Ciupmy na fajki. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Casy sie zmiyniajôm, a my ś`niymi. W tych naszych strônach tysz tak było. Możno ze dwiesta lot nazot znodli w ziymi corno szkała, ftoro sie fajniście poliła. Godali na nia wôngle. W kożdy wsi szło take wôngle znojś na ziymi abo pora metrów pod niôm. Tak było na Kosztowach, na Brzezince, na Krasowach, a nojwiyncyj było tego na Brzynskowicach, kaj nawet grônta uode chałpôw na wônglu stojôm!

Nojprzôd ta corno szkała brali kowole, coby w kuźniach niymi polić. Ludzie tak niyradzi w piecach tym polili, bo fes śmierdzioł dym, jak sie ta szkała poliła. Woleli drzewo, bo piyknie wôniało. Ale ros dwa sie spokopili, że bes zima jak sie tym poli, to je fes ciepło. A potym jeszcze zacli stowiać masziny na pora, to tysz trza było do nich wônglo. A jak jusz zacli stowiać huty, to nic ino trza było stowiać coros wiynksze gruby. I we hutach i na grubach ludzie dostowali fajno robota. Fajno, bo se dorobiali. Jak mieli pola, to te pola uobrobiali i mieli jodło. A jak jeszcze robili we hucie abo na gubie to jeszcze mieli pijôndze na jake fajne łachy abo nowo chałpa. To naprowda był dobry geszeft.

Nojwiynkszo gruba jako była w naszyj uokolicy to „Nowo Przymza” na Brzezince. Tam robiło kupa chopôw z Kosztôw. Ale niy ino. Nawet za rzykôm Przymsôm lotali do huty abo na gruba na Szopynicach robić. Cugym niy jeździli, bo było za drogo, ale piechty jusz ja. Przi samyj rzyce szła droga i niôm sie szło do roboty. I tak chodzili haf chopy z Dzieckowic, Kosztôw, Brzezinki i Brzynskowic.

A jak śli nazot, to zowdy wleźli na piwo do jaki karcmy, abo nosili w kapsie jako plaskôwecka i popijali ś`nij gorzołka. Dobrze, jak se zrobił ino jednego szluga. Gorzij, jak popijoł ciyngym i był durś uożarty. Ale chopy z gruby musieli se garło przepukać, a gorzołôm strach ze serca wygnać, bo przeca żodyn ś`nich nigdy niy wiedzioł, cy jak śjedzie pod ziymia, to jeszcze uobocy klara na jasnym niybie.

Jedyn gôrnik z Kosztôw fes rod do keliszka zaglôndoł. Niy byda wôm godać, fto to był, bo możecie znać, a familijo tego chopa może przezywać, że źle uo starziku pisza.  Musioł uôn piechty do roboty chodzić do Szopynic. To było daleko, ale przedtym tak chodzili. I tak tysz szeł uożarty, a musioł wele stowu iś. I idzie ros, a tu za niym ftoś woło:

- Te kolega! 

A gôrnik:

- Co chcesz? 

A zaglôndo, fto tysz za nim woło. I żodnego niy widzi!

To idzie dali, ale zaś syszy, że ftosik za nim woło. Zaś sie uobroco i nikogo ni ma. Trocha sie przelông, bo myśloł, że mo uod gorzoły zwidy abo go cosik straszy. A w gymbie mioł tako fajno, wyrobiano fajfka. Wiycie, tako dugo i z porcelanowym cybuchym, na ftoryj były malunki i wyrobiane kwiotki.

Idzie dali, kurzi ta fajfka, ale trzeci ros syszy, ze go ftosik woło. 

- Te, chopie! Guchyś, abo co?!

Dopiyro chop dojrzoł we wodzie takigo małego chopka. Jerzina, utopiec jak nic!

- Co chcesz? - tôm razôm mu uodpedzioł grzecnie, bo niy wiedzioł, cy casym go do wody niy wciôngnie a utopi. Bo przeca mały to uôn je, ale siła mo jak kôń!

A utopek na to:

- Wiysz, ty mosz tako fajno fajfka może ciupnymy?

- Cyś ty gupi, pierônie? - pado gôrnik, -może mosz jakigo żgrota, cobych dychawice dostoł.

- Niy, łoboc jako fajno.

I richtig, gôrnik dojrzoł fajfka, ftoro była jeszcze piykniyjszo jak jego. Niy była za dugo, ale cołko wyrobiano, niy ino cybuch jak ta, co mioł. Za tako, to by musioł u Żyda kupa pijyndzy uostawić! Fes mu sie podobała, ale za geld bergmôna to niy szło taki kupić. Niy było go stykać. Aże sie chopu tyj fajfki zachciało!

I ciupli. Wraził jôm do kapsy i idzie. Prziszed do chałpy, poszed zaros spać. Rano wstoł i zaros chce se zakurzić. Siôngo do kapsy, a tu niy idzie nowyj fajfki wyciôngnôńć. Zaglôndo, a tu taki wielki korzyń spruchniały z brzôzowego drzewa. I tak se prziklôn a pado:

- Eje, ty diobli utopcu. Jusz mie ty nigdy tak niy łocyganisz, bo jo jusz niy puda uożarty do dôm. I łod tego casu niy pił.

Tômasz Wrôna

Słownik

A - i,

bergmôn - górnik,

bes - przez,

chop - człowiek,

chałpa - dom,

ciupnôńć - zamienić się,

ciyngym - stale,

cug - pociąg,

fajnie - ładnie,

fajniście - przepięknie,

familijo - rodzina,

fes - bardzo,

fes rod - bardzo chętnie lub bardzo lubił,

ftoro - która,

ftosik - ktoś,

gelt - wypłata,

geszeft - interes,

gorzołka - wódka,

grônta - fundamenty,

gruba - kopalnia,

haf - tam,

ja - tak,

kapsa - kieszeń,

klara - słońce,

kurził - palił,

łachy - ubrania,

niy szło - nie można było,

piechty - pieszo,

pijôndze - pieniądze,

plaskôwecka - płaska butelka wódki, która mogła być niezauważalnie przechowywana w kieszeni,

richtig - rzeczywiście,

spokopili sie - zorientowali się,

stowiać - budować,

szlug - łyk,

trza - trzeba,

uobrobiali - uprawiali ziemię,

uożarty - pijany,

utopiec - demon wodny żyjący w stawach i rzekach,

woniało - pachniało,

wyrobiane - rzeźbione,

za rzykôm - wzdłuż rzeki,

zakurzyć - zapalić fajkę lub papierosa,

zowdy - zawsze,

żgrot - mocno zabrudzona nikotyną stara fajka.