Chop z lampôm. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Na Supnyj miyszkoł taki jedyn synek. Był fes dobry a pômogoł kożdymu, fto ino tego potrzebowoł. Widzioł staro babka, ftoro targo tasia ze sklepu, to ji zaniôs jôm do dôm. Mioł tako sômsiadka, ftoro niy poradziyła jusz chodzić, to ji lotoł kupować rostômajte rzecy do sklepu. A to do piekorza po kômwiśniok, żymła, pleciônka abo i bryjtka jako. Abo do masorza po uowiyńzina, wuszt, a nojwiyncyj po leberka i preswuszty. Abo do sklepu, nô wycie, tego, co stoł na winklu. Wtyncos babie kupowoł kyjza, môuka abo tyj. Normalnie wszysko, co było trza do życio. Baba była mu rada i skuli tego kozowała mu se kupić jaki bômbôn abo nawet i szekulada!

Ale synek rôs i trza było robić szkoły. Przôd lotoł do tyj powszechnyj, co na nia grundszula godali. A potym trza było sie szkolić dalij. Ino za kogo iś i jaki fach mieć w rynce? Synek mioł wielo grajfka do bany. Ja. Zowdy jak szeł, to zaglôndoł na fes wielo bana, jako leciała bes Supno. A cugi to mu sie podobały fes! Zowdy, jak szeł wele bany, pode mostym, zaglôndoł, cy niy jedzie cug. I zowdy sztopnył a zaglôndoł, jak jechoł. Nojprzôd maszyna, ftoro fucała, a kopciła z komina wiela wlazło! A maszynioki ino ciepali wônglo, coby była para na kotle. Bo bes pary żodyn cug jeszcze niy pojechoł! A potym zaglôndoł jak jadôm wagany. A to take do ludzi, a to take na towor. Radowoł go fes taki widok. Besto poszeł za baniorza. Wyszkolił sie i zacôn robić na mysowskim banhôfie. Łaził po glajzach z karbidkôm, a klupoł motkym po kôłkach, coby uobocyć, cy casym niy pukło jake. Fes wożno to była robota, bo jakby niy doł pozôr, to jako tragedyjo môgła sie trefiyć niy ino cugowi, ale tysz ludziôm, kerzi tym cugym jechali.

Ja. Synek ze Supnyj pszoł swoji robocie aże pszoł. Ale ros poznoł tako fajno frela z Mysowic. Zowdy, jak szła na banhôf, na cug, co lecioł na Katowice, to piyknie sie do synka uśmiychała. Nojprzôd synkowi tak jakoś było gańba, ale potym zacôn sie do nij tysz uśmiychać i ani sie żodyn niy uobejrzoł, jak sie synek wybroł do ni na zolyty. Bo nasz mody baniorz zacôn fes pszoć tyj frelce.

Po roku modzi wziyni ślub. Jak piyknie było. Cołki mysowski kościôł był uobmojôny, bo wszyndy kwiotki kwitły. Przeca, fto sie w moju żyni tyn mo mojne życie. Ino… że niy dało sie załatwić ślubu na kôniec moja i wypadło na pocôntek cyrwca. A fto sie w cyrwcu żyni, to mo życie cerwiynne. To inacy krwawe, ciynżke. Ale nasz karlus w prziwiarki niy wierzył. Grunt, że frelka była piykno i ji pszoł.

Weselisko było wiele. A wesołe! Ale jak modzi tańcowali, to mody pani spadła spodnica na ziymia. Normalnie uobjechała spod kecek i sjechała na ziymia. Wszyjscy to widzieli, ale żodyn nic niy godoł. Przeca wszysjscy wiedzieli, że jak na weselu modyj pani spodnica uopadnie, to z tyj familije nic niy bydzie. Nic! Ale nasz radosny mody pôn i tymu niy wierzył. Godoł, że prziwiarki sôm dobre, ale do starych babôw! A niy do modych synkôw. I besto nic sie z tego niy robiył.

Rok po ślubie było jeszcze jako tako dobrze. Modym urodziył sie synecek. Jaki môndry, a jaki piykny! Jego corne uocka śmioły sie do każdego. Cołko familijo mu pszoła. Ino jego baba była jakby coros barzi mierzko. Durś przezywała, a nic we chałpie niy robiyła. Ani niy warzyła a ni niy przôntała. Ino durś spała. Ros tysz chop prziszeł z bany jakosik pryndzyj i trefiył swoja baba wypito. I to go trocha zeszterowało. Pszoł ji fes to i take cosik wybocył. Ale jak ros prziszeł i trefiył sie z jakimsik cudzym chopym, to niy szczimoł i zrobiył chaja. Normalnie taki felezunek, że nawet sômsiady dwie chałpy dali słyszeli. Ale potym mu pedzieli prosto, że sie jego piykno i rostômiyło baba trefio z takim jednym z Piosku i to jusz niy uod teraska.

I tak sie zacło piekło. Chaja za chajôm. Aże jednego dnia jego baba mu pedziała, że mu jusz niy pszaje i idzie do swojego szaca z Piosku. I to załômało naszego synka fes. Jego baba spakowała swoje bambetle i uod jejich synka tysz a poszła fôrt! Jak nasz mody baniorz widzioł iś swoja baba we świat to mu sie spômniało i te cerwiynne życie zawiônzane w cyrwcu i ta uopadło spodnica i te myśli, że prziwiarki sôm dobre do starych babek. Ino po co sôm te stare babki? Przeca po to, żeby jich suchać! Bo godały môndroś swojich uojcôw i starzikôw!

