Plaga dziambli. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Jak jusz Mysowice były pod rzôndami krôla pruskigo Frica II Wielego, a rzôndy cysorzowyj Marije Teresyje Habsburg przeszły u nos do historyje, nawiedziła nasza uokolica plaga. Nojprowdziwszo plaga. Nalyngło sie tela dziambli, że se żodyn ś`niymi niy wiedzioł rady!

Nô bo côs taki dziambelek może? Zezre te dwa ziorka żyta i fertig. Ale milijôn dziambli tak załatwi pole, że żodne kôsko ze ziorkami sie niy uostanie! I ani na chlyb niy bydzie, ani nawet, o zgrozo do Ślônzoka, na zur. A przeca kożdy wiy, że ze zuru chop z muru! I we wsiach nauobkoło Mysowic wielki lamynt sie podniôs, bo wszyjscy widzieli plaga drugo. Plaga godu. A gôd to nojlepszy kamrat mory. A kaj morowy luft, haf je cysorzowôm śmiertka. Tôż kożdy wiedzioł, co go i cołko jego familijo ceko!

Ale krôl pruski Fric niyrod był, jak mu fto jego władza by kcioł zebrać. Aże był dobrym gospodorzym, wiedzioł, że trza cosik z plagôm zrobić. Bo i krôlowanio niy kcioł uoddować żodnyj śmiertce i poddanych mioł skiż tego, coby mieć jich we swoji uopiece. Niy ino brać podotki, ale tysz brônić i mieć uo nich staranie. Krôl podumoł i kozoł zrobić tak. Te pola, ftore uostały wyzarte przez dziamble, zauorać, a gospodorzôm doł miechy z kartoflami. I kozoł to sadzić, coby ludzie mieli co jeś. Przeca kożdy wiy, że zimiok musi bes sto dni leżeć w ziymi, podwiyl sie go wykopie. A krôl tysz wiedzioł, że z tego samego pola idzie zebrać wiela wiyncy kartofli jak zbożo. Besto kcioł uobrônić ludzi przed godym ale tysz przed śmiertkôm. Skuli tych zimiokôw zacli na niego godać kartoflany krôl. I tak urzyndniki porobili jak kartoflany Fric kozoł. A potym jeszcze gospodorzôm kozali sadzić te kartofle tak. Cyle co dwie stopy, a w cylu zimioki co stopa. A jak wyrosnôm to trza je kopackami uobsypać. Nô i po stu dniach brać sie za wykopki!

Ale krôl kozoł robić cosik jeszcze. Wysłoł swojich urzyndnikôw pod kościôł w Mysowicach w niydziela. I jak sie msze kôńcyły, to ci uogoszali, co krôl zarzôndził. A zarzôdził tak:

„Jo, Fridrich drugi, krôl Prus, a ksiôża Ślônska zarzôndzôm, coby wszyske chopy, a jak trza to do pomocy baby a jejich bajtle, chytali dziamble wszyndy, kaj jich wielo plaga. Kożdo familijo mo zebrać kopa tych ptokôw na tydziyń. Wele magistratu bydzie ustanowiôny naskwol urzyndnik, ftory bydzie uodbiyroł dziamble ros na tydziyń we sobota, a rozlicoł kożdo familijo z tego chytanio”. Abo jakoś tak.

Mysowicany jakby w pysk dostali! Wszyskigo sie po nowym krôlu spodzioli, ale niy tego, że jym koże za ptokami lotać po łônkach! Ale jak to Ślônzoki. Nic niy pedzieli władzy. Przezywać dopiero zacli jak pośli do karcmy. - Co se tyn pierôn uognisty niy myśli. Jusz take podotki trza płacić, a sam jeszcze te dziamble!

Normalnie w tyj karcmie była istno burza. Dyć uôni - handlyrze i rzymieśniki uod świtu po cimok ciynżko robili, coby popłacić daniny a podotki. A to mysowskim pônôm, a to krôlowi, a to farorzowi. I wosno familijo utrzimej z tego. A tu taki nakoz, coby jeszcze lotać za dziamblami. Nô cheba w niydziela po sumie!

Ale w tamtych casach parafijo mysowsko siyngała aze za granica, do Polski. I lotali do mysowskigo kościoła ludzie niy ino z Modrzejowa, ale tysz ze Zogôrzo. I tak sie trefiyło, że do karcmy prziśli tysz parafijany ze Zogôrzo. Posuchali tego pômstowanio na urzyndnikôw a krôla, co take dekrety dowo. Aże uôni za granicôm zowdy byli biydniyjsi, to drap pogodali ze sobôm, a potym spytali mieszczan mysowskich, cy kcieli by zrobić ś`niymi geszeft.

- A co byście kcieli robić?

- Wyście sôm poddani pruskigo krôla, a my polskigo. I my niy muszmy takich rozkazôw robić. A wy musicie, ale ni mocie casu. To geszeft bydzie taki. My bydymy chytać dziamble. Trocha u wos, a trocha u nos, coby tysz ta plaga zelżała. A potym je przedômy wôm. Co wy na to? 

Na to Mysowioki byli fes radzi. Ino dogodali, za wiela dziambli bydôm płacić jake pijôndze. W kôńcu kożdo familijo musiała kopa dziambli do magistratu zaniyś. I tak Zagôrzoki chytali do mieszczan mysowskich dziamble. Trocha u sia na polskij, a trocha na ślônskij strônie. A potym zanosiyli je do Mysowiokôw we sobota z rana. A ci uoddowali swoja dola krôlewskim urzyndnikôm na magistrat. I tak wszyjscy byli zadowolyni. Mysowioki, bo niy marnowali casu i môgli swoje geszefty robić i Zagôrzoki, bo se trocha zarobiyli. 

Tômasz Wrôna

Słownik

a – i,

baby - kobiety, tu: żony,

bajtle – dzieci,

bes – przez,

chytali – łapali,

cimok – ciemność,

cyle - rzędy ziemniaków,

drap – szybko,

dziamble – wróble,

dziambelek – wróbelek,

familijo – rodzina,

farorz – proboszcz,

fto – kto,

geszeft – interes,

handlyrze – kupcy,

kaj – gdzie,

kamrat – kolega,

kopa - 60 sztuk,

kôsko – kłosek,

ksiôża – książę,

magistrat - urząd miejski,

miechy – wory,

mieć staranie - opiekować się,

Modrzejów - miasteczko po drugiej stronie Czarnej Przemszy wobec Mysłowic, obecnie dzielnica Sosnowca,

morowy luft - zaraza lub zarażone powietrze,

naskwol – specjalnie,

niy wiedzioł se rady - nie mógł sobie poradzić,

pierôn uognisty - ordynarne określenie na złego człowieka,

pijôndze – pieniądze,

podwiyl – dopóki,

pômstowanie – wyzywanie,

przeca – przecież,

skiż - z powodu,

śmiertka - uosobienie śmierci w postaci kobiecej z trupią czaszką w długiej białej szacie i z kosą w ręce,

trefiyło się - zdarzyło się,

uobsypać – okopać,

wszyndy – wszędzie,

wyzarte – wyjedzone,

Zagórze - wieś w dobrach Mieroszewskich, obecnie dzielnica Sosnowca,

ziorko – zarenko,

zowdy - zawsze.