Wyngrzinkowe stowy. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic.

Na Kopciowicach, starodownyj wsi, ftoro teros je pod Chełmym, mômy Wyngrzinkowe stowy. Kaj uône sôm? Jakbyśce skryńcili z gościńca i jechali na Cielyńciniec, to na nie treficie. To take fajniste stowy wele bany.

Ludzie w nich chowali ryby, bo wiycie, jak hańdowni było dużo postôw, a do morza to mômy doś daleko, to gynau take stowy był fes przidojne. Zowdy szło mieć jako ryba na piôntek abo Wiely Post. I wtyncos niy trza było sie starać, że trza jakigo śledzia kupić we fiszhali. To i pijôndze szło zaszporować. A w tych stowach jeszcze i raki żyły. Ja, teroski to nôm sie zdo, że raki to take wielkopôńske jodło, ale piyrwy to był taki normalny kust tysz do biydnych ludzi. Dyć szło na stowie abo w jaki strudze nachytać rakôw, a potym je uwarzić i jusz było dobre jodło. Ja, kożdy mioł w dôma kônsek pôńskij kuchnie. Kyj ino były raki na uobiod.

Stowy Wyngrzinkowe miały jeszcze jedna fajno rzec. Woda w nich była cysto i szło sie popływać. Ino że trza se było fes dać pozôr. Bo hań żyło kupa utopcôw. Uône były fes szpetne jako jake stworoki. Były zielône i cołke uoślimacône ślamym. Pazury ze szłapôw miały take rozcapiyrzône kyj patyki uod dracha. A poznać je szło z daleka, bo uoblykały sie w cerwône szakety i galoty. Ludzie sie jich boli, bo te pierôny uogniste fes pochały wele tego stowu.

Jak fto wloz do stowu, coby se popływać w taki dziyń bes lato, kyj była wielo hica, to zaros utopce chciały go utopić. Niyjedyn potym godoł, że go te zielône żabowe stworoki chytały za noga i chciały wciôngać pod woda! I niyjedyn ze starchym uciekoł z wody, bo sie boł, że niy ino żywot postrado, ale tysz jego dusza bydzie zawarto w utopcowyj niywoli. Ale niy myście se, że te pierniki były groźne ino do tych, co ni mieli na tela rozumu, coby do wody włazić. Na Cielyńcińcu były pola i uônki, to ludzie chodzowali hań, coby te pola uobrobiać, abo kosić trowa i suszyć siano. I niyjedyn, jak trefił na utopca, to uostoł bes niego wciepany do stowu, a potym go prôbowoł utopić. Abo jak szeł za blisko brzygu, to musioł zaglôndać, coby go utopiec niy chycił za noga i niy wciôngnył do wody. Bo wtyncos môg by sie ze żywotym żegnać!

Utopce umiały jeszcze robić jedna rzec. Jak cowieka dotkło jake niyszczyńście i se z jankorym niy wiedzioł rady, to poradziły dostać sie do jego gowy i kozać mu robić złe rzecy. Niy, niy napodać na ludzi, ale kozały mu sie zabić. Besto niyjedyn sôm wlazowoł do stowu i sie topił. Ale wele stowu szła śtreka, a po nij lotały cugi z Katowic na Uoświyncim. I tedy uowdy sie trefiało, że ludzie skokali na ta śtreka jak jechoł cug. I ros dwa ginyli. Niyjedyn Kopciowiok tak żywot postardoł. Ludzie wtyncos godali, że widać utopiec mu tak kozoł zrobić. A było i tak, że utopce wciepowały ludzi na ta śtreka, gynau pod koła cuga. Aże strach myśleć!

Nô i jeszcze te wodne gizdy pochały z gowiedziôm, coby ludziom zrobić na złoś. Jak fto jechoł z fôrôm na Cielyńciniec, abo wrocoł ze sianym, to utopce zowdy straszowały kônie. A te jich sie boły jak diosôw! Bestoż konie stowały dymba i dali niy chciały jechać. A niyros było tak, że fôra ze sianym sie uobolała, a cołke siano sie wysuło na ziymia, abo co gorsza do stowu! I wtyncos było już po sianie, bo fto mioł tako uodwoga, coby włazić do wody, kyj jusz na niego utopiec cychtowoł? Ale wtyncos zowdy było sychać, jako utopiec chlupie wodom a uokropnie chichro sie z tego cowieka, ftorymu zrobił na bozny. A gospodorz wrocoł do dôm zły jak pierôn!

Ale i gospodorze wziyni sie na to, jak se z utopcami radzić. Zowdy brali ze sobôm flaszka świyncônyj wody do kapsy. I jak ino na drôdze stowoł taki utopiec, to go zaroski świyńcili tôm wodom. Aże utopiec to zły stworok, to wody świyncônyj sie boł. Jak padła mu na skôra, to go fes poliła. Besto utopek zaroski uciekoł do stowu. Wtyncos zamias chichranio, było sychać, jak porsko i pluje i jak sie plusko, ale niy z radości, ino po to, coby zmyć ta woda, ftoro go poliła.

Ludzie tysz brali woda świyncôno a kropili droga i te miyjsca, jak lotały utopce w nodzieji, że jusz hań niy bydôm prziłazić. Ale to za wiela niy pômogało, bo i tak kupa ludzi sie w tych stowach potopiło. Starzi godali, że utopce to sie mszczôm na ludziach. Ino za co?

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i, bana - kolej, bes - przez, besto - przez to, bozny - żarty, chichro sie - śmieje się, podśmiewa się, chowali - hodowali, Cielyńciniec - łąki i pola kopciowickie na wschód od linii kolejowej, cug - pociąg, cychtowoł - zaczaił się, dać pozôr - zwrócić uwagę, diosi - diabły, drach - latawiec, fajno - ładna, fes - bardzo, galoty - spodnie, gościniec - główna droga, gowiydź - zwierzęta, gynau - akurat, hańdowni - w dawnych czasach, hań - tam, hica - upał, gorąc, ja - tak, jankor - smutek, żal, kaj - gdzie, kupa - dużo, kust - jedzenie, kyj - kiedy, lotały - jeździły lub chodziły, niy wiedzioł se rady - nie umiał sobie poradzić, pochały - rozrabiały, przidojne - przydatne, struga - potok, stworoki - potwory, szaket - marynarka, szłapy - łapy, nogi, śtreka - linia kolejowa, tedy uowdy - od czasu do czasu, trefiało sie - zdarzało się, uobolała sie - wywracała się, uobrobiać - uprawiać ziemię, uwarzić - ugotować, wciepany - wrzucony, wysuło - wysypało, zaszporować - zaoszczędzić, zdo sie - wydaje się, zowdy - zawsze.