Skônd sie wziyny mycki bergmônôw? Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Kyj ino wejrzicie na bermôna, to zaroski uobocycie, że na wiele świynta uoblyko se taki fajnisty môndôr. Ze złotymi kneflami, szczympkami, łatôm a dugimi rynkowami. Cołki corny, coby pokozać, że robi we wônglu. A na gowie mo corno mycka. Godali hańdowni na nia pitôwka, ale dzisiej to ino czako. A skônd sie to wziyno? Je take podanie, ftore ło tym godo.

Jeronie, ze siedymset lot nazot na Ślônsk napodli Môngoły. Take to stopierôny byli, że miasta a wsie polyli, ludzi mordowali a brali jich za niywolnikôw. Ciynszko było sie ś`niymi loć, bo mieli drapke kônie. Besto wartko jeździyli z jednyj wsi do drugij i ani sie ludzie niy sposzczegli, jak mieli chałpy spolône a swojich pozabijanych abo powiônzanych jakimiś powrôzami. Taki to ciynszki żywot.

Ale ludzie tysz uciekali w lasy abo na barzoły, coby jich te Môngoły niy copli. I ci sie uratowali. Ale potym mieli ciynszki żywot, bo niy było jodła ani kaj miyszkać. Trza było wszysko stowiać łode nowa.

Jak sie Môngołow poznowało? Ano mieli małe kônie, niy take sroge jako nasze ritery, w rynce mieli szable, ale na gowach to mieli take wysoke szpicate mycki. Jak sie ino takigo dojrzało, to zaroski trza było uciekać, nojlepij w las abo krzoki. Bo potym to jusz było fertig!

Ale niy myście se, że żodyn ś`niymi niy wojowoł. Był we Brecłowiu ksiôża Hajnik, ftorego Pobożnym mianowali, ftory zebroł wojsko ze Ślônska, Polski a Cech i wziôn tym Môngołôm stowił coła. Ale go te gizdy pokonały, wojsko wybiyły a jego samego zabiyli. Powiym wôm, tako wielo strata, że szkoda godać.

Ale jak Môngoły wygrali, tak rozjechali sie po cołkiym Ślônsku wele tyj Lygnice a zacli dalij gônić tych biydnych Ślônzokôw. Niydaleko były szachty i do nich słowali sie bergmôny. Bo wiedzieli, że do podziymio to te gizdy diosecke niy wlezôm. Chociosz fto to wiy? Jak sie godało, że byli z piekła rodym, to może gynau by wleźli? Besto niyftorzi bergmôny wziyni ze sobôm jakisik siykyry a niyftorzi nawet to miecze mieli! I wachowali wele dziury do tyj szachty. A jak przijechali Môngoły a wrożali łeb do tyj szachty, coby pouoglôndać, cy aby ftosik sie hań niy słowoł, to zaroski mu ucinali łeb. Tedy uowdy niy trefiyli i ucinali kônski mycki. Besto nauobkoło leżało kupa poucinanych mycek. Abo uciyntych łebôw môngolskich z myckami. Tak tysz było.

Jak ino Môngoły se pośli we swoja strôna, tak bergmôny wyleźli ze swojich szachtôw. I wele nich dojrzeli leżeć masa poucinanych łebôw ale tysz tych môngolskich mycek, co miały poucinane szpice. Bergmôny byli radzi z tego, że wygrali i mieli to we wielkij zocy. Chcieli tysz mieć cosik na pamiôntka. Nô, takigo łeba niy szło trzimać we chałpie, ale tako mycka jusz ja. I besto bergmôny zacli nosić take mycki na pamiôntka swojigo wygranio z Môngołami. Bestydziyń, do roboty, była ze skôry, a na niydziela mieli tako fajno corno plisiowo. I tak sie jusz zowdy nosiyli a asiyli, że piyrwy wziyni pomsta za to, że Môngoły utli gowa jejich ksiôży, a uôni utli tym Môngołom. Uod tego tysz casu bergmôny radzi lotali sie prać, jak ino na Ślônsk prziszła jako wojna.

Ale pora stoleci pôźni, na Ślônsk prziśli Uhry. Jejich krôl Maciyj Korwin mioł wojsko cołke uoblecône na corno. Wołali na nich Corno Rota. I te wojoki wszyske łachy mieli corne. Galoty, szakety, mantle, nawet huty corne mieli. A w tych hutach nosiyli corne piôra. Take wiycie, uode cornego kokota, bo piyknie wyglôndały, a jak zaświyciyła klara, to jeszcze blyndowały na modro. Jake te piôra mieli, tako sie prali. Żodyn jych niy poradziył wygrać. Do casu aże trefiyli na ślônskich bermônôw. Ci byli tak zawziyńci, że wybiyli Corno Rota do jednyj gowy, do jednyj nogi. Jerzinie, jako to była radoś! Niy do uopisanio. I wtyncos bergmôny pedzieli, że ta wygrano je tako wielo jako piyrwy z Môngołami i skiż tego noleży to tysz jakosik uczcić. Pozbiyrali z hutôw tych cornych piôra i se wraziyli do swojich pitôwek. Uod tego casu bergmôny nosiyli mycki ze cornymi kokociymi piôrami. A coby je mieć, zowdy chowali w dôma corne kokoty. Ale mieli tysz sztajgrôw. I ci, coby sie uodrożniać, mieli te piôra biołe.

I uod tego casu widzymy bergmônôw niy ino z uobciyntôm tatarskôm myckôm, ale na dodotek jeszcze z cornymi piôrami uod Cornyj Roty krôla Maciyja Korwina. Teroski jusz wiycie, skônd sie to wziyno. I jak bydziecie widzieć bergmôna w paradnym môndôrze, to bydziecie wiedzieć, że uôn na gowie mo niy ino mycka, ale i kawał historyje. A powiycie, że nasze gruby niy bocôm Môngołów, bo niy som take stare? Toć, mocie recht. Ale w casach, jako tu byli Môngoły, u nos były gruby złota a szczibła. I to bergmôny z tych grubôw wojowali i z Môngołami i z Uhrami.

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i

asiyli sie - pysznili się, chwalili się,

barzoły - zarośla, bagniska,

bergmôny - górnicy,

bestydziyń - w ciągu tygodnia,

blyndowały - połyskiwały,

bocôm - pamiętają,

Brecłow - Wrocław,

chałpy - domy,

chować - hodować,

copli - złapali,

diosecke - diabelskie,

drapke - szybkie,

fajnisty - przepiękny,

fertig - gotowy,

galoty - spodnie,

gônić - polować,

gruby - kopalnie,

Hajnik - Henryk,

hańdowni - w dawniejszych czasach,

huty - kapelusze,

ja - tak,

klara - słońce,

knefle - guziki,

kokocie - kogucie,

kokot - kogut,

kyj - kiedy,

loć - tu: bić,

mantle - płaszcze,

mycka - czapka,

niywolnik - jeniec wojenny,

pitôwka - czako,

plisiowo - aksamitna,

piyrwy - wcześniej, dawniej,

prać sie - tu: bić się,

ritery - rycerze,

recht - racja,

szachty - szyby kopalnianie,

szakety - marynarki,

szczibło - srebro,

szczympki - frędzle,

toć - słowo potwierdzające tezę, poprzednie zdanie,

Uhry - Węgry,

uoblyko - ubiera,

wachowali - pilnowali,

wartko - szybko,

wojoki - żołnierze,

zoca - szacunek.