Polokowe pole. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

We Brzynskowicach wele Polokowego Stowu było wiele pole, ftore tysz do tyj familije noleżało. Ja, siywali na nim żyto, coby dobry chlyb a zur ś`niego robić, sadziyli zimioki. A rodziyły sie take, że chned we dwóch rynkach z biydôm sie jedyn mieściył! A jake klôski a placki z tego sie robiyło! Kożdy rod zajodoł, bo przeca jedzynio na niydziela bes klôsek a bes tydziyn bez plackôw na pucajgu to se wyuobrozić niy do!

A jedyn kôncek polo zowdy niy był uorany. Haf posali krowy. Trowa na tyj łônce była fes dobro. Niy, jo tego niy jod, ale moja babka uosprowiała, że zowdy zaglôndała, jak przepadzicie ta trowa jodajôm krowy. A potym sie je dojyło. A mlyko było take masne, że sie w gowie niy mieści. I z tego mlyka wyrobiali masło a i nojlepsze syry gospodyni poradziyła zrobić. Take dobre były, że pôł Brzynskowic chodzowało do nij, coby je kupić. Lepszego syra niy było nikaj. Polokowe pole było nojlepsze. Ale miało jedyn feler. Żyło na niym cosik dziwnego.

Tedy uowdy ludzie na polokowym polu widzieli take uogniki. Może ftosik świyckôm świyciył? Ale ros było wiynksze a ros myńsze. I ludzie widzieli jak to tańcuje po polu. Ale tak drapko, że to sie tego niy do uopisać! Niy starejcie sie, za dnia tego sie niy widziało. Ino bes nocka, a na pewno jak ftosik larmowoł. Ludzie godali, że to nocnica, skuli tego, że ino lotało po nocach. Ale tysz godali na to Świtu Deptu. Bo lotało uode cimoka aże do świtu, a jak se kogo upatrzyło, to jeszcze go uobaliło i podeptało!

Moja babka spôminała, że Świtu Deptu wachowało, coby żodyn larmok niy psuł ciszy ftoro mo być w nocka. Besto niyjedyn ros sie trefiyło, że jak fto chcioł na polu dugsi robić, to Świtu Deptu go straszyło. Ros jedna baba kopackôm uobsypywała kartofle. Ale roboty niy skôńcyła, kyj był cos na wiecorny Janioł Pański. I zamias rzykać, dali robiła kopackôm. Tak richtig to rzykała, ale bele jak. Nô, wiycie: Zdrowaś Marijo... Buch buch kopackôm miyndzy cyle z kartoflami... Łaskiś pełno... Pras, pras kopackôm... Bogosławiônaś ty miyndzy niywiastami... Gich gich kopackôm... I tak durś. Jak była w połowie, to z dala sie pokozoł uognik. Jeszcze jasno było, to jak go baba uobocyła, to myślała, że sie ji przewidziało. Ale uoros uognik przilecioł bliżyj. I wtyncos baba dojrzała, że to Świtu Deptu. Niy skôńcyła pociyrza ino drapko ciepła kopacka miyndzy cyle, a chyciyła za kecka i zopaska, coby sie niy uobalić skuli nich i drapko uciykła.

Ale jedyn chop miyszkoł na Kolônijach i jak se popiył w gospodzie na Brzynskowicach, rod se śpiywoł rostômajte śpiywki. A szeł wesoły wele polokowego pola a dar sie w niybogosy! Ale uoros na polu cosik sie uoświyciyło. Chop myśloł, że może ftosik idzie na Polokowy Stow raki chytać. Inoś światełko sie podniysło nad łonka, ale chop był uodwożny, bo gorzoła u niego robiyła za uodwoga! To światełka sie niy boł. I śpiywoł dalij. Uobocył ino jak światełko zacło tańcować po polu, ale było coros barzij nerwowe. Ale ftoby sie ta boł takigo światełka! Na pewno niy Francek! O niy!

Richtig, ta nocnica zrobiyła sie nerwowo, bo Francek swojymi śpiywami zbulił cołko cisza na polach. A tego Świtu Deptu niy poradziył ściyrpieć. Jak sie niy dało po dobroci, to trza po złości. Bestôż Świtu Deptu sie rozpyńdziyło i gich w pijoka. Jak go prasło we brzuch, to Francek noreście przestoł śpiywać! A zdumioł sie tak fes, że go cosik napodło, że szkoda godać! Ale szlag nocnice ino niym trocha zakolyboł. Francek utrzimoł sie na nogach. Nocnica zrobiyła sie wiynkszo, i z jeszcze wiynkszôm siłôm prasła w chopa! To dopiyro zachwioło pijokym. I jak dugi sie uobalył, gynał w tako leko uobeschło kałuża, kaj było kupa marasu. Jak chop wpod do tyj ciaplyty, tak pocuł, że cosik po niym depto. Zwyrtnył sie drapko w tym marasie i dojrzoł, że to tyn uognik po niym skoko! To skocył na brzuch, za chwila po nogach, a nawet tam, kaj... chopa boli nojbarzij! To Francek się nazot zwyrtnył na brzuch. A Świtu Deptu zaś doł sie do skokanio i deptanio tego boroka. A po puklu, a po karku a po rzici. Tu go tysz kopnył z cołkij siły! A na kôniec... na kôniec to jeszcze Francka uobejscoł! Taki to pierôn uognisty był zły na tych, ftorzi mu psuli cisza na polach!

Francek prziszeł do dôm ledwo żywy. Jusz tyj radości, a chyńci do śpiywu ni mioł! Cołki uobolały a uobwolany w marasie niy wiedzioł, co mo swoji babie pedzieć, bo jak tu sie przyznać, że trefiył na polokowym polu nocnica?

Tômasz Wrôna

Słownik

A – i,

borok – nieborak,

buch - odgłos uderzenia,

chned – niedługo,

ciaplyta – błoto,

ciepła – rzuciła,

cyle - rzędy ziemniaków,

drapko – szybko,

durś – stale,

familijo – rodzina,

feler - tu: wada,

fes – bardzo,

ftore – które,

ftosik – ktoś,

gich – uderzenie,

gorzoła – wódka,

gospoda – karczma,

haf – tam,

Kolônije - północna część ulicy Kolejowej w Brzęczkowicach,

larmok - człowiek zachowujący się głośno,

larmowoł - robił hałas lub awanturował się,

maras - bagno, błoto,

nocnica - demon w kształcie ognika strzegący ciszy nocnej,

niy poradziył - nie umiał,

placki na pucajgu - placki ziemniaczane na blasze posmarowanym tłuszczem,

pociyrz – modlitwa,

Polokowy Stow - staw istniejący w obecnych czasach między ul. Ziętka a Kolejową w Brzęczkowicach, w rejonie ulicy Polnej poniżej szkoły podstawowej nr 6,

pras – uderzenie,

prasło – uderzyło,

pukel – plecy,

richtig – rzeczywiście,

rod śpiywoł - lubił śpiewać,

rod zajodoł - chętnie jadł,

rzić – tyłek,

rzykać - modlić się,

skuli - z powodu,

starać sie - martwić się,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trefiył – spotkał,

uobalył – wywrócił,

uobejscoł – posikał,

uobsypywała – okopywała,

uobwolany - obklejony błotem, ubłocony,

wachowało – pilnowało,

zakolyboł – zachwiał,

zbulił – zburzył,

zimioki – ziemniaki,

zopaska- fartuch.