Prowdziwe piekło to sie karlusowi dopiyro zacło. Bo fes pszoł swoji babie i cniło mu sie za nôm i za jejich bajtlym niymożebnie. Ale tak fes, że se z tym niy wiedzioł rady. Broł dodatkowe godziny na banie, robiył do upadłego. A jak prziłaziył do dôm, to niy poradziył se znojś kônta, kaj by cosik mioł spokoju. Żol mu było tego wszyskigo. A lankor był niy do szczimanio. Niyjedna nocka we zogôwek chop przerycoł jak mały bajtel. Nojgorzi było w niydziele.

Ale szły gody. Wszyjscy sie rychtowali, bo to fes piykne świynta sôm przeca! We wilijo to nasz istny nawet z łôżka niy wyloz. Nic mu sie niy kciało. Blank nic. We wiecôr siod do pustego stoła sôm i gorzko płakoł. Cołki wiecôr. A spôminoł swoja baba i synecka. I tak mu z tego lankoru serce pukło, że jusz wiedzioł co mo robić. Skôńcy z tym, bo niy poradziył szczimać.

Jak posyszoł, że ludzie śpiywajôm kolyndy, musioł cosik zrobić we swoji pustyj chałpie. Uoblyk sie w swôj piykny uniform baniorza, wziôn rubo sznôra, a do rynki karbidka i poszeł do losku, co wele wanielickigo smyntorza rôs. Rano, jak ludzie śli do kościoła na mszo, to znodli wisieloka, jak uobwiesiył sie na drzewie. A na ziymi leżała jego karbidka, ftorôm se świycił jak robiył na banie…

Rok casu na Supnyj był spokôj. Ale we nastympno wilijo trefiyło sie cosik niysłychanego. Jak ludzie śli na pastyrka, wele wanielickigo smyntorza dojrzeli ducha! W môndurze baniorza, świyciył se karbidkom i mioł fes smutne uocy. Aże żol ludziom było tego synka, jak se spômnieli co mu sie trefiyło. Ale ducha boli sie barzij. I byli tacy, co sie wrôciyli a do kościoła niy pośli! Ino, że zowdy, co roku we wilijo było to samo. Zowdy ros na rok zjawioł sie tyn sôm duch. Nic niy godoł ino zaglôndoł. Ludzie myśleli, że wyglôno, cy aby jego rostômiyło niy wroco ze synkym do dôm. Ale ludzie sie go fes boli i zacli łazić do kościoła do Mysowic bes Prômynada. Haf nic niy straszowało, chociosz szło trefić utopca.

Ludzie fes radzi byli tymu synkowi, bo był dobry cołke życie. Tak po tyj tragedyji, jako go trefiyła, zacli dować na mszo za spokôj jego duszy a durś rzykać za niego. Cheba cosik to dało, bo przestoł jich straszować. I jusz kupa lot niy słychać, coby duch z lampôm i w uniformie baniorza kogosik straszowoł na Supnyj…

Tomasz Wrona

Słownik

A - i,

bajtel - dziecko,

bambetle - rzeczy,

bana - kolej,

banhof - dworzec kolejowy,

baniorz - kolejarz,

bes - przez,

blank - całkiem,

bômbôn - cukierek,

bryjtka - bułka maślana,

chaja - awantura,

ciepali - rzucali,

cniło mu sie - tęsknił,

cugi - pociągi,

doł pozôr - zwrócił uwagę,

durś - stale,

fach - zawód,

familijo - rodzina,

felezunek - tu: awantura,

fes - bardzo,

fôrt - daleko, precz,

frela - młoda dziewczyna,

fto - kto,

ftosik - ktoś,

fucała - sapała,

gańba - wstyd,

glajzy - szyny kolejowe,

gody - święta Bożego Narodzenia,

grajfka - żyłka, smykałka,

karbidka - lampa na karbid,

karlus- młody chłopak,

kerzi - którzy,

klupoł - stukał,

kômwiśniok - chleb razowy,

kyjza - ser żółty,

lankor - żal, smutek,

môuka - mąka,

niy poradziyła - nie potrafiła,

niy wiedzioł rady - nie potrafił sobie poradzić,

leberka - wątrobianka,

Piosek - robotnicza dzielnica Mysłowic,

pleciônka - chałka,

preswuszt - salceson,

Prômynada - trasa spacerowa z Mysłowic na Słupną, dawniej prowadziła na Kąt (Trójkąt) Trzech Cesarstw,

przeca - przecież,

przerycoł - przepłakał,

prziwiarki - przesądy,

przôd - najpierw,

pszoł - kochał,

pukło - pękło,

radzi byli - lubili,

rostômiyło - ukochana,

rychtowali - przygotowywali,

spodnica - halka,

starziki - dziadkowie,

Supno - dzielnica Mysłowic, położona na południe od centrum miasta,

szac - kochanek,

sztopnył - zatrzymał,

trefiyć - spotkać,

tyj - herbata,

uobmojôny - ustrojony,

uobocyć - zobaczyć,

uowiyńzina - wołowina,

utopiec - demon wodny,

wanielicki - ewangelicki,

wele - koło,

wilijo - wigilia,

wyglôndo - wypatruje,

wuszt - kiełbasa,

zeszterowało - zdenerwowało,

zogôwek - poduszka,

zolyty - randka,

zowdy - zawsze,

żymła- bułka.