodzili,

mraukło - zamiauczało,

niyrade - nie lubiły,

piyrwy - kiedyś, w dawniejszych czasach,

podłaziły - podchodziły,

prziwiarki - wierzenia, zabobony,

psinco - nic, wł. psie g*wno,

radzi - lubili, chętnie,

rostômajte - różne,

skiż - przez kogoś, przez coś,

swoloł - zwalał,

szło - można było,

sztepdeki - kołdry,

śloz - zszedł,

świytlorze - leśne świecące duchy, które oświetlały przechodniom drogę, ale gdy się zapomniało im podziękować, lubiły się mścić,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trefić - spotkać,

uosprowioł - opowiadał,

uosprowki - opowiadania,

zabocyło sie - zapomniało się,

zowdy - zawsze.