Utopek z kosztowskij strugi. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Zowdy miyndzy Krasowami a kosztowskôm Dymbinôm były pola. Bes cołke wieku ludzie je uobrobiali. Sioli zboże abo poganka, sadzili kartofle i kłaki. A jak była jako łônka, to na ni posali krowy, kozy, kônie, a bajtle lotały wyposać gyńsi. Na tych polach było prowdziwe, gospodorske życie. Doprowdy, ludzie masa casu byli na nich a durś cosik robili!

Granica miyndzy Kosztowami a Krasowami tysz była fes widocno. To była struga, na ftoro godajôm Kosztowski Potok. Ale piyrwy na niego godali Zarynkow. To była fes wożno struga. Jak był Wiely Piôntek, to ludzie jak świtało, przichodzili do niego i sie myli. Rynce, nogi, gymba. Niyftorzi sie w nim kômpali. Na co to robili? Coby być zdrowym bes cołki rok! Ludziska wierzyli, że ta woda wielkopiôntkowym świtaniym mo cudowno moc, bo dowo zdrowie. A dziouchôm uroda. Jak uomyła w tyj wodzie gymba, to zaroski była piykniyjszo! Besto, jakby wejrzeć na dziouchy z Krasôw abo z Kosztôw, to zowdy były nojpiykniyjsze a synki z cołki uokolicy lotali do nich na zolyty. Żeby jako uostała starom pannôm, to naprowda musiała mieć pierzińskigo pecha! Abo niy lotać we Wiely Piôntek do strugi. Wtyncos była brzidko i sie niy wydała!

W tyj strudze żyły raki i małe rybki. A woda była tako cysto, że chned szło ś`nij pić! I ludzie rybek niy chytali, ale na raki to radzi lotali. Ja! Chytali raki i je jedli. Ale niy cołke. Ino te klyszcze uod nich a uogôn. To miało dobre miyso. Reszt sie do jodła niy nadowoł. Tukej tysz pojili krowy a konie, bo niy trza było wody ze studnie targać! I pływały kacki a gyńsi. Naprowda ta struga byłą prowdziwym dobrodziyjstwym do wszystkich!

Ale w Zorynkowniku żył se utopek. Taki mały, zielony chopek, ftory rod pływoł we wodzie abo siedzioł na brzygu. Uo cym ta rozmyśloł, to żodyn niy wiedzioł. Niy pytali sie go uo to, bo się gizda boli! Bo niyros starzi przestrzegali, coby do wody niy włazić, a nojbarzij jak jeszcze świynty Jôn wody niy poświyńci. Bo wtyncos utopce miały nojwiynkszo siła. I taki poradził chycić za noga i cowieka utopić! Dorosłego poradził, a co dopiyro bajtla. Uo, niyjedyn bajtel stracił żywot we płytkich wodach Zarynkownika. Besto matki wachowały swoje bajtle fes. Bo kejby jaki wpod do wody, to fto to wiy? Jesli był we wodzie utopek, abo go niy było? Jak był, to pozymiatane! Bajtel sie utopił i po ptokach! A i starzi boli sie utopca, besto niy śli bes struga, ino stowiali na nij take małe mostki, po ftorych łazili na drugo strôna. Chociosz, jak prziszeł do nos ruski frônt, to Ruse na łônkach krasowskich postawili lotnisko. Ja! Ruske fligry lôndowały a sztartowały ś`niego. A furgały blank drapko. Struga była wtyncos cołko zamarzniynto, bo sroge mrozy w tamtym casie były. To Rusy zasuli koryto strugi śniegym i to fes ubili. I to ciekawe, że żodyn niy syszoł, coby utopek chycił a utopił jakigo ruskigo wojoka. Widać sôm borok sie jich boł, abo lôd go zawar pod wodôm. A szkoda, bo by sie tym gizdôm noleżało za to wszysko, co ludziom porobili!

Niyros tysz widzieli ludzie, jak utopek siedzioł na brzegu a pykoł fajfka. Rod kurził, jako chopy w tamtym casie. A mioł tako fajno ta fajfka. Tako fes dugo, wyrobiano, a cybuch miała porcelanowy. Skônd mioł jôm? Take piyrwy chopy mieli. Jeszcze uojciec mojigo uojca tako mioł. Może utopek kasik znod tako, abo kômu zebroł? Abo utopił jakigo starzika, a tyn mioł w rynce tako piykno fajfka? Tego niy wiymy. Ale prowdziwy problym był wtyncos, kyj utopkowi brakło tabaku. Wtyncos szeł do ludzi do chałpôw. Inoś, jak ros poszeł jako zielôny chopek, to ludzie zacli przed nim uciekać. Besto, zowdy jak szeł do kogo, to wyglôndoł jak cowiek. Coby sie go niy boli. Ale w jednyj chałpie myśleli, że prziszeł jaki żebrok i go wyciepli a tabaku niy dali! Ale sie znerwowoł fes utopek. I jak jym wlecioł do chałpy, to połômoł wszyske stołki a potargoł z tych nerwów wszyske łachy! Wtyncos ludzie na Krasowach jusz wiedzieli, że utopca niy noleży źle traktować! Ino jako go poznać? Ros dwa wypatrzeli, że jak przidzie utopiec, to mu ze szczewikôw ciece woda. Tak po trochu, ale jednak! A potym jeszcze dojrzeli, że mo na jednyj nodze kopyto. I jak to dojrzeli, to zowdy, jak przijmowali do chałpy cowieka, ftorymu ciykła woda ze szczewikôw, a tysz z jednego szczewika zamias nogi wystowało kopyto, to wiedzieli, że jich nawiedził utopiec. I besto żodyn go ani niy gônił ani niy uodmowioł pocynstunku. Ani tysz niy uodmowioł tabaku. Bo wiedzieli, że jak sie znerwuje, to jeszcze co złego narobi ludziôm. A tak pojy, tabak weźnie i jeszcze piyknie podziynkuje!

Jak jusz było po wojnie, to na Krasowach postawili masarnia. Dobre wuszty sam robili, ale wszyske smrody loli do Zarynkownika. I tak we strudze zamias cystyj wody, płynyły same ściyki. Zaroski wytruli ryby a raki. Utopek kasik sie tysz stracił. Może niy poradził sam żyć i sie przekludził? Abo sie struł i zdech jako raki a ryby? W kożdym razie dzisiej sie go niy trefio. A ludzie… ludzie tysz ni mieli kaj we Wiely Piôntek lotać myć sie. Dziouchy przestały myć gymby. Może besto tela starych paniyn je na Krasowach?

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

bajtle - dzieci,

bes - przez,

blank - całkiem,

chałpa - dom,

chnet - prawie,

chopek - człowieczek,

drapko - szybko,

durś - stale,

Dymbina - część Kosztów w rejonie ulicy Zielnioka i Kopernika,

dziouchy - dziewczyny,

fajfka - fajka,

fajno - ładna,

fes - bardzo,

fligry - samoloty,

furgały - latały,

gizd - ktoś zły,

jesli - czy jest,

kejby - gdyby,

kłaki - buraki pastewne,

kurził - palił (papierosy lun fajkę),

masa - dużo,

piyrwy - w dawniejszych czasach,

poganka - gryka,

postawili - zbudowali,

przekludził sie - przeprowadził się,

radzi - chętnie,

sroge - mocne, duże, ostre,

struga - potok,

szczewiki - buty,

tabak - tytoń,

trefio - spotyka,

uobrobiali - uprawiali pola,

utopek - demon wodny żyjący w rzekach, stawach, jeziorach i potokach,

wachowały - pilnowały,

wuszty - kiełbasy,

wydała sie - wyszła za mąż,

wyciepli - wyrzucili,

wyrobiano - rzeźbiona,

Zarynkow - pierwotna nazwa Rowu Kosztowskiego, potoku, który rozgranicza Kosztowy od Krasów,

zasuli - zasypali,

zolyty - randki,

zowdy - zawsze.