Samochody pożarnicze „Oświęcim-Praga”

W latach 20. XX w. działało w Oświęcimiu kilkanaście małych i średnich przedsiębiorstw. Jednym z nich była Fabryka Maszyn Rolniczych, Odlewnia Żelaza i Metali, Potęga. W 1928 r. firma ta splajtowała. W tym samym czasie dwaj polscy arystokraci - hr. Artur Potocki i hr. Roger Raczyński poszukiwali lokalizacji do założenia fabryki samochodów.

Nieczynna hala po fabryce Potęga, położona obok węzła kolejowego w Oświęcimiu, nadawała się doskonale do uruchomienia montowni aut. Raczyński i Potocki pozyskali do współpracy przedstawicieli czeskiego koncernu Praga. Polsko-czeska spółka powstała formalnie 13 kwietnia 1929 r. w Oświęcimiu pod nazwą Zjednoczone Fabryki Maszyn i Samochodów S.A, Oświęcim-Praga. Strona polska posiadała 35 proc. udziałów, czeska 65 proc.

Głównym celem przedsięwzięcia była produkcja samochodów na rynek krajowy. Ostatecznie produkcję zdominowały wyłącznie samochody osobowe, ciężarowe i specjalne. Początkowo proces technologiczny opierał się na sprowadzaniu z Czech podzespołów i ich montażu pod nadzorem czeskich inżynierów. Po kilku miesiącach rozpoczęto produkcję własną w oparciu o polskie fabrykaty. Zakład w Oświęcimiu wyspecjalizował się w produkcji samochodów osobowych: Praga Piccolo, Praga Alfa, Praga Grand i Praga Mignon. Produkowano także ciężarówki, w tym pożarnicze i autopolewaczki. W 1934 roku w zarządzie spółki zasiadali: dr Bolesław Rychlewski, Ryszard Stolle (Polska) oraz dr Emil Kolben, Jaroslav Ruziczka i Jan Rzika (Czechy). W 1937 r. fabryka zatrudniała 30 robotników, 2 pracowników dozoru technicznego i 5 biurowych. Firma Oświęcim-Praga otworzyła przedstawicielstwa w: Warszawie, Poznaniu, Częstochowie, Lwowie, Krakowie, Kielcach, Łodzi, Toruniu, Wilnie, Włocławku, Sosnowcu i Katowicach.

Konstruktorem samochodów pożarniczych w fabryce macierzystej w Pradze był inż. Josef Kerles. W latach 1919-1926 zaprojektował i wdrożył do produkcji kilkanaście modeli. Wersję pożarniczą budowano na podwoziu oznaczonym symbolem AN (Alfa Nakladni, z j. czeskiego ciężarowy). Oznaczenie to wprowadził wspomniany Josef Kerles. Podwozie dla wersji pożarniczej miało zwiększoną nośność i wynosiło 2.150 kg. W przedziale kierowcy umieszczono dwa siedziska obite skórą, w przedziale bojowym dwie ławy dla ośmioosobowej załogi. Pod ławami znajdowały się podłużne skrzynki na węże ssawne. Obok ław zamontowano po obu stronach zwijadła ręczne na ok. 60 m węży tłocznych-parcianych. Pojazd przewoził zbiornik na wodę o pojemności 800 l. Nad przedziałem bojowym umieszczono rusztowanie na krótkie drabiny hakowe. W tylnej części zbudowano skrzynię do przewozu motopompy przenośnej. Pojazd poruszał się z maksymalną prędkością 50 km/h, przy średnim zużyciu paliwa 15 litrów na 100 km.

Każde podwozie typu AN posiadało obligatoryjnie: zegar, wskaźnik poziomu paliwa, prędkościomierz, instalację elektryczną z rozrusznikiem firmy Bosch, dwa reflektory z żarówkami oraz zestaw narzędzi i kluczy. Cena tego modelu (z zabudową pożarniczą) wynosiła 20.800 złotych. Uwzględniono w niej koło zapasowe i opony. Ponieważ zakup takiego pojazdu był bardzo kosztowny, zarząd firmy zapraszał potencjalnych klientów na pokazy działania. Z uwagi na zły stan dróg w Polsce istniała możliwość zamówienia podwozia sześciokołowego.

Należy pamiętać, że fabryka rozpoczynała działalność w trudnym okresie Wielkiego Kryzysu. Pomimo to fabryka oświęcimska działała do wybuchu wojny. Po zajęciu miasta przez hitlerowców, zakład przeszedł w ręce niemieckie. Nie podjęto produkcji aut. Po wojnie na bazie wytwórni powstała Fabryka Części Zamiennych Maszyn Górniczych, Omag.

Dariusz Falecki