Bismarck - Mefistofeles zakulisowych rozgrywek

Umiejętność dostrzegania niepozornych ruchów na szachownicy wielkiej polityki studzi emocje i pozwala na uzyskanie właściwego poglądu i oceny wydarzeń odmiennych od poprawnie politycznie napisanych podręczników historii. 22 stycznia 1863 r. ostrze powstańczych bagnetów Polacy skierowali przeciwko Rosji. Tym czasem w Europie do głosu dochodziły Prusy, państwo (wówczas jeszcze królestwo) dążące do hegemoni w tej części świata.

Uwzględniając wzrost aspiracji Prus, Rosja przymierzała się do porozumienia z Francją, co godziło w interesy Prusaków. Do akcji wkroczył Bismarck. Późniejszy kanclerz wysłał do Petersburga generała Gustawa von Avenslebena. 8 lutego, tuż po wybuchu powstania styczniowego, Prusy podpisały z Rosją specjalną Konwencję (Avenslebena). Porozumienie dotyczyło współpracy obu stron w celu tłumienia polskiego zrywu niepodległościowego oraz zezwalało oddziałom rosyjskim w razie potrzeby na przekraczanie granicy prusko-rosyjskiej. Jedna z bitew powstańczych rozegrała się nieopodal Mysłowic.

Rankiem 7 lutego 1863 r. oddział powstańczy pod dowództwem Apolinarego Kurowskiego wyruszył pociągiem z Maczek do Sosnowca. Powstańcy zaatakowali dworzec główny, gdzie stacjonowała rosyjska straż graniczna. Po zaciętej strzelaninie do niewoli wzięto 40 jeńców, zabrano konie i gotówkę. Po wygranej bitwie powstańcy wycofali się pociągiem w kierunku Ząbkowic. Rosjanie z innych posterunków granicznych (m.in. z Modrzejowa) w panice uciekali do Prus. Na łąkach między Mysłowicami a Szopienicami Prusacy rozbrajali zbiegłych Rosjan i łączyli w większe grupy. Rannych przewożono wozami do mysłowickiego Szpitala Spółki Brackiej. W Katowicach urządzono obóz przejściowy (namiotowy) dla Rosjan, następnie odtransportowano ich koleją przez Tarnowskie Góry do Lublińca i dalej w kierunku granicy rosyjskiej.

Jak stwierdził potem Bismarck: „Konwencja (Avenslebena) była udanym posunięciem na szachownicy, które rozstrzygnęło partię, toczącą się wewnątrz rosyjskiego gabinetu między wpływem kierunku antypolskiego, monarchistycznego i polonizującego, panslawistycznego”. Rosja, zajęta polskim zrywem, odsunęła na dalszy plan porozumienie z Francją, którego głównym celem była rosnąca siła Prus. Od tej pory wydarzenia potoczyły się błyskawicznie. Prusy, mające „wolną rękę” napadły w 1864 r. na Danię w celu zdobycia Szlezwiku i Holsztyna, w 1866 r. rozpoczęły wojnę z Austrią, w 1870 r. z Francją. We wszystkich konfliktach Prusacy zwyciężali i stanęli na progu odnowy cesarstwa.

Bismarck wyraził się o powstaniu styczniowym w następujący sposób: „Objąłem kierownictwo Ministerstwa Spraw Zagranicznych pod wrażeniem, że w powstaniu, które wybuchło 22 stycznia 1863 r. chodziło nie tylko o interesy naszych wschodnich prowincji, ale również o rozleglejsze skutki. (…) Byłem gotów uczynić to i to, by móc rzucić na szalę polityki możliwość rozpętania przeciw naszym wrogom również i rewolucyjnych ruchów narodowych”.

Skutki powstania były dla nas tragiczne. Polegli najwartościowsi i najlepiej wykształceni obywatele, głównie bogaci ziemianie i szlachta. Wypędzono na wchód tysiące Polaków. Nastąpiło zubożenie najwartościowszej tkanki narodu. Znamienne, że siedem lat po zakończeniu powstania styczniowego, w 1871 r. powstało cesarstwo niemieckie. Kanclerzem II Rzeszy został Otto v. Bismarck. Kilka miesięcy później rozpoczął się osławiony Kulturkampf, czyli walka z katolicyzmem oraz germanizacją ludności słowiańskiej zamieszkującej Prusy. Polskie dążenia narodowowyzwoleńcze zamarły na koleje 40 lat.

Dariusz Falecki

Literatura:

Michał Dobrzyński, Dzieje narodu polskiego. Lublin 2003

Anton O. Klauβmann, Górny Śląsk przed laty. Katowice 1997

Henryk Pająk, Dwa wieki polskiej golgoty. Lublin 1999 r.