Corny landauer. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Jak z Brzezinki jedziecie na Larysz, to po drôdze bydziecie mijać taki kôncek świata, co go nazywajôm Dolina. Rostômajcie haf ludzie godajôm, po jakymu tamtyn kraniec Brzezinki tak mianujôm. Jedni padajôm, że skiż tego, że wele drôgi je tako głymboko dolina, kaj piyrwyj płynył dônaj, a drudzy, że skuli tego, że piyrszôm familijôm, jako haf postawiyła chałpa to familijo Dolinôw.

Ale to niy je wożne. Wożne je to, że postawiło sie sam pora chałpôw uode gospodorzy. Bo ziymia była dobro do uoranio i fajne plôny rodziyła. Zacli rômbać lasy a stowiać cołke zogrody i robić pola. Ale chned znodli tysz wôngle i niydugo potym zacli tysz na Dolinie żyć bergmôny i jejich familije. Bestôż postawiyli sam wiynksze chałpy, coby te familije mogły se w spokoju żyć. A nojwiynkszo chałpa to była tako wielo, że wołali na nia Bycy Ul.

Ludziôm na Dolinie dobrze sie wiydło. Jedni robiyli na polach, a drudzy na grubach abo we hutach. I wszysko byłoby dobrze, keby niy jedno.

Niy wiedzieć camu, po gościńcu z Brzezinki na Larysz zacôn jeździć corny landauer. Cołki corny. Na koźle siedzioł fôrmôn ze smutnôm gymbôm i uoblecôny cołki na corno. Na dodatek ciôngły go corne kônie. Dwa corne kônie. Ino po co jeździył? Camu z Brzezinki, jak haf żodyn takich kôni i landauera ni mioł? I chopa żodyn niy znoł! I camu zowdy jechoł bes nocka, a nojcyńści uo pôłnocku!

Ludzie sie przôd tego landauera niy boli, ino trocha culi strach, bo niyftorzi godali, że cujôm jak w tym wozie je jakisik zły. Żodyn niy poradziył pedzieć, jaki to zły jeździ tym landauerym, ale stare babki zacły godać, że to może tyn rogaty jeździ a zaglôndo, fto to sie źle prowadzi! Jak ftosik pije abo robi chaje abo za cudzymi babami loto, to sie tyn w landauerze rychtuje, coby go zebrać. Ale modzi ze starych sie śmioli a nic z tego niy robiyli! I do ludzi widok nocnego landauera stoł sie tak zwycajny, jak miesiôncek na niebie! Besto ci, co sie po nocach smykali, to na widok tego landauera ani niy uciekali ani nawet się go niy boli. Aże do casu...

Jednego razu dwóch kamratôw se popiło w gospodzie na Brzezince a doś dugo sie haf zasiedziało. Śli do dôm na Dolina. Było kole dwanostyj. Uoros zaglôndajôm, a po gościńcu drapko leci corny landauer. Uoros fôrmôn zawołoł na konie prrr! I landauer sztopnył. Uotwarły sie dźwiyrza i uoba kamraty uobocyli taki fajny sztapel flaszek gorzoły. I tako gryfno dzioucha, ftoro piyknie sie ku nim uśmiychała, a kiwała rynkom, coby wleźli do landauera. Jedyn ś`niych pedzioł, że mo doś, bo za fes popił piwska i jusz wiyncyj niy bydzie. Ale tyn drugi stoł jak zacarowany. A potym poszeł i wsiod do landauera. Jak ino wloz, dźwiyrza sie zawarły i kônie z kopyta ruszyły. I tela go widzieli! Chop przepod jak kamyń w woda! Jego kamrat, ftory to widzioł, przelông sie uokropnie i ani sie niy prziznowoł, co widzioł w ta noc.

Ale po Dolinie zacły sie dziwne gosy. Bo zaś sie straciył taki szykowny karlus, ftory był uokropnym babiorzym. Normalnie żodnyj babie niy chcioł przepuścić! Durś je namowioł do złego. Pônoć staro Sorcyno widziała, jak sztopnył tyn landauer wele tego chopa, a w uotwartych dźwiyrzach widziała stoć tako gryfno dzioucha i to blank po nagu. A tak sie piyknie na niego patrzała, a śmioła sie cołkôm gymbusiôm, że synek polecioł ku ni jakby mioł jake krzidła! A jak ino wloz do landauera, to sie dźwiyrza zaczasły a kônie z kopyta poleciały. Staro Sorcyno przisiyngała, że widziała, jak fôrmônowi uocy świyciyły sie na cerwôno i spode huta wystowały mu rogi! Przeca to był prowdziwy diobeł!

Zdziwiynie i groza powioła miyndzy ludzi jeszcze wiynkszo, jak sie zaś uokozało, że tyn istny galan a zolytnik przepod i nigdy niy przijechoł nazot!

A potym... trefiyło sie, że jedyn z Dolińskich gospodorzy był znany z tego, że był richtig przepadzity na pijôndze. Jak kômu pożycoł jaki ceski, to kozoł se uoddać jich dziesiyńć! Jak przedowoł mlyko, to zowdy było drogsze niż u drugich gospodorzôw, abo było krzczône wodôm. Wszyjscy wiedzieli, że je fes pazyrny na bogoctwo. I jednego razu zasiedzioł sie na gyburstaku u kamrata. Podpił se trocha i szeł gościńcym do dôm. A jego baba fes sie starała i niy szła jeszcze spać, ino cekała na chopa a siedziała w uoknie a zaglôndała za niym. Aże noreście go dojrzała iś gościńcym uode Larysza. Uoros uode Brzezinki podjechoł corny landauer. I gynau na wysokości uokyn sztopnył. Baba widziała, jak przed jeji chopym uotwarły się dźwiyrza landauera a we środku dojrzała wielo krzinia pełno złotych pijyndzy! Chop syszoł, jak ci z landauera porwali ludzi z Doliny, ale jego pragliwość pijyndzy była wiynkszo. I na widok tych złotych talarôw nojprzôd stanył jak zacarowany, a potym wloz do landauera. I wtyncos dźwiyrza sie zatrzasły i landauer ruszył drap. I baba tela chopa widziała!

Jak sie to po ros trzeci nawyrobiało, naprowda blady strach pod na wszystkich na Dolinie i na Brzezince i na Larysie tysz. Ludzie jusz wiecôr po cimoku nikaj niy wyłaziyli z chałpôw, tak sie boli diobła, ftory jeździył landauerym po gościńcu na Dolinie. A landauer jeździył jeszcze bes pora miesiyncy. Ale jusz żodnego niy trefioł. Ani dobrego, ani złego, ftorego by szło kusić tym, do cego mioł złe chyntki. I besto corny landauer na Dolinie przestoł jeździć. A ludzie drap zabocyli uo diosku, ftory porywoł ludzi... Ale uod przipodku postawili wele drôgi z Brzezinki na Larysz krziż, coby jich chrônił uode złego!

Tômasz Wrôna

Słownik

A – i,

bergmôny – górnicy,

bes – przez,

camu – dlaczego,

chaje – awantury,

chałpa – dom,

chyntki – ciągotki,

dônaj – potok,

dzioucha – dziewczyna,

familijo – rodzina,

fes – bardzo,

gorzoła – wódka,

gruby – kopalnie,

gryfno – piękna,

gyburstak – urodziny,

gynau – akurat,

haf – tam,

kamraty – koledzy,

kôncek – kawałek,

landauer – kareta,

mianujôm – nazywają,

padajôm – powiadają,

pijôndze – pieniądze,

pragliwość - pożądanie czegoś,

przedowoł – sprzedawał,

przepadzity – chciwy,

richtig – rzeczywiście,

sam – tutaj,

skuli - z powodu,

smykali się - wałęsali się,

sztapel – stos,

sztopnył - zatrzymał się,

uoblecôny – ubrany,

wele – obok,

zabocyli – zapomnieli,

zowdy - zawsze